تحلیلی بر دیدار وزیران امور خارجه سوریه و آمریکا

در اجلاس بین‌المللی ویژه‌ی عراق که روزهای پنجشنبه و جمعه‌ی گذشته در تفرجگاه "شرم الشیخ" مصر برگزار شد، بیشتر توجه ناظران به دو دیداری بود که انتظار می‌رفت، "کاندولیزا رایس" وزیر خارجه‌ی آمریکا در حاشیه‌ی اجلاس با "منوچهر متکی" و "ولید المعلم" وزیران امور خارجه‌ی ایران و سوریه انجام دهد.

دیدار رایس با المعلم همان گونه که پیش بینی می‌شد، انجام شد اما دیدار دوم یعنی دیدار با متکی به رغم ابراز تمایل شدید ولی غیر رسمی طرف آمریکایی، صورت نگرفت.

از اظهارات مقامات سوری پس از دیدار ولید المعلم با کاندولیزا رایس در حاشیه‌ی اجلاس شرم الشیخ که نخستین دیدار در سطح وزیران خارجه‌ی دو کشور از سال ‪ ۲۰۰۳میلادی به شمار می‌رود، چنین بر می‌آید که دمشق از نتایج ملاقات رضایت دارد.

اما این سوال نیز مطرح است که این دیدار به سود کدام طرف تمام شده است؟ در طول چهار سال اخیر، آمریکا به علت مخالفت سوریه با تهاجم به عراق در سال ‪ ۲۰۰۳میلادی، تمامی تلاش خود را برای انزوای این کشور به کار برده و در هر فرصتی دمشق را به عدم کنترل مرزهای مشترک با عراق و پناه دادن به سردمداران رژیم صدام متهم می‌کند، همچنان که با محاصره و مجازات‌های اقتصادی، سوریه را در تنگنا گذارده است.

تیرگی در روابط واشنگتن - دمشق پس از ترور "رفیق الحریری" نخست وزیر پیشین لبنان در اوایل سال ‪ ۲۰۰۵میلادی به اوج خود رسید.

واشنگتن به همراه همپیمانان غربی و منطقه‌یی خود سوریه را به نقش داشتن در ترور الحریری متهم کرد، اتهامی که سوریه بشدت آن را رد کرده است.

ترور الحریری بهانه‌یی شد تا آمریکا فشارها علیه سوریه را شدت بخشد.

خانم "مارگارت اسکوپی" سفیر خود را از دمشق فراخواند و قطعنامه‌هایی را علیه سوریه از تصویب شورای امنیت سازمان ملل گذراند.

با این حال، تلاش‌های آمریکا برای منزوی نگه داشتن سوریه به شکست انجامید و کشورهای اروپایی و حتی طرف‌های آمریکایی پی بردند که منافعشان ایجاب می‌کند که با سوریه در ارتباط باشند.

چنان چه در چند ماه اخیر بسیاری از هیات‌های بلندپایه‌ی اروپایی و آمریکایی و در صدر آن‌ها "نانسی پلوسی" رییس مجلس نمایندگان آمریکا از سوریه دیدن کردند و با مقامات این کشور در مورد مسایل مختلف از جمله نقش آفرینی در حل و فصل بحران‌های منطقه‌یی به رایزنی پرداختند.

سوریه همواره برای گفت وگو با دولت آمریکا به منظور حل و فصل همزمان مشکلات منطقه اعلام آمادگی کرده است.

دمشق معتقد است که مسایل منطقه اعم از بحران عراق، لبنان، فلسطین و جولان اشغالی سوریه، به یکدیگر مرتبطند و نباید آنها را از هم جدا دانست.

با این وجود، وزیر امور خارجه‌ی آمریکا پس از مذاکره با همتای سوری خود اعلام کرد که در این دیدار تنها به مساله‌ی عراق پرداخته شد.

رایس گفت: "سوری‌ها بصراحت اعلام کرده‌اند که خواهان برقراری ثبات در عراق هستند اما میان حرف و عمل فرق است و باید منتظر ماند و دید که دمشق چه گام عملی در این مسیر خواهد پیمود".

