بازیگران کوچک در شورای امنیت

قاسم غفوری
با پایان جنگ جهانی دوم، قدرتهای بزرگ با نام برقراری صلح و عدالت در جهان تشکیل سازمان ملل متحد را در سال 1945 به تصویب رساندند. در این میان شورای امنیت به عنوان بازوی فعال و اجرایی سازمان شکل گرفت. براساس منشور سازمان ملل، شورای امنیت متشکل از 5 عضو دائم آمریکا، روسیه، چین، انگلیس و فرانسه به عنوان بانیان اصلی سازمان با دارا بودن حق انحصاری وتو و 10 عضو غیردائم می باشد. این 10 عضو براساس تقسیمات جغرافیایی از قاره های جهان برای مدت 2 سال تعیین می گردند. در این میان هر ساله 5 عضو از اعضای غیردائم جای خود را به 5 عضو جدید داده تا از دگرگونی یک باره در شورا جلوگیری شود.
براساس آخرین تصمیمات اتخاذ شده از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحده کشورهای لیبی، ویتنام، بورکینافاسو، کاستاریکا و کرواسی به عنوان اعضای جدید شورای امنیت برای دو سال آینده تعیین شده اند تا در کنار آفریقای جنوبی، اندونزی، ایتالیا، بلژیک، پاناما به فعالیت بپردازند. هرچند که انتخاب اعضای غیردائم شورای امنیت از طریق تعیین نماینده براساس تقسیمات قاره ای صورت می گیرد اما بررسی نحوه چینش ترکیب شورا در طول 6 دهه حیات و عملکردهای قدرت های بزرگ در این مجموعه ، بیانگر این حقیقت است که این اقدام نه براساس صلاحیت و منافع قاره ها بلکه به خواست قدرتهای بزرگ اجرا می شود. به عبارتی دیگر قدرت ها تلاش دارند تا با ایجاد شورای امنیتی مطابق با منافع خود که ترکیبی از دوستان و کشورهای نه چندان تاثیرگذار در معادلات جهانی است شورای امنیت را به سمت اهداف خود سوق دهند.
به عبارتی دیگر آنها با نام صلح جهانی که تمام کشورها در آن نقش دارند، دادگاهی تشکیل می دهند که قاضی و حاکم آنها باشند تامانع از تحرکات جهانی علیه خود گردند. نمونه بارز این تحرکات را می توان در انتخابات سال گذشته شورای امنیت در تعیین نماینده آمریکای لاتین مشاهده کرد که غربی ها با دخالتهای مستقیم و اعتراضاتشان از حضور ونزوئلا در شورای امنیت جلوگیری و خواستار نماینده دیگری شدند. نکته قابل توجه آنکه حتی طرح چاوز برای جایگزینی بولیوی نیز را مردود و سرانجام «پاناما» نماینده آمریکای لاتین شد.
براین اساس می توان گفت که شورای امنیت و ترکیب آن نه برای احقاق حقوق ملتها بلکه انجمنی با ظاهری زیباست که صرفا دارندگان حق وتو، توانایی سخن گفتن در آن را دارند و قاره های جهان صرفا باید شنونده و تایید کننده نظرات آنها باشند. چنانکه بسیاری از کشورها تاکید دارند اصلاحات در سازمان ملل یک اصل اساسی است که از شورای امنیت باید آغاز گردد.