قربانی معامله بزرگ مسکو ـ واشنگتن

علی امینی
چند روز پس از سفر رابرت گیتس، وزیر دفاع و کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا به مسکو و مذاکرات آنها با پوتین، رئیس جمهور روسیه، برخی از خبرگزاری های مهم جهانی اعلام کردند در این مذاکرات مقامات آمریکایی برای ترغیب پوتین، امتیازات قابل توجهی پیشنهاد نموده اند. پس از آن، دبیرکل ناتو نیز گفت با بسته پیشنهادی که واشنگتن به مسکو داده بعید به نظر می رسد که پوتین همجنان به مخالفت های خود با آمریکا اصرار ورزد. سفر پوتین در یک فضای سیاسی و جنجالی تبلیغاتی و روانی غرب به ایران انجام گرفت و اما صحت و سقم این خبر همچنان در پرده ابهام باقی ماند تا اینکه اواخر هفته گذشته رابرت گیتس، سفری به جمهوری چک داشت و پس از دیدار با «میرک توپولانک»، نخست وزیر این کشور در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که آمریکا ممکن است تا زمان قطعی نشدن تهدیدات موشکی ایران، در اجرایی نمودن سپر دفاع موشکی خود در چک و لهستان تعلل نماید.
این موضع وزیر دفاع آمریکا که در واقع نخستین موضع یک مقام رسمی این کشور در این سطح در خصوص احتمال به تعویق افتادن سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی است با مواضع قبلی مقامات ارشد دولت آمریکا متفاوت و در تضاد است. پیش از این مقامات آمریکا علیرغم همه مخالفت ها و موضع گیری های مقامات روس، بر استقرار طرح پدافند موشکی خود اصرار داشتند حتی تهدیدات مسکو مبنی بر هدف قرار دادن طرح پدافند موشکی آمریکا و خنثی نمودن فعالیت های آن و نیز خروج از پیمان های تسلیحاتی غیرمتعارف در سطوح موشک های کوتاه برد و میان برد در مواضع مقامات آمریکا تاثیری نداشت. اما اینکه چه اتفاقی رخ داده است که دولت آمریکا بازنگری در اجرای طرح استراتژیک پدافند موشکی خود را اعلام می کند و حاضر است در این رابطه امتیاز بزرگی به مسکو بدهد باید به روابط پنهان دیپلماسی این دو قدرت بزرگ هسته ای پی برد.
از همان روز اول برای آگاهان به مسائل سیاسی و روابط بین قدرت های بزرگ مشخص بود که هدف اصلی طرح سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی علیرغم همه جنجال های تبلیغاتی و رسانه ای، ایران نیست بلکه هدف آن به تورانداختن روسیه برای گرفتن امتیازات بزرگ از این کشور است. مخالفت شدید مسکو با سپر دفاع موشکی آمریکا در جمهوری های چک و لهستان، غرب را به این نتیجه رساند که روسیه اندک اندک به توری که آمریکا برای آن در نظر گرفته است نزدیک می شود.
آمریکا و روسیه طی چند ماه اخیر در کنار مسائل اختلافی کوچک خود، در دو مسئله مهم تر یعنی استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی و پرونده هسته ای ایران دارای اختلاف عمده در دیدگاه و مواضع هستند.
روسیه در ماه های گذشته مخالفت جدی خود را با استقرار سپر پدافند موشکی آمریکا در جمهوری های چک و لهستان اعلام داشته و حتی تهدید نموده که این سامانه موشکی را هدف عملیات نظامی قرار خواهد داد. در پرونده هسته ای ایران نیز روسیه با تشدید تحریم های اقتصادی ایران در شورای امنیت و صدور قطعنامه سوم تحریمی علیه ایران مخالفت نموده و فعالیت های غرب برای استفاده ابزاری بیشتر از شورای امنیت علیه پرونده هسته ای ایران را با بن بست مواجه نموده است. موضع رابرت گیتس در جمهوری چک، نمایانگر امتیازات بزرگ آمریکا به روسیه است. حال،برای خبرگان سیاسی این سوال مطرح می شود به راستی ما به ازای آن چه چیزی است؟ روسیه در مقابل توقف و یا به تعویق افتادن اجرای طرح سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی چه امتیاز بزرگی به آمریکا داده است؟ در این میان چه معامله ای میان دو قدرت هسته ای صورت گرفته و قربانی این معامله چه کسی است؟ به نظر می رسد که هیچ امتیازی برای آمریکا به اندازه امتیاز عقب نشینی روسیه در پرونده هسته ای ایران و همراه آن با آمریکا مهم تر نیست. روسیه با رفع مقاومت خود در مقابل فشارهای غرب، در حقیقت مسیر را برای فشارهای سیاسی و اقتصادی بیشتر غرب علیه ایران هموار می نماید. چیزی که جریان نومحافظه کار آمریکا در آستانه انتخابات ریاست جمهوری خود به آن نیازمند است تا به زعم خود در تبلیغات ریاست جمهوری به افکار عمومی خود القاء کنند که ایران عامل اصلی شکست سیاست های منطقه ای آمریکا را در انزوای بین المللی قرار داده‌اند.
اگر روسیه دچار این اشتباه استراتژیک شده باشد بدون تردید منافع درازمدت خود را قربانی مطامع کوتاه مدت و ناچیز نموده است. در هر صورت ایران با لحاظ نمودن منافع راهبردی خود و براساس عزت و مصلحت مسیر هسته ای خود را ادامه خواهد داد و هزینه های آن را نیز پرداخت خواهد کرد. اما روسیه دیگر در میان افکار عمومی ایران و منظقه جایگاهی نخواهد داشت و دیگر هیچ دولتی به آن اعتماد نخواهد کرد.این کشور پس از آن برای سایر دولت ها و ملت ها، کشوری غیرقابل اعتماد و شریکی استراتژیک نخواهد بود. ضمن آنکه اگر مقاومت های ایران در پرونده هسته ای نبود، روسیه هیچگاه توان مقاومت در مقابل غرب و گرفتن امتیاز از آن را نداشت و امروزه مناطق غربی و جنوبی آن که دیر زمانی جز امپراتوری شوروی سابق بود جولانگاه نیروهای ناتو و آمریکا شده بود.
در هر صورت مسئولین دستگاه دیپلماسی کشورمان بایستی رفتارهای مقامات روسیه را به دقت تحت نظر داشته باشند. مقامات کرملین بازیگرانی فرصت طلب هستند و ممکن است در قبال امتیازاتی که غرب به آنها می دهد از پشت به متحدین خود ضربه بزنند.