حکومت حضرت مهدی(عج)

فاطمه روشن‌بخش
براساس آیات و روایات بسیار متعدد، نظام سیاسی- اداری که حضرت مهدی (عج) برپا می کند دارای همان ویژگیهای حکومت نبوی و علوی است؛ با این تفاوت که حکومت نبوی و علوی تنها درگستره ای محدود از کره خاک و در مدت زمانی ناچیز برقرار شد و آن حضرت هم به دلیل درگیری درجنگهای داخلی، نتوانست به همه آنچه که در نظر داشت جامه عمل پوشد؛ اما امام مهدی (عج) ، با پیش گرفتن سیره جدش، تا آستانه برپایی قیامت جهان را از عدالت پرمی سازد و به همه اهداف خود دست می یابد و آنچه را که خواست پیامبر خاتم (ص) بوده است، محقق می سازد. در حدیثی از پیامبر اکرم (ص) چنین نقل شده است: «سنته سنتی، یقیم الناس علی ملتی و شریعتی و یدعوهم الی کتاب ربی عزوجل»؛ سیره و سنت او (مهدی) ، سیره و سنت من است.
(کمال الدین ، ج2، ص411)
اداره سرزمینی به گستردگی دنیا،کار دشواری است که تنها با برخورداری از رهبری الهی و کارگزارانی دلسوز ومعتقد به نظام الهی و حاکمیت اسلام امکان پذیر است. امام (ع) برای اداره سرزمین ها وزیرانی را می گمارد که پیشینه مبارزاتی داشته و در تجربه و عمل، پایداری و قاطعیت از خود نشان داده اند. استاندارانی با شخصیتی قوی، اداره روش امور استان ها را به عهده می گیرند که جز مصالح کشور اسلامی وخشنودی خداوند، به چیز دیگری نمی اندیشند. روشن است، کشوری که مسئولانش دارای این ویژگی ها باشند، بردشواری ها پیروز می شود و ویرانی های حکومت های پیشین با موفقیت به آبادانی تبدیل می گردد.
از این رو، در روایات ترکیب دولت امام مهدی (عج) را از پیامبران، جانشینان آنان، تقواپیشگان و صالحان روزگار وامت های پیشین و از سران و بزرگان اصحاب پیامبر (ص) بیان می کند که نام برخی از آنان بدین گونه است: حضرت عیسی (ع)، هفت نفر از اصحاب کهف، یوشع وصی موسی (ع) ، مومن آل فرعون، سلمان فارسی، ابودجانه انصاری، مالک اشتر نخعی و قبیله همدان.
از حضرت عیسی (ع) در روایات با واژه های گوناگونی مانند وزیر، جانشین، فرمانده و مسئول در حکومت یاد شده است:«عیسی (ع) به حضرت مهدی (عج) می گوید: همانا من به عنوان وزیر فرستاده شده ام؛ نه امیر و فرمانروا.» ، «حضرت عیسی (ع) وزیر حضرت قائم و پرده دار و جانشین آن حضرت است.»، «... آن گاه عیسی فرود می آید و مسئول دریافت اموال حضرت قائم (عج) می شود و اصحاب کهف نیز در پشت سر او خواهند بود.» و امام صادق (ع) می فرماید:« هنگامی که حضرت قائم آل محمد (ص) قیام کند، هفده تن را از پشت کعبه زنده می گرداند که عبارتند از:پنج تن از قوم موسی (ع)؛ آنان که به حق قضاوت کرده و با عدالت رفتار می کنند، هفت نفر از اصحاب کهف، یوشع وصی موسی، مومن آل فرعون، سلمان فارسی ، ابادجانه انصاری و مالک اشتر.» ابن عباس می گوید:« اصحاب کهف، یاران مهدی هستند.»؛ حلبی می گوید:« اصحاب کهف همگی از نژاد عربند و جز به عربی سخن نمی گویند. آنان وزیران مهدی هستند.»