سوریه نیز پس از این دیدار اعلام کرد که "در تشویق آمریکا برای تغییر سیاست‌های خود موفق بوده و تسلیم فشارها نشده است و اساسا طرف آمریکایی بیشتر نیاز داشت که این دیدار انجام شود".

یک تحلیلگر سوری در این‌باره گفت: موافقت دمشق با دیدار المعلم - رایس و سخنان وزیر خارجه‌ی آمریکا پس از این دیدار نشان می‌دهد که، سوریه از پیش شرط خود برای گفت وگو با آمریکا که همانا قرار دادن تمامی مشکلات منطقه در یک سبد و رایزنی یک جا در مورد آن، چشم پوشی کرده است.

"موفق محمد" در گفت وگو با خبرنگار ایرنا افزود: انتظار می‌رفت، سوریه طوری زمینه‌سازی کند که این دیدار از تعارفات به دور ماند و همه‌ی مسایل مورد توجه سوریه، مطرح شود.

با این حال، به گفته‌ی این کارشناس سیاسی سوری، از لحن متکبرانه‌ی رایس پس از دیدار با المعلم، چنین بر می‌آید که این دیدار اثر چندانی در تغییر مواضع خصمانه‌ی آمریکا نداشته است.

وی تصریح کرد: سوریه می‌توانست، در دیدار با رایس تانی کرده و همانند ایران سیاست مانور برای گرفتن امتیاز از واشنگتن را دنبال کند، بویژه آن که برخی پرونده‌های مربوط به سوریه مانند مذاکره در مورد جولان در دست آمریکاست و آمریکا نیز برای خروج از باتلاق عراق بشدت به سوریه نیاز دارد.

موفق محمد ابراز عقیده کرد: همه‌ی این مسایل می‌بایستی در دیدار المعلم و رایس مطرح می‌شد، اما حال که تنها مساله‌ی عراق مطرح شده، بدین معنی است که تنها خواسته‌های آمریکا در رابطه با کنترل مرزهای سوریه با عراق مطرح شده است.

این تحلیلگر سوری در مورد خودداری متکی از ملاقات با رایس نیز گفت:

اشتیاق و شتاب طرف آمریکایی برای دیدار با متکی آن چنان بود که بسیاری از مطبوعات منطقه و جهان در صدر صفحات خود این تیتر را آوردند: "متکی، رایس را از دیدار خود محروم کرد".

با این حال، به گفته‌ی این کارشناس سوری، اصول دیپلماتیکی که باید مذاکرات بر مبنای آن شکل گیرد، یعنی تقاضای رسمی آمریکا برای مذاکره و تعیین چارچوبی برای آن، رعایت نشد.

موفق محمد افزود: به نظر می‌رسد، خودداری متکی از دیدار با رایس در حاشیه‌ی اجلاس بدین علت باشد که جمهوری اسلامی ایران گفت وگوی مستقیم با دولت آمریکا را مستلزم اتخاذ اقدامات عملی و رسمی از سوی این دولت می داند.

به گفته‌ی این تحلیلگر سوری، نخستین انتظار ایران از آمریکا، آزادی دیپلمات‌های ایرانی بازداشتی در عراق است، همچنان که تهران خواهان توافق در مورد یک جدول کاری مشخص برای دیدار رایس و متکی است.

وی تصریح کرد: بی‌شک، ایران وضعیت بحرانی دولت آمریکا و زمین گیر شدن آن در عراق را نظاره‌گر است و بخوبی می‌داند که واشنگتن امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند دستاویزی برای نجات خود از باتلاق عراق است.

موفق محمد افزود: امروزه، "جرج بوش" در داخل و در خارج آمریکا، بویژه پس از سیطره‌ی حزب دمکرات بر کنگره و مجلس نمایندگان این کشور، و شکست خفت بار همپیمان صهیونیستی در تجاوز اخیر به لبنان، اعتبار سیاسی خود را از دست داده است.

به گفته‌ی وی، این وضعیت به ایران کمک می‌کند تا در تعامل با آمریکا برای احقاق حقوق مشروع خود، به مانور سیاسی دست زند و خودداری متکی از اجابت درخواست رایس برای ملاقات، در همین چارچوب قابل ارزیابی است