ایران هسته‌ای

شورای امنیت برای اجرای وظایف اصلی خود که همان حفظ صلح و امنیت بین المللی است عمدتا متوسل به فصل ششم و هفتم منشور ملل متحد می شود .در واقع فصول ششم و هفتم منشور دوگونه سازوکار حفظ صلح و امنیت بین المللی را پیش بینی کرده است: الف) راه حل مسالمت آمیز، ب)راه حل قهرآمیز.
فصل ششم منشور ملل متحد: مقررات مربوط به آیین حل مسالمت آمیز اختلافات بین المللی که احتمال دارد صلح و امنیت بین المللی را به خطر بیندازد، در فصل ششم پیش بینی شده است. شورای امنیت براساس این فصل که حاوی شش ماده است، در صورت احتمال بروز تهدید علیه صلح، نقض صلح یا اقدام تجاوزکارانه روش های مسالمت آمیز را به طرفین دعوا «توصیه» می کند. در ماده 33 از فصل ششم منشور ملل آمده است: «طرفین هر اختلاف که ادامه آن محتمل است حفظ صلح وامنیت بین المللی را به خطر اندازد باید قبل از هر چیز از طریق مذاکره، میانجیگری، سازش، داوری، رسیدگی قضایی و توسل به موسسات یا ترتیبات منطقه ای یا سایر وسایل مسالمت آمیز بنا به انتخاب خود راه حل آن را جستجو نمایند.»
در رابطه با مسئله فوق چند نکته قابل توجه است: 1- رجوع به روش های حل و فصل مسالمت آمیز صرفا در مورد اختلافات بین المللی مصداق دارد و هر اختلاف نظر بین کشورها را نمی توان لزوما یک اختلاف بین المللی دانست. تشخیص اینکه چه اختلافی یک اختلاف بین المللی است کاری بس دشوار است.
2- روش های مسالمت آمیز پیش بینی شده دو دسته اند: الف) روش های سیاسی که عبارتند از مذاکره، مساعی جمیله، میانجیگری، تحقیق و سازش، مذاکرات معمولا به یکی از سه طریق دوجانبه، چند جانبه یا همه جانبه صورت می گیرد. مساعی جمیله تلاش دوستانه دولت یا شخص ثالثی است که قصد دارد با فراهم کردن زمینه های گفتگو و تبادل نظر، کشورهای در حال اختلاف را به توافق برساند. میانجیگری اقدام داوطلبانه و فعال دولت ها یا سازمان های بین المللی یا افراد جهت دستیابی به زمینه های توافق و رفع اختلافات موجود است. تحقیق در مواردی است که ریشه یابی یک اختلاف نیاز به بررسی کیفیت و چگونگی وقایع در پیش داشته باشد. سازش اقدامی است به منظور نزدیک کردن مواضع طرفین اختلاف از طریق ارائه پیشنهادات لازم توسط کمیسیون سازش صورت می‌گیرد.
ب) روش های حقوقی که شامل قضاوت بین المللی و داوری بین المللی می شود. قضاوت بین المللی از طریق مراجع قضایی صورت می گیرد. رسیدگی به اختلافات از طریق داوری زمانی صورت می گیرد که اصحاب دعوی توافق خود را با انعقاد قراردادی صریحا اعلام کرده باشند.
3- اختیارات شورای امنیت در رابطه با فصل ششم منشور عموما مبتنی بر «توصیه» است و رعایت توصیه نامه برای اطراف اختلاف الزام‌آور نیست.
فصل هفتم منشور ملل متحد: شورای امنیت براساس فصل هفتم که حوی 13 ماده است می تواند از سازوکار تنبیهی و زور جهت حفظ صلح و امنیت بین المللی استفاده کند. چند نکته در این خصوص قابل توجه است:
1-شورای امنیت براساس ماده 41 و 42 دو نوع اقدام قهر و جبری می تواند انجام دهد.
1/1- تحریم و قطع ارتباط؛ براساس ماده 41 شورای امنیت از ملل متحد خواهد خواست که تمام یا قسمتی از روابط اقتصادی و سیاسی شان را با دولت مورد نظر قطع نماید.
ب) حمله نظامی؛ چنانچه شورای امنیت تشخیص دهد که اقدامات پیش بینی شده در ماده 41 کافی نخواهد بود می تواند براساس ماده 42 به وسیله نیروهای هوایی، دریایی یا زمینی علیه دولت مورد نظر اقدام نماید.
2-پیش از اینکه شورای امنیت براساس مواد 41 و 42 اتخاذ تصمیم کند بایستی به موجب ماده 39 منشور احراز شود که ایا تهدید علیه صلح، نقض صلح یا عمل تجاوز صورت گرفته است یا نه.
احراز این مسئله نیز نیاز به رای غیرتشریفاتی یعنی نه پانزدهم آرای مثبت اعضای شورای امنیت دارد، به طوری که هیچ یک از اعضای دایم رای منفی نداده باشند، اما به دلیل فقدان تعریفی مشخص در این خصوص همواره دست شورای امنیت در تبیین موارد نقض و تهدید صلح باز بوده است.
3-هرگاه شورای امنیت اقدام قهری علیه یکی از کشورهای عضو به عمل آورد ممکن است به توصیه شورای امنیت مجمع عمومی سازمان ملل آن کشور را از حقوق و مزایایی که هر عضو سازمان ازآن برخوردار است محروم ساخته و حقوق آن کشور را به حالت تعلیق درآورد.
4-شورای امنیت برای اجرای تحریم هایی که اعمال می کند، می تواند کمیته هایی را تشکیل دهد. این شورا از دهه 1990 تاکنون کمیته های متعددی تشکیل داد از جمله در مورد وضعیت میان عراق و کویت، درباره لیبی، سومالی، آنگولا، رواندا، لیبریا، سیرالئون، وضعیت میان اریتره و اتیوپی ، لبنان و سوریه، افغانستان و...تشکیل داده است.