جلوه‌های مردمسالارى دینى (بخش نهم)

مهدى سعیدى
همانطور که اشاره شد یکی از ارکان نظام مردمسالار دینی، حضور ملت در عرصه های مختلف تصمیم گیری است. این حضور جلوه های مختلفی دارد که یکی از مهم ترین آنها انتخابات مختلف می باشد.
با پیچیده تر شدن جوامع و تقسیم کار اجتماعی و از سویی دیگر دغدغه انسان امروز برای حضور فعال تر در عرصه های تصمیم گیری سیاسی و حاکمیت گفتمان دمکراسی، راهکارهای جدیدی برای حضور مردم باید ارائه می گردید که یکی از این راهکارها، شکل گیری احزاب و گروه های سیاسی بود.
هر چند شکل گیری احزاب به پیش از قدرت گرفتن دمکراسی در غرب باز می گردد، ولیکن قدرت یافتن احزاب سیاسی نیز با فراگیر شدن گفتمان دمکراسی همراه بود.
اما آنچه در مسیر تحولات نظام های حزبی صورت گرفت تغییر کارکرد احزاب سیاسی و استحاله معنادار اهداف آنان بود. حزبی که قرار بود آرمان های ملت را نهادمند سازد، دچار آفت شده و خود به ابزاری فراگیر برای کنترل و جهت دهی افکار عمومی مبدل گردید.
امروز در اغلب نظام های حزبی، احزاب و گروه های سیاسی نظام های دمکراتیک را به نوعی به نظام های الیگارشیک تبدیل ساخته اند.
پروپاگاندا و تبلیغات کذایی ابزاری در اختیار احزاب و گروه های سیاسی در غرب گردیده تا با جلب آرای ملت، اهداف قدرت طلبانه خود را دنبال نمایند.
مقام معظم رهبری، صحنه انتخابات در غرب را چنین توصیف می کند:
«جاهایی که انتخابات حزبی برگزار می شود، مردمی که به کاندیدای حزب رای می دهند، آن نامزد را نمی شناسند؛ گاهی اسم او جز از طریق تبلیغات دوران انتخابات به گوششان نرسیده است؛ حزب گفته به این رای دهید، آنها رای می دهند. در ایران این طور نیست. در ایران مردم با شناخت، با معرفت، به قدری که می توانند و بدون اینکه کسی بالای سر آنها باشد و بگوید به این رای بده، به این رای نده، نامزد مورد نظر خود را انتخاب می کنند. حتی حزبی بالای سرشان نیست که بگوید باید به این شخص رای دهید؛ تا آدمی که جزو حزب است، مجبور باشد به همان کسی که چند نفر در راس حزب نشسته اند و انتخاب کرده اند، رای دهد. می خواهند احساسات عمومی و مردمی را تحقیر کنند و آن را عوام گرایی معنا کنند.
آنها دلشان می خواهد احزاب در کشور ما همان نقشی را ایفا کنند که در آمریکا و در برخی از کشورهای اروپایی ایفا می کنند؛ یعنی چند نفر آدم در راس حزب بنشینند و با بده بستان های سیاسی و اقتصادی و با پول و یا بندوبست درباره فلان پروژه پول ساز نفتی و غیرنفتی، یک نفر یا چند نفر را انتخاب کنند، بعد به پیروان و طرفداران خود بگویند به این شخص رای دهید؛ مردم هم چشم بسته و گوش بسته به او رای دهند. در ایران هم بعضی دلشان می خواهد این طوری بشود؛ اما اینجا اینگونه نیست. در کشور ما بحمدالله تاکنون نتوانسته اند.»
در ایران نیز شکل گیری احزاب سیاسی با ابهامات و شبهات عدیده ای مواجه بوده است. اغلب مدعیان فعالیت های حزبی را روشنفکرانی تشکیل می دادند که به واقع به احزاب به عنوان ابزاری برای رسیدن به قدرت نگاه می کردند. به همین خاطر با استفاده ابزاری از ملت، بیش از اینکه در فکر تامین منافع ملت باشند، منافع طبقاتی، گروهی خود را دنبال می کردند. این شرایط و احوالات موجب آن گردید که نگاه اکثریت ملت و نخبگان دلسوز وطن به فعالیت های حزبی نگاهی مثبت نباشد و با نوعی بدبینی و بی اعتمادی همراه گردد. این بی اعتمادی را در عبارات و ادبیات حضرت امام (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی می توان مشاهده نمود.
ایشان درباره حرکت حضرت امام(ره) و نسبت ایشان با احزاب و گروه های سیاسی می فرمایند:
«خیلی از گروه ها و احزاب و داعیه داران و سیاست بازها و حزب بازها و امثال اینها بودند، امام به اینها کاری نداشت، میدان هم به اینها نمی داد که بیایند زیاده طلبی کنند، به نام مردم حرف بزنند و عوض مردم تصمیم بگیرند، لیکن به آرای مردم احترام می گذاشت.»
از سویی دیگر باید تاکید نمود آنچه در ادبیات و گفتار این بزرگان نفی گردیده، فعالیت حزبی به مثابه تلاش به جای قدرت طلبی است. موارد و اسناد دیگری را می توان مورد بررسی قرار داد که مبتنی بر آن کار تشکیلاتی و گروهی که بخشی از کار ویژه احزاب در جامعه اسلامی می توان باشد، مورد تاکید این بزرگان بوده است.
شکل گیری هیئت های موتلفه اسلامی، حمایت از اقدامات جامعه روحانیت مبارز تهران، اقدام به راه اندازی و حمایت از حزب جمهوری اسلامی، موافقت با شکل گیری مجمع روحانیون مبارز و انشعاب آن از جامعه روحانیت همگی نشانه هایی از حمایت بزرگان انقلاب از فعالیت های تشکیلاتی و حزبی است، منتها با این رویکرد که در چارچوب ارزش ها و اهداف اسلامی این اقدامات صورت گیرد.
شاید یکی از مهم ترین اولویت های ضروری توسعه سیاسی در جمهوری اسلامی بازتعریف دقیق و کارشناسی شده جایگاه و کارکرد احزاب و گروه های سیاسی در نظام مردمسالار دینی می باشد که در تبیین آن گروه های سیاسی مدعی توسعه سیاسی بیش از دیگران مسئول می باشند.