مطهری و اندیشه اتحاد اسلامی

« اتحاد اسلامی » یک نیاز حیاتی و محوری و بنیادی است که در هیچ محدوده تاریخی و جغرافیایی نمی گنجد و همیشه و همه جا و در میان همه ملل مسلمان از هر سرزمین و کشور و با هر زبان و نژاد و ملیت ضرورت می یابد و تمام افکار و اندیشه ها و انرژی و توانمندی ها را به فراخوانی می گذارد و به تحرک و تلاش ترغیب می نماید تا جهان اسلام از افتراق رها شود و به اتحاد برسد.

راه رسیدن به اتحاد اسلامی صاف و هموار نیست که پر سنگلاخ است و دارای فراز و نشیب های فراوان و حرکت و تلاش برای تحقق جبهه متحد و مقتدر اسلامی در جهان سهل نیست که سخت است و طاقت و توان بالا می طلبد و کوشایی مستمر و مقاومت پایدار.

ناهمواری ها و فراز و نشیب ها و رنج های نهفته در مسیر نیل به وحدت و همبستگی در جهان اسلام همان موانع ایجاد شده به صورت شبهه آفرینی ها و فضاسازی های مسموم و تحرکات خلاف شرع و عقل است که باید با هوشیاری و تدبیر با آنها مقابله شود تا بتوان از این گردنه های سخت عبور نمود و با طی مراحل مختلف و پشت سر گذاشتن همه فراز و فرودها به مقصد وحدت رسید.

هموارسازی راه اتحاد اسلامی و تسهیل و سرعت بخشی به حرکت پویا و بالنده برای نیل به وحدت و همبستگی با ایجاد تقریب بین مذاهب اسلامی و رفع تشتت و اختلاف در نخستین مرحله با تلاش های علمی و آگاهی بخش و بینش زا تحقق می یابد و از همین جا نقش حساس و جهاد فکری اندیشمندان بزرگ اسلام برای نیل به این هدف مقدس نمایان می گردد.

متفکر شهید آیت الله مرتضی مطهری یکی از شخصیت های علمی بزرگ با اندیشه های جامع و دارای قدرت و توان بالای تحقیق و پژوهش و کنکاش و نقد و بررسی و تحلیل می باشد. وقتی این مشخصه ها را در کنار روش های دقیق و موشکافی های عمیق و نکته سنجی های زیبا و راهگشای او قرار می دهیم آثار تراوش شده از ذهن و فکر ژرف نگر و نقاد او را بسیار ارزشمند و تحول زا و رهنمون به سوی بالاترین مراتب رشد و معرفت و شناخت در موضوعات گوناگون می یابیم .

« اتحاد اسلامی » یکی از مصادیق و جلوه های نقش آفرینی اندیشه های غنی و همه سونگر این متفکر بزرگ و توانا محسوب می شود.

متفکر شهید استاد مرتضی مطهری برای نمایاندن جایگاه و اهمیت و نقش وحدت و همبستگی به سرچشمه اصلی این قانون و اصل بزرگ یعنی قرآن کریم ـ که وحی الهی و کلام مقدس و مطهر حضرت پروردگار می باشد ـ مراجعه می کند و نکته ها و پیام های ویژه ای را از آنها درمی یابد و به جامعه منتقل می سازد.

استاد مطهری پس از اشاره به آیه شریفه ای که می فرماید : « شما مسلمانان باید به حبل و ریسمان مستحکم الهی چنگ زنید و راه تفرقه و تشتت نپوئید » (1 ) به آیه دیگری اشاره می کند که می فرماید : « شما مسلمین همانند پیروان سایر ادیان نباشید که پس از نزول آیات روشن الهی برای آنها فرقه فرقه شدند و اختلاف پیدا کردند که برای چنین کسانی عذاب عظیم مهیا می باشد . » (2 )

استاد مطهری سپس به آیه ای که بین این دو آیه قرار گرفته (یعنی آیه 104 از سوره آل عمران که بین آیه 103 و 105 از این سوره قرار دارد) اشاره می نماید که می فرماید : « باید همواره جماعتی از شما مسلمانان دعوت به خیر و صلاح و نیکی کنند و امر به معروف و نهی از منکر نمایند و همانا آنان رستگاران هستند . » (3 )

