چگونه به فناوری هسته ای دست یافتیم

اشاره:

بصیرت:کمتر کسی را در این میهن پهناور می‌توان یافت که به اهمیت دست‌یابی جوانان این مرز و بوم به فن‌آوری بومی تولید سوخت هسته‌ای پی نبرده باشد. همچنین از مراحل پیشرفت‌ هسته‌ای ایران در چند سال اخیر، بسیار گفته شده است. اما شنیدن از کسی که در فراز و نشیب این راه پرافتخار،تلخ و شیرین آنرا چشیده است هنوز هم تازگی دارد. پایگاه اطلاع رسانی بصیرت چندی پیش میزبان یکی از افتخارآفرینان این عرصه بود. دکتر قنادی(رِِئیس پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای ایران)برای ما از مراحل این موفقیت بزرگ گفت ،اما آنچه در جای جای کلام او به زیبایی می‌درخشید، جلوه این واقعیت بود که اگر ناشدنی‌ها تحقق پذیرفته، ثمر باور به نصرت الهی و توکل به ذات باری تعالی بوده است.

دکتر قنادی می‌گوید: علوم و فنون هسته‌ای شاید بیشتر از 50 سال نیست که شناخته شده، اما در 20 سال گذشته بیشترین اهمیت و جایگاه را باز کرده است. فناوری هسته‌ای امروزه آنچنان جایگاه و اهمیتی در زندگی پیدا کرده است که حتی هیچ خانواده‌ای نمی‌تواند بگوید ما نیازی به آنها نداریم. مقابله با انواع بیماریهای سرطان، تیروئید، پوکی استخوان و حضور فعال در عرصه صنعت، کشاورزی و ... از جمله کاربردهای کلی این علم است.

وی به آمارهای گویا در کاربرد این علم اشاره می‌کند و می‌گوید: 10درصد مردم دنیا از این فناوری استفاده می‌کنند. استفاده از فناوری هسته‌ای و ایزوتوپ‌ها در سال 2005 در آمریکا 300 میلیارد دلار درآمد داشته است، امروزه در کشور ما ده هزار نفر در هفته در علوم پزشکی از دستاوردهای هسته‌ای استفاده می‌کنند. در 120 بیمارستان کشور رادیو ایزوتوپ‌های هسته‌ای برای تشخیص و درمان بیماریها فعال هستند.

دکتر قنادی اضافه می‌کند؛ انرژی برق فقط یکی از کاربردهای علم هسته‌ای است و اکنون 16درصد برق جهان از راکتورهای هسته‌ای تأمین می‌شود و آمریکا 20 درصد برق خود را از راکتورهی هسته‌ای می‌گیرد.

وی یک حساب سرانگشتی و قابل فهم را مثال می‌آورد و می‌گوید: برای تولید هزار کیلووات برق نیازمند 350 لیتر نفت، 3000 متر مکعب گاز است. در حالی‌که راکتورها برای این مقدار فقط به چهار گرم اورانیوم که بدون عوارض زیست محیطی است، نیاز دارند.

دکتر قنادی می‌افزاید: در حالی‌که در شکافت یک هسته ذغال، نفت و گاز 6 الکترون تولید می‌شود، حاصل شکافت یک پلوتونیوم تولید 6.000.000 الکترون است.

وی جنجال‌هایی را که درباره هزینه‌های یک راکتور هسته‌ای توسط برخی از افراد دامن زده می‌شود، ناشی از شیطنت یا عدم آگاهی آنها دانست و گفت: شاید سرمایه‌گذاری در راه‌اندازی یک نیروگاه هزینه بر باشد. اما اگر 30 تا 40 سال از آن استفاده کنیم سود دهی فوق‌العاده‌ای به همراه دارد.

وی در بخش دیگری از سخنانش به شرح حکایت شیرین چگونگی بومی شدن فناوری هسته‌ای پرداخت و گفت: در سالهای 75 و 76 طبق قرارداد 110 میلیون دلاری، چینی‌ها ساخت پروژه‌ UCF اصفهان را عهده دار شدند اما در سال 79 اعلام انصراف کردند. در حالی‌که ساختمانهایی نیمه ساز ساخته بودند.

مذاکراتی با سوئیس، انگلیس، روسیه برای ادامه کار انجام شد، اما آنها نیز موافقتی نکردند.

