پشت پرده حرفه ای گری! /بهروز فرهمند

به انگیزه بررسی اهانت شبکه الجزیره به آیة ا... سیستانی

اقدام شبکه الجزیره قطر در اهانت به آیة ا... سیستانی از مراجع تقلید شیعیان، خشم مسلمانان عراقی و پیروان تشیع در منطقه را برانگیخته است.

الجزیره روز چهارشنبه هفته گذشته در برنامه ای با نام «فراتر از مرزها» چند بار به مقام این عالم برجسته شیعی توهین کرد.

این اقدام شبکه الجزیره در نوع خود، اولین نبود. سال گذشته نیز الجزیره در یکی از برنامه های خود آیة ا... سیستانی را هدف قرار دارد و واکنشهای فراوانی را در سطح منطقه موجب شد.

در آن زمان، راهپیماییهای گسترده ای در عراق، ایران، پاکستان، کویت، ترکیه و لبنان در محکومیت برنامه موهن الجزیره برگزار شد و تحلیلگران نیز از اقدام این رسانه به عنوان بخشی از پروژه کم رنگ کردن نقش مرجعیت شیعه در تحولات عراق و جهان عرب یاد کردند.

در یکی از واکنشها که از سوی اندیشمندان پاکستانی ابراز شد، آمده بود: تردیدی نیست که شبکه الجزیره، نسخه برابر با اصل سی ان ان در جهان عرب است و نقش آن در ثبات اشغال عراق از سی ان ان کمتر نیست.

«سی ان ان عرب»، نامی است که پس از درخشش الجزیره در پوشش اخبار مهم منطقه و به خصوص لشکرکشی آمریکا به افغانستان بر این شبکه خبری گذاشته شد و از این بابت، حاکمان عرب و به ویژه امیر قطر و خاندان وی بسیار برخود می بالند. واقعیت این است که درباره عملکرد شبکه الجزیره، دو دیدگاه وجود دارد که البته هر دو در جای خود قابل تأمل هستند.

نخست، دیدگاهی که الجزیره را یک شبکه خبری حرفه ای می داند که با تکیه بر استانداردهای رسانه ای توانسته است، در جنگ خبری که اکنون در جهان جریان دارد، برای خود نام و نشانی دست و پا کند.

نام الجزیره پس از 11سپتامبر بر سر زبانها افتاد و در جنگ افغانستان، این رسانه با ارسال گزارشهای اختصاصی و پخش انحصاری تصاویر سخنرانیهای بن لادن، از رقیبان جدی خود مانند سی ان ان و بی بی سی هم پیشی گرفت.

گفته می شود، الجزیره بابت فروش هر دقیقه سخنرانی بن لادن 20هزار دلار دریافت می کند که علاوه بر مزیت خبری، منبعی برای درآمدزایی این شبکه محسوب می شود.

گردانندگان الجزیره مدعی هستند که در ارایه خبر، بی طرفی را رعایت می کنند و در تفسیر هم به دیدگاههای همه جریانها و طیفها می پردازند، اما دیدگاه دوم، این چنین خوش بینانه به ماجرا نمی نگرد.

هواداران این دیدگاه با اشاره به روند شکل گیری الجزیره به نمونه هایی از عملکرد این شبکه خبری استناد می کنند که نشان می دهد، الجزیره ایها برخلاف اصل بی طرفی به صورت زیرکانه از یک جریان فکری و سیاسی در منطقه و جهان عرب حمایت می کنند.

براین اساس، نگاهها به سوی قطر، زادگاه الجزیره دوخته می شود؛ کشوری که آشکارا در ایجاد ارتباط با رژیم صهیونیستی در میان همتایان عرب خود رتبه نخست را دارد.

«شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی» که با کودتا علیه پدرش - شیخ خلیفه- به پادشاهی رسید، در سال 1996 دستور داد شبکه الجزیره تأسیس شود، همچنان که به تاجران اسراییلی اجازه داد تا در دوحه دفتر نمایندگی راه اندازی کنند و تلاشهای فراوانی هم به خرج داد تا سفارت رژیم صهیونیستی در قطر گشایش یابد که به دلیل مخالفتهای شدید مسلمانان منطقه، این تصمیم تاکنون عملی نشده است.