استاد سپس به این نتیجه گیری می رسد : « آیه ای که در میان این دو آیه قرار گرفته است آیه دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منکر است . این برای آن است که قرآن کریم می خواهد بفهماند که همواره باید از طریق دعوت به خیر و صلاح و امر به معروف و نهی از منکر این وحدت محفوظ بماند. اگر این استوانه اسلامی یعنی اصل دعوت و ارشاد و امر به معروف و نهی از منکر بخوابد وحدت اسلامی و اتحاد مسلمانان نیز از میان می رود . » (4 )

متفکر شهید استاد مرتضی مطهری پس از اشاره به نکته مزبور به گستردگی موضوع در اصل و قانون بزرگ امر به معروف و نهی از منکر تصریح می نماید و یکی از گرفتاری ها و آسیب و زیان هایی که مسلمانان جهان را به مشکل و رنج انداخته و از آثار ارزشمند امر به معروف و نهی از منکر محروم ساخته برداشت های ضیق و تنگ از این قانون الهی و محدود کردن آن به موضوعات ساده عبادی و اخلاقی است و حال آن که امر به معروف و نهی از منکر از جامعیت موضوع برخوردار می باشد و یکی از بزرگترین آنها دعوت به وحدت و همبستگی و نهی از تفرقه و تشتت با شیوه های دقیق و مفید و موثر علمی و عملی در ابعاد گوناگون می باشد.

استاد مطهری درباره این تنگ نظری و غفلت اینگونه اظهارنظر می کند :

« ما مسلمانان دعوت و ارشاد و امر به معروف و نهی از منکر داریم ولی چون هدف های اسلامی را نمی شناسیم مخصوصا از هدف های بزرگ و اساسی و اصولی اسلام بی خبریم از اسلام فقط با یک سلسله دستورهای ظاهری که مربوط به قشر اسلام است نه لب و مغز آن آشنایی داریم هر وقت به فکر دعوت و ارشاد می افتیم از حدود مسائل ساده اخلاقی و عبادی تجاوز نمی کنیم و حال آن که یکی از هدف های بزرگ اسلام بلکه بزرگترین هدف اسلام در امور عملی وحدت و اتفاق مسلمانان است . اولین وظیفه داعیان و ارشادکنندگان و آمران به معروف و ناهیان از منکر این است که در طریق وحدت مسلمانان بکوشند در طریق همان چیزی بکوشند که مورد نزول این آیه کریمه است . » (5 )

مقصود اصلی استاد مطهری این است که نباید امر به معروف و نهی از منکر را از عمق و محتوای غنی تهی سازیم و جامعیت و گستردگی موضوعات آن را به فراموشی سپاریم و آن را به توصیه و دعوت به ذکر و دعا ومناجات و نیکوکاری های متداول و امثال این امور محدود کنیم بلکه در کنار این امور ـ که در جای خود ارزشمند و حائز اهمیت است و بخشی از تعالیم اسلام محسوب می شود ـ به وحدت و همبستگی و عزتمندی و اقتدار مسلمانان دعوت کنیم و از تنازع و تعارض و کینه و دشمنی و اختلاف که اصل دین را در معرض اضمحلال و نابودی قرار می دهد و زمینه ساز سیطره دشمنان اسلام بر مسلمانان جهان می شود نهی نمائیم .

بسیار شگفت انگیز است که برخی از افراد و گروه ها از هر دو مذهب شیعه و سنی نه تنها با محدود کردن قانون بزرگ امر به معروف ونهی از منکر به امور فردی و عبادی و اخلاقی معمول ومتداول و نفهمیدن فلسفه و عمق و ژرفا و گستردگی موضوعات آن و در نتیجه نپرداختن به دعوت و توصیه به تقریب مذاهب و وحدت مسلمانان معتقد به لزوم تضاد و اختلاف بین مذاهب و افتراق و فاصله و جدایی مسلمانان از یکدیگر می باشند!

این افراد و گروهها از هر دو مذهب در حلقه های جهل و جمود وتصلب و تعصب ورزی های کور و فاقد پشتوانه های مشروع و معقول اسیر می باشند و به همین دلیل گرایش های وحدت آفرین و نافی تفرقه و تشتت را زیانمند می دانند و خطری جدی برای رونق بازار زهدفروشی و قشری گرایی و مقدس مآبی خود محسوب می دارند!

