کنکاش در آرایش بازیگران هسته‌ای ایران

سیامک باقری
بررسی شرایط جدید پیرامون مسئله هسته ای ایران نشان می دهد که پس از گزارش پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت خارج شدن پرونده از آژانس، روند تصمیم گیری درباره نحوه برخورد با مسئله هسته ای بیش از پیش دچار کندی و تشتت شده است.
شورای امینیت آنگونه که آمریکایی ها انتظار داشتند که با استفاده از آن ایران را «ملزم» به توقف و تعطیلی فعالیت های هسته ای اش نمایند، خیلی سریع ناکارآمدی خود را نشان داد. راه حل خارج از شورای امنیت و آژانس نیز که تحت عنوان سیاست های تشویقی-تنبیهی مورد توجه قرار گرفت، در نشست 1+5 در لندن بواسطه دیدگاه های مختلف بازیگران از پیشرفت مطلوبی برخوردار نبود. این وضعیت، آرایش جدیدی را بر فضای حل و فصل مسئله هسته ای ایران ایجاد کرده است. برآیند منطقی این آرایش و منازعه اتمی نشان می دهد که میدان بازی برای ایران فراخ تر شده و زمان بیشتری را در اختیار تهران قرار داده است.
1-سه کشور اروپایی فرانسه، انگلیس و آلمان پس از چند ماه تجربه اعمال یکطرفه سیاست فشار به این نتیجه رسیدند که این سیاست حتی یک میلیمتر آنها را به هدف نزدیک نکرده است. از این رو، رویکرد جدیدی را برگزیدند که حاصل آن با دیدگاه های رادیکال آمریکا متفاوت است. چنانکه نیویورک تایمز نوشت: اختلاف نظرهای اروپا و آمریکا در مورد برنامه هسته ای ایران هر روز رو به افزایش است. روزنامه های اروپایی از جمله لیبراسیون نیز این مسئله را تایید کردند. البته ناگفته پیداست که این اختلاف عمدتا به دو حوزه محدوده مشوق ها و شدت اعمال فشارها باز می گردد. با این حال اتحادیه اروپا و سه کشور موصوف سعی دارند با سرپوش گذاشتن اختلاف دیدگاه های خود، جامعه غربی را (اعم از اروپا و آمریکا) در برابر ایران یکدست نشان دهند. خانم مرکل در دیدار با بوش به وی توصیه کرد که در اعمال فشارها شتاب نکند که در این صورت وحدت جامعه بین المللی از هم خواهد پاشید. این عبارت بیانگر عمق اختلافات موجود در اردوگاه غرب پیرامون نحوه برخورد با ایران است. افزون بر این، به نظر می رسد که میان سه کشور اروپایی نیز وحدت کاملی وجود نداشته باشد. چنانکه فرانسه و انگلیس از عدم پذیرش غنی سازی در خاک ایران تاکید دارند، مجله اشپیگل اعلام کرد که آلمان آماده است امتیازات هسته ای جدید به ایران مبنی بر رسمیت شناختن تحقیقات هسته ای پیشنهاد کند.
2-آمریکا که ضلع دیگر آرایش هسته ای را تشکیل می دهد به شدت در انزوا قرار گرفته و سیاست های رادیکالی اش خریداری ندارد. کاخ سفید به اکراه سیاست تشویقی اروپایی ها را پذیرفت و در عین حال به این کشورها فشار آورد تا خط قرمز واشنگتن را رعایت نمایند. سیاست رسمی آمریکا علاوه بر اینکه با مخالفت های سایر بازیگران هسته ای ایران روبرو شده، در داخل جامعه خود نیز با رویکرد متفاوتی مواجه است. استراتژیست های آمریکایی، مراکز مطالعات راهبری این کشور و تعدادی از نمایندگان کنگره آمریکا دولت بوش را تحت فشار قرار داده و خواستار «راه حل دیپلماتیک» در حل مسئله هسته ای ایران و «مذاکره مستقیم» شده اند. نامه دمکرات های کنگره آمریکا به بوش و توصیه کمیته روابط خارجی مجلس سنای آمریکا و پیشنهادات افرادی مانند پاتریک کلاوسون رئیس موسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن و کسینجر مبنی بر مذاکره با ایران گوشه ای از نمای داخل آمریکا درخصوص مسئله هسته ای ایران است.
3-روسیه و چین سومین ضلع صحنه آرایش هسته ای می باشند. این دو کشور هم با سیاست های رادیکال آمریکا و هم با سیاست جدید اروپایی ها مخالفند. لاوروف در گفتگو با مجله اتریش پروفیل اعلام کرد که غنی سازی اورانیوم حق ایران است و نمی توان این کشور را به چشم پوشی از این حق وادار کرد وی در ادامه تاکید کرد که روسیه نمی تواند در تمام مسائل همسو با اروپا عمل کند. روس ها معتقدند که اعمال تحریم و اقدامات غیردیپلماتیک نباید در دستور کار قرار گیرد و با هر نوع ضرب الاجل و تعیین مهلت مخالف است. دقیقا همین دیدگاه را چینی ها دنبال می کنند.به همین جهت این دو کشور با گنجاندن لیست تحریم ها در کنار لیست تشویق ها مخالفند.
4- دبیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز با توجه به پیشنهادی که در اواخر سال گذشته مبنی بر به رسمیت شناختن محدودی از غنی سازی برای ایران داده بود، در تغییر صف بندی های موجود موثر می باشد.البرادعی با چنین دیدگاهی سفر خود را به آمریکا در آستانه نشست 1+5 در لندن ترتیب داد.
5-رویکرد بازیگران حاشیه ای مسئله هسته ای ایران نیز قابل توجه است. ادعاهای آمریکا مبنی بر اینکه ایران در پی تولید سلاح هسته ای است در جهان عرب هیچ اعتباری ندارد. سخنان عمروموسی دبیر کل اتحادیه عرب در این ارتباط مثال زدنی است. دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس نیز آژانس را تنها مرجع رسیدگی مسئله هسته ای ایران دانسته و تاکید کرد که اطمینان دارند که تهران خالصانه در پی حل مسالمت آمیز پرونده هسته ای است. عدم پذیرش دیدگاه های رادیکال های کاخ سفید درخصوص ایران توسط عرب ها زمینه های دیپلماسی فعال را بیش از پیش برای ایران فراهم کرده است. در کنار مواضع عرب ها دیدگاه های کشورهای غیرمتعهد از جمله اندونزی، آفریقای جنوبی و مالزی در روزهای اخیر کفه آرایش صحنه هسته ای ایران را به نفع کشورمان شدیدا افزایش داده است.