او دستور داد، گروهی برای رایزنی با گردانندگان بنگاه خبری بی بی سی به لندن بروند و با سیاستگذاران بخش عربی این شبکه درباره تأسیس یک شبکه خبری جهانی به زبان عربی مشورت کنند. دستاورد این رایزنیها انتقال بخشی از کارکنان بی بی سی به دوحه بود.در ابتدای کار، سالانه 150میلیون دلار از درآمدهای نفتی به دستور امیر قطر برای الجزیره هزینه می شد. همچنین گفته می شود، انتخاب نام «الجزیره» با گرایش قومی و ناسیونالیستی انجام شده است. در واقع، الجزیره لقبی است که اجداد شیخ حمد برای قطر انتخاب کرده بودند و گزینش این نام توسط امیر قطر موجب شهرت وی در میان ناسیونالیستهای عرب شد.

در جریان حمله آمریکا به عراق پایگاههای نظامی و از جمله پایگاه هوایی و استراتژیک «العدید» قطر به صورت کامل در اختیار پنتاگون قرار گرفت و این فرودگاه به کانون اخبار نظامی جهان تبدیل شد.

سی ان ان هم مسؤولیت پخش این اخبار را برعهده گرفت، اما الجزیره با وجود قرارداشتن در این کانون خبری، در راستای ملاحظات در روابط دوحه- واشنگتن از پوشش اخبار پرواز بمب افکنهای آمریکایی از پایگاه قطری به سوی عراق خودداری کرد.

الجزیره پس از جنگ افغانستان تاکنون با پخش تصاویر اختصاصی از سخنرانیهای آتشین و تهییج کننده اسامه بن لادن و نیز نمایش برخی اقدامهای غیرانسانی تروریستهای بنیادگرا در عراق مانند تصاویری از گردن زدن و سربریدن گروگانهای غربی از یک سو، در جایگاه تریبون اختصاصی تروریستها ظاهر شده و از سوی دیگر، بهانه و اسناد تجاوزگریهای افزونتر آمریکا در منطقه را فراهم آورده است.

به باور برخی کارشناسان، جنگ عراق و پیامدهای آن، عرصه ای بود تا ثابت شود که در زیرپوست شبکه الجزیره با وجود تمامی حرفه ای گریهایش، امیال و اغراض سیاسی نهفته است. از جمله در جریان اعدام صدام، الجزیره موضعی متفاوت را پیشه کرد و با بزرگنمایی حاشیه های مراسم مجازات دیکتاتور، به جریان سازی رسانه ای علیه شیعیان عراق و دولتمردان این کشور رو آورد و در عمل با حاکمان عرب که از اعدام صدام برآشفته شده بودند، هم آوا شد.

همچنین در سال گذشته، پس از آن که آمریکاییها بر دامنه اتهامهای خود علیه ایران درخصوص مسایل عراق افزودند، شبکه الجزیره هم حق مطالب را ادا کرد(!) و جولانگاه سیاسیونی از جهان عرب شد که با ادعاهای ضد ایرانی آمریکا همنوا بودند.عملکرد الجزیره در حوزه روابط اعراب و اسراییل و آنچه طرح صلح خاورمیانه نامیده می شود نیز از موارد دیگری است که پرسشهای فراوانی را درخصوص ماهیت و انگیزه های پنهان این رسانه پدید آورده است.با این همه، رفتار موهن الجزیره نسبت به آیة ا... سیستانی به عنوان یکی از تکیه گاههای اصلی مردم عراق نمی تواند امر غریب و دور از ذهنی باشد.به گفته یک کارشناس، تأمین نیمی از بودجه سالانه 60 میلیون دلاری شبکه الجزیره توسط امیر قطر بدان سبب نیست که این رسانه نسبت به منافع این خاندان و متحدان منطقه ای و جهانی آن ها بی تفاوت باشد.این کارشناس مسایل سیاسی که نخواست نامش درج شود، به خبرگزاری ایلنا می گوید: شبکه الجزیره، مرکزی مشکوک است که از سوی قدرتهای غربی، بیخ گوش ما راه اندازی شده و ما فقط دل خود را خوش کرده ایم که این شبکه عربی، به سود جهان اسلام و مردم منطقه فعالیت می کند.وی با اشاره به پیشینه تأسیس و سنگ بنای الجزیره تصریح می کند: اصالت این شبکه برای ما زیرسؤال است