در گوشه و کنار محافلی که برای تمهید زمینه های مساعد به منظور تحقق اتحاد اسلامی در بین مسلمانان جهان تشکیل می گردد همواره زمزمه هایی از افراد و گروههای مزبور در مخالفت با این تلاشهای الهی و خداپسندانه به گوش می رسد و تاجایی این حرکت های قشری و آلوده به تحجر و جمود شدت می گیرد که فعالیت های علمی و عملی عالمان اندیشمند از هردو مذهب برای تشکیل جبهه متحد و مقتدر اسلامی به سخره گرفته می شود و نسبت های ناروا و تهمت های بزرگ به سوی آنان سرازیر می گردد.

متفکر شهید استاد مرتضی مطهری به دو آیه شریفه دیگر از قرآن کریم استناد می جوید تا ثابت کند که « اسلام به اتفاق و اتحاد مسلمین فوق العاده عنایت دارد و وحدت اسلامی یکی از هدف های بزرگ اسلام به شمار می رود و بر مسلمانان مخصوصا داعیان خیر و ارشاد کنندگان خلق و آمران به معروف و ناهیان از منکر است که در طریق تحقق یافتن این هدف بزرگ اسلامی کوشش کنند . » (6 )

استاد پس از استناد به آیه ای که می فرماید : « دین حق را به پا دارید و در آن پراکنده نشوید که آنچه تو ای پیامبر به آن دعوت می کنی بر مشرکین گران و دشوار است » (7 ) می نویسد : « این آیه کریمه می خواهد بفهماند چون مخالفان اسلام با هدف های اسلامی مخالفند آرزومند تفرق و پراکندگی آنها می باشند و از وحدت مسلمانان می ترسند آنها هستند که آتش های تفرقه و اختلاف را دامن می زنند و موانع برای وحدت مسلمین ایجاد می کنند . » (8 )

این دیدگاه به توطئه های استعماری در طول تاریخ و به ویژه در تاریخ معاصر اشاره دارد که چگونه همه اندیشه ها و انرژی و توان و امکانات فرهنگی و تبلیغی و سیاسی و نظامی دشمنان اسلام درتمام اعصار برای به تفرقه و منازعه کشاندن مسلمانان و جلوگیری از تشکیل جبهه واحد و مقتدر و متحد اسلامی به کار گرفته شده و می شود و متاسفانه جهان اسلام از درک این واقعیت تلخ و تلاش برای جلوگیری از ترفندها و حیله ها و توطئه های استکباری علیه وحدت و همبستگی و صلابت و قدرت ملل مسلمان غفلت می ورزند و شگفتا این قصور و تسامح و غفلت و بی خبری تا آنجا شدت یافته است که قدرت های استعماری به سهولت عوامل خود را در لباس ها و روش های گوناگون در محافل آنان نفوذ می دهند و این دشمنان دوست نما با تحریک احساسات این و آن و القائات خاص و مورد نظر سران کشورهای استعماری همچون آمریکا و انگلیس و اسرائیل به تیره ساختن آب های زلال وحدت و صید ماهی های مراد توفیق حاصل می کنند!

استاد مطهری با استناد به این آیه شریفه که می فرماید : « هرگز راه اختلاف و تنازع نپوئید که در اثر تفرقه ترسناک و ضعیف شده و قدرت و عظمت شما نابود خواهد شد » (9 ) درباره تنازع و انواع آن و خطر بزرگی که از ناحیه نزاع های ریشه دوانده در مسائل اعتقادی جهان اسلام را تهدید می کند اینگونه توضیح می دهد :

« نزاع ها بر دو قسم است : بعضی از نزاع ها مربوط به تضاد منافع آنی افراد است اما بعضی از نزاع ها ریشه عقیده ای دارند این هاست که فوق العاده خطرناک است این هاست که از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود و بحث ها و جدل ها و کتاب ها و نوشته ها به وجود می آورد و قرن ها ادامه پیدا می کند و هر چه زمان می گذرد بر موجبات آن افزوده می شود و شکاف عمیق تر می گردد . » (10 )