این تحریم‌ها و فشارها باعث شد که توجه ما به جوانان خودمان جلب شود. در آن زمان من پشنهادی ارئه کردم. براساس این پیشنهاد ما با به کارگیری 400 مهندس فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌های خودمان کار را مجدداً شروع کردیم. در آن زمان بسیاری از ما این توانایی خودمان را باور نداشتیم و با بیم و امید پیش می‌رفتیم. یک روز تعدادی از نمایندگان مجلس ششم به من گفتند آقای قنادیان اگر طرح شما موفق نشود با تو چه کار کنیم؟! در دی و بهمن ماه 79 بدون هیچ کمک خارجی ساخت UCF را آغاز کردیم و آقای مهندس آقازاده در 20 اسفند 82 به من دستور داد UCF را راه‌اندازی کنیم. ساعت 10 صبح24 اسفند خودم برای اولین بار اورانیوم را به دستگاهها ریختم و اولین فرآورده‌های آن را به‌دست آوردیم. این در حالی بود که چینی‌ها سه سال قبل از آن می‌خواستند این پروژه را در مدت 12 سال به ما تحویل بدهند .

دکتر قنادی در اینجا ما را به میهمانی تصاویری از شور و هیجان دانشجویان جوان خود می‌برد.

فریاد صلوات محققان جوان از موفقیت دیگری در 4 فروردین 83 خبر می‌دهد: " در فروردین 83 من و دانشجویانم در UCF اصفهان ماندیم تا مردم کشورمان را به یک عید و جشن واقعی برسانیم، تعطیلاتی در کار نبود. در اینجا قفل همه ناامیدی‌ها شکسته شد.ما می‌خواستیم 1200 کیلو کیک زرد تولید شود اما به تولید 1230 کیلو رسیدیم."

وی می‌افزاید: یک روز ما آرزو می‌کردیم یک گرم کیک زرد تولید کنیم ولی الان 290 تن UF6 در اختیار داریم و اکنون، هفتمین کشور در تولید UF6 در جهان هستیم.

دکتر قنادی در پاسخ به سوالی مبنی بر میزان کمک فنی و علمی کشورهای دیگر و آژانس در این زمینه می‌گوید: در پروژه UCF اصفهان ما هیچ گونه کمک فنی از خارج دریافت نکردیم و حتی آژانس هم کمکی به ما نکرد. البته استانداردهای بین‌المللی آن را رعایت کردیم.

وی گفت: من به عنوان کسی که در جریان تمام کارها بوده‌ام اعلام می‌کنم در راه‌اندازی UCF ، ZPP ، غنی سازی اورانیوم و ... حتی از یک نفر فارغ التحصیل خارج از کشور هم استفاده نکردیم و این یک افتخار برای نظام جمهوری اسلامی است.

ما در طول این همه کار دشوار با اتکاء به خداوند حتی یک نفر مسموم و آسیب دیده نداشتیم و حتی یک نفر از سقف نیفتاد. هنگامی‌که بازرسان آژانس، جوانان مهندس ما و این حجم عظیم کار و موفقیت را می‌دیدند واقعاً شگفت زده می‌شدند. بازرسان آژانس باورشان نمی‌شد که این 300 نفر UCF را راه‌اندازی کرده باشند. اکنون دانشجویان چند برابر شده‌اند.

دکتر قنادی با اشاره به پشتیبانیهای رهبر معظم انقلاب افزود: اگر حمایت‌های معنوی و دلگرمی‌های رهبر معظم انقلاب نبود قطعاً چنین موفقیتی برای ما حاصل نمی‌شد. یادم هست پس از آنکه UF4 تولید شد در جلسه‌ای تصمیم گرفته شد دیگر این کار را ادامه ندهیم و یک وقفه چند روزه بین UF4 و UF6 اتفاق افتاد. اما با توجه به تاکیدات معظم له مبنی بر ادامه کار، ما کار را با انگیزه بیشتری دنبال کردیم.

وی در مورد شیرین‌ترین و تلخ‌ترین خاطراتش در این دوره حساس می‌گوید: شیرین ترین خاطره‌ام لحظه‌ای بود که UF4 تولید شد. واقعاً لحظه بسیار عجیبی بود. اما خیلی برای ما سخت بود. خود من باورم نمی‌شد که این محصول تولید شده UF4 باشد.

تلخ‌ترین خاطره هم در راه‌اندازی UF6 بود که یکی از دستگاهها گیر کرده بود و استرس عجیبی داشتم.به تهران آمدم و در گوشه‌ای با خدا خلوت کردم. گفتم خدا خودت می‌دانی که من نفع شخصی از این کار ندارم و این خدمتی است برای این مردم... چند لحظه بعد با من تماس گرفتند. گیر دستگاه رفع شده بود.