جلوه‌های مردمسالارى دینى (بخش دوازدهم)

مهدی سعیدی
با شکل گیری نظام جمهوری اسلامی و تنظیم قانون اساسی، مولفه های مردمسالاری دینی در قانون اساسی گنجانده شده و در حقیقت مبتنی بر آن قانون اساسی تدوین گردیده است.
عالی ترین نشان مردمسالاری را می توان در اصل 56 قانون اساسی مشاهده نمود که حق حاکمیت را چنین توصیف می کند:« حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او، انسان را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است. هیچکس نمی تواند این حق الهی را از انسان سلب کند یا در خدمت منافع فرد یا گروهی خاص قرار دهد و ملت این حق خداداد را از طرقی که در اصول بعد می آید اعمال می کند.»
مبتنی بر قانون اساسی، مردم در کلیه تصمیم گیریها و تدبیر امور کشور بطور مستقیم یا غیرمستقیم نقش دارند. اصل ششم قانون اساسی به صراحت تدبیر امور را در جمهوری اسلامی مبتنی برآرای عمومی می داند:« در جمهوری اسلامی ایران امور کشور باید به اتکاء آرای عمومی اداره شود، از راه انتخابات، انتخاب رئیس جمهور، نمایندگان مجلس شورای اسلامی ، اعضای شوراها و نظائر اینها، یا از راه همه پرسی در مواردی که در اصول دیگر این قانون معین می گردد.» همچنین در قانون اساسی که ازچهارده فصل تشکیل شده است، فصل سوم به حقوق ملت اختصاص داشته و اصل 19 تا اصل 42 را در بر می گیرد. در این اصول از حقوق مساوی تمامی ملت (اصل 19) ، حمایت یکسان قانون از همه ملت ( اصل 20)، مسایل مربوط به حقوق زن (اصل 21)، ممنوعیت تفتیش عقاید (اصل 23)، آزادی مطبوعات (اصل 24)، ممنوعیت تجسس و استراق سمع ( اصل 25)، آزادی فعالیت احزاب و گروه های سیاسی (اصل 26)، تشکیل اجتماعات و راهپیمایی ها (اصل 27) و حق انتخاب شغل و مسکن و آموزش رایگان و ... سخن به میان آمده است و این قوانین پایه ای ، مبنای تنظیم قوانین جزئی تر و دقیقتر در قوانین جاری کشور شده اند.
اصول مذکور در فصل سوم، همگی بنیانهای آزادیهای مختلف سیاسی- اجتماعی ملت را توصیف می کند که با دقت در آنها به دایره موسع این آزادیها و حقوق ملت، پی خواهیم برد. این آزادیهای به رسمیت شناخته شده، هرچند در ظاهر مشابهت هایی با مولفه های نظامهای دموکراتیک غربی دارد، ولیکن نباید فراموش نمود که همه این موارد از خاستگاه آموزه های اسلامی برخاسته اند و جوهری متفاوت با ارزشهای اومانیستی غربی دارند . به عبارتی بهتر باید گفت که از عمق و دوام و اصالت بیشتری برخوردار می باشد، چرا که به فرموده رهبر معظم انقلاب اسلامی مردم سالاری واقعی تنها بر بنیانهای دینی امکان ظهور و بروز می یابد.
قانون اساسی جمهوری اسلامی که الهام گرفته از متون دینی و آوای نجات بخش وحی می باشد، دارای اصول قابل توجه دیگری نیز هست که از جایگاه رفیع مردم در عرصه تصمیم گیری کشور حکایت دارد، که در این میان می توان به اصل هشتم اشاره نمود که مقنن چنین آورده است:« درجمهوری اسلامی ایران دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه ای است همگانی و متقابل برعهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت. شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین می کند.»« والمومنون و المومنات بعضهم اولیاء بعض یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر (توبه ، آیه 71)».
همانطور که مشاهده می شود در این اصل به صراحت به ملت این اختیار داده شده است که مسئولان نظام را به معروف دعوت کرده و از منکرات ومفاسد نهی نمایند.
قانون اساسی، جلوه های دیگری از معنای مردم سالاری دینی را نیز در خود نهفته است که در شماره آتی اصول دیگر آن را مورد بررسی قرارخواهیم داد.