برای جلوگیری از فاجعه بزرگ تنازع مسلمین باید از هشدار آیه شریفه ای که اختلاف و منازعه را موجب از دست رفتن قدرت و شوکت و مهابت مسلمانان می داند به « بیداری » رسید و از نزاع های ریشه گرفته از مسائل اعتقادی پرهیز و اجتناب نمود و در شرایطی که همه جهان کفر و شرک و نفاق در برابر دین مبین اسلام و هویت و موجودیت ملل مسلمان صف آرایی کرده و با بهره برداری از همه ابزار و امکانات رسانه ای و فرهنگی و تبلیغی و استفاده های مکرر از سازمان ها و مجامعی که باید حافظ منافع ملت ها در برابر قدرت های سیطره جو و استعماری باشند در صدد ایجاد تفرقه و تشتت و تنازع و ستیزه بین مسلمانان جهان هستند به وحدت و همبستگی اندیشید و افکار و قلوب خویش را به هم نزدیک ساخت و همه راه های منتهی به اتحاد و اقتدار جهان اسلام را طی نمود.

امروز هر تحرک تفرقه انگیز و وحدت ستیز برای جهان اسلام زهر مهلک است و با ضربه پذیر شدن و انزوای دین و متلاشی شدن جبهه توحید و از دست رفتن موجودیت سرزمین های اسلامی و اسارت و قتل و کشتارهای وحشتناک مسلمین همراه می باشد.

در چنین شرایط سخت و نفس گیر کیست که با دست خویش تیشه بر ریشه خویش زند و هستی خود را در معرض تهاجم و تعرض و تعدی دشمنان کینه توز قرار دهد و به سوی گورستان فنا و نابودی شتاب گیرد !

پاورقی :

1 ـ قرآن کریم سوره آل عمران آیه 103

2 ـ سوره آل عمران آیه 105

3 ـ سوره آل عمران آیه 104

4 ـ یادداشت های استاد مطهری انتشارات صدرا ج 2 ص 207

5 ـ همان منبع

6 ـ همان منبع ص 208

7 ـ سوره شورا آیه 13

8 ـ یادداشت های استاد مطهری ج 2 ص 208

9 ـ سوره انفال آیه 46

10 ـ یادداشت های استاد مطهری ج 2 ص 209

هموارسازی راه اتحاد اسلامی و تسهیل و سرعت بخشی به حرکت پویا و بالنده برای نیل به وحدت و همبستگی با ایجاد تقریب بین مذاهب اسلامی و رفع تشتت و اختلاف در نخستین مرحله با تلاش های علمی و آگاهی بخش و بینش زا تحقق می یابد و از همین جا نقش حساس و جهاد فکری اندیشمندان بزرگ اسلام برای نیل به این هدف مقدس نمایان می گردد

متفکر شهید استاد مرتضی مطهری یکی از شخصیت های علمی بزرگ با اندیشه های جامع و دارای قدرت و توان بالای تحقیق و پژوهش و کنکاش و نقد و بررسی و تحلیل می باشد. وقتی این مشخصه ها را در کنار روش های دقیق و موشکافی های عمیق و نکته سنجی های زیبا و راهگشای او قرار می دهیم آثار تراوش شده از ذهن و فکر ژرف نگر و نقاد او را بسیار ارزشمند و تحول زا و رهنمون به سوی بالاترین مراتب رشد و معرفت و شناخت در موضوعات گوناگون می یابیم

استعمارگران در طول تاریخ به ویژه در تاریخ معاصر همه اندیشه ها و انرژی و توان و امکانات فرهنگی و تبلیغی و سیاسی و نظامی خود را برای به تفرقه و منازعه کشاندن مسلمانان و جلوگیری از تشکیل جبهه واحد و مقتدر و متحد اسلامی به کار گرفته و می گیرند و متاسفانه جهان اسلام از درک این واقعیت تلخ و جلوگیری از حیله ها و توطئه های استکباری علیه وحدت و قدرت ملل مسلمان غفلت می ورزد

امروز هر تحرک تفرقه انگیز و وحدت ستیز برای جهان اسلام زهر مهلک است و با ضربه پذیر شدن و انزوای دین و متلاشی شدن جبهه توحید و از دست رفتن موجودیت سرزمین های اسلامی و اسارت و قتل و کشتارهای وحشتناک همراه می باشد. در چنین شرایط سخت و نفس گیر کیست که با دست خویش تیشه بر ریشه خویش زند و هستی خود را در معرض تهاجم و تعرض دشمنان کینه توز قرار دهد و به سوی گورستان فنا و نابودی شتاب گیرد !