اقسام ذکر

ماانسانها گاه در طول زندگی خود، مدیون و مرهون لطف اطرافیان و دوستان واقع می شویم. به طور طبیعی در هنگام یادآوری آن واقعه، او را به خیر یاد می کنیم، مثلا می گوییم این کار خوب را انجام داد یا این را نوشت. درباره خدای متعال نیز همین گونه است. گاهی انسان تسبیح به دست می گیرد و ذکر می گوید، مثلا سبحان الله ، الحمدالله می گوید. گاهی هم ذکر، قلبی است، یعنی فرد در دل خدا را یاد می کند و از او غفلت نمی کند. او می کوشد خدا را فراموش نکند، مثل کسانی که شخصی را دوست دارند و نمی توانند او را فراموش کنند و حتی در خواب هم، او را می بینند. گاهی هم با یاد او خواب از چشمش رخت بر می بندد.
گویند بخواب تا به خوابش بینی
ای بی خبران! چه جای خواب است مرا
در این حالت تمام حرکات و سکنات فرد به یاد اوست، حتی بعضی از کارها را که به ظاهر نمی شود برای خدا انجام داد، به یاد دوست انجام می دهد، مثل خوردن، خوابیدن، ... از این رو همه کارهای وی عبادت شمرده می شود. در این هنگام حال نشاط و غم و ... همه به یاد او طی می شود. به یاد دارم شبی در تلویزیون فیلمی را نشان دادند که در آن، افراد وقتی خسته می شدند، یک نخ سیگار می کشیدند. به فکر فرو می رفتند، باز یک نخ سیگار می کشیدند. شاد هم که می شدند، یک نخ سیگار می کشیدند! آنان غافل بودند از اینکه می توان به جای این کار در همه حالات و اوقات، خدا را به یاد آورد؛ چه در حال خستگی و چه در حال نشاط ، چه هنگام رفتن به قبرستان و چه هنگام رفتن به مجلس عروسی، چه وقت تشییع جنازه و چه وقت خواستگاری.
این کار و حفظ آن با تمرین ممکن است، مثلا ما بازی فوتبال را همین گونه یاد گرفتیم. روز نخست بازی را به خوبی بلد نبودیم و تنها به بازی دیگران دقت می کردیم. اما کم کم به بازی راه یافتیم و در موقعیت های گوناگون به بازی پرداختیم و تمرین مداوم باعث شد که به خوبی بازی فوتبال را فراگیریم؛ شگفت اینکه ما در امور معنوی حاضر به تحمل زحمت تمرین و مراقبت نیستیم و توقع داریم، خداوند یکباره کمالات معنوی را در سبدی بگذارد و در دست ما بنهد!
امیرالمومنین (ع) هماره از مردم درباره همین مسئله گلایه داشتند. می فرمایند که رزق و روزی شما را خداوند ضمانت کرده است، اما همه برای به دست آوردن آن می دوند، چون می دانند به دست آوردن آن تلاش و کوشش می خواهد و ضمانت خداوند در این مسئله، در گرو تلاش آدمی است. اگر کسی در خانه بنشیند و بگوید به خدا توکل کردم، کسی نان به خانه او نمی آورد، اما برای کسب کمالات معنوی، تلاش نمی کنند! با اینکه خداوند فرموده است: «الذین جاهدوا فینا لنهدینم سبلنا، هر کسی در راه ما تلاش کند به هدایت ما دست می یابد.»
«اسع فی فکاکها کما تسعی فی طلب معیشتک فان نفسک رهینه بعملک، در رهایی نفس خود بکوش همچنان که در جستن روزی می کوشی. زیرا نفس تو در گرو کردار توست.» واقعا مسلمان نباید بی کار و بی هنر باشد و همواره باید در مسیر خود کوشا باشد و بهترین فرد مجموعه کاری خود شود. مدتی پیش، تخته چوبی را خریده بودم و می خواستم قفسه درست کنم. گوشه ای از تخته می بایست بریده می شد. در منزل اره نداشتیم . به دکان نجاری رفتم و دیدم آقازاده ای ایستاده است. سلام کردم و گفتم:« می خواهم گوشه این تخته را ببری .» گفت:« حاج آقا! بلد نیستم.» گفتم:« کلاس چندم هستی؟» گفت:« سوم دبیرستان» گفتم:« سوم دبیرستانی و بلد نیستی اره دست بگیری؟» بعد پرسیدم:« این مغازه از آن کیست؟» گفت:«پدرم!» خودم اره را به دست گرفتم و به اندازه‌ای که می‌خواستم ، چوب را بریدم. نوجوان گفت:« حاج آقا! خوب نجاری بلدی.» گفتم:« من نجاری بلد نیستم، تو از نجاری بی‌بهره‌ای. اره دست گرفتن که کاری ندارد. چطور آن را یاد نگرفتی؟» گفت:« آخر ما درس می خوانیم.» من مجبور شدم از خودم تعریف کنم، گفتم:« من سه تا فوق لیسانس دارم. یک دکترا دارم. در حوزه هم مرا از طلبه های تقریبا با سواد می دانند. در شغل پدرم، استادم. یعنی سنگ می‌چسبانم. سنگ کارهای اصفهان، من را جزو استادان این کار می دانند. افتخار هم می کنم بلدم. چرا آدم نباید بلد باشد؟»امام علی (ع) می فرماید:« ابغض الخلق الی الله جیفه باللیل بطال بالنهار، منفورترین انسانها نزد خداوند کسی است که شبها مانند مرده در رختخواب باشد و روزها را بی کار بگذراند.» مومن باید در روز به تلاش و کوشش بپردازد، دیگران را هم به فعالیت وادارد.
اگر شیر در منطقه ای باشد، اجازه نمی دهد گاوهای آنجا راحت باشند و همه آنها را می دواند. مومن باید این گونه باشد. در کمالات معنوی هم حکایت همین گونه است. آنهایی به جایی می رسند که اهلیت آن را داشته باشند. انسانهای بی حال و بی کار، به درد امور معنوی نیز نمی خورند. اگر فرد طلبه باشد و در امور علمی و عملی نکوشد، به هیچ دردی نمی خورد و پاسخگوی دنیای خود و نیازهای مردم نخواهد بود. من معتقدم انسان در هر مسیری که می رود، باید به خوبی آن را طی کند.