از روایات و سخنان بالا نتیجه می گیریم که بار سنگین حکومت و اداره سرزمین های پهناور اسلامی رانمی توان به دوش هر کس نهاد؛ بلکه افرادی باید این مسئولیت را بپذیرند که بارها آزمایش شده، شایستگی خود را در آزمایش های گوناگون به اثبات رسانده باشند. از این رو، می بینیم که در راس وزیران حکومت مهدی (عج)، حضرت عیسی (ع) قرار دارد که یکی از پیامبران اولوالعزم است. همچنین از جمله مسئولان برجسته حکومتی او سلمان فارسی، مقداد، ابودجانه و مالک اشتر می باشند که شایستگی سرپرستی کارها را در روزگار پیامبر (ص) و امیرمومنان (ع)داشته اند و قبیله همدان که برگ های درخشانی را در تاریخ اسلام و در روزگار حکومت علی بن ابی طالب (ع) به خود اختصاص داده اند، از مسئولان این حکومتند. (ر.ک، چشم اندازی به حکومتی مهدی (عج)، نجم الدین طبسی، قم: بوستان کتاب، 1373)
امام زمان (عج) در فرمایشات الهی خود برای مسئولان و دولتمردان دو شاخصه بسیار مهم را ذکر می نمایند که بنیانهای سعادت ساز جامعه مهدوی و الهی است:« و تفضل علی امراء نا بالعدل و الشفقه»
الف- عدالت: عدالت قوی ترین و مهمترین شاخصه حکومت موفق است. حکومت باکفر باقی خواهد ماند ولی با ظلم باقی نخواهد ماند. اگر در بدنه حاکمیت جامعه اسلامی عدالت به معنای واقعی کلمه وجود داشته باشد، مشکلات بشریت رخت بربسته، حقوق به صاحبان حق برگشته، سفره ظلم و تعدی برچیده خواهد شد و جامعه ایده آل بشری و مدینه فاضله محقق خواهد شد.
پستها و مسئولیتهای حساس و کلیدی به افراد لایق و متخصص واگذار شود که لیاقت و شایستگی آن را داشته باشند. نهادینه کردن عدالت در مسئولیت پذیری و مسئولیت دهی و استفاده از تخصص ها یعنی استفاه مناسب و بهینه از نیروی انسانی در سیستم جامعه و پیشرفت مدینه مهدوی.
ب- دلسوزی (شفقت): ویژگی دوم مسئولان و دولتمردان در آیینه مهدویت این است که دلسوز مردم باشد. مردم را برخود مقدم بدارد. خود را فدای مردم کند، نه اینکه از مردم نردبان بسازد، آنان را زیر پا له کند تا دستش به جایی برسد.
ساختار کلی نظام سیاسی مهدوی
حکومت جهانی حضرت مهدی (عج)، مربوط به ساختار کارآمد و منحصر به فرد نظام سیاسی مهدوی است؛ حکومت فاضله حضرت مهدی (عج)، دارای ویژگی ها و ساختاری واحد، منسجم، کارآمد، مقتدرانه و تحت مدیریت کامل و با کفایت ایشان است. در این ساختار به همه ابعاد زندگی بشری، توجه شده و در تمامی زمینه های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، برنامه و راه کار ارائه گشته است. هیچ بعدی از زندگی بشری، مورد غفلت واقع نشده و ریزترین و جزئی ترین مسائل حیات اجتماعی و فردی روی زمین، در این حکومت دارای اهمیت و ارزش است. پس ساختار نظامی سیاسی مهدوی، کاملا جهانی، فراگیر و عام شمول است وساز و کارهای اجرایی و اداری آن، براساس مدیریت «همه عرصه های جهانی » تنظیم شده است.
با توجه به مطالب فوق درباره ساختار کلی و چارچوب بندی نظام سیاسی مهدوی،گفتنی است که ساختار کالبدی و پیکره بندی راهبردی این نظام براساس سه منبع مهم تنظیم و ترسیم می شود:
1- اصول کلی و ثابت در زمینه ساختار حکومت اسلامی که براین اساس امام زمان (عج) با تعیین خاص الهی در راس هرم قدرت سیاسی قرار دارد؛ مشروعیت واختیاراتش را مستقیما از خدا می گیرد و به کارگزاران و سایر بخشهای حکومتی خویش نیز که براساس معیارهای اسلامی برگزیده می شوند؛ مشروعیت می بخشد. همچنین سایر اصول کلی نظیر مشورت با مردم و اهتمام به آرای مردمی در زمینه هرچه کارآمدتر نمودن حکومت و چگونگی اجرای صحیح مسائل اجرایی و ... در این راستا قابل ارزیابی است.
2- سیره و سنت پیامبر اکرم (ص) و امام علی (ع).
3- سایر اجزا و تقسیم بندی های مربوطه این ساختار، اساسا متناسب با شرایط خاص آن زمان و تاحدود زیادی با بهره گیری از دستاوردهای سیاسی بشر در طول تاریخ خویش و در جغرافیای جهان، میسر می باشد. ( ر.ک:دیباچه ای بر «پدیده شناسی نظام سیاسی مهدوی» نویسنده: دکتر علیرضا صدرا)
براین اساس ساختار کلان حکومت مهدی (عج) براساس متون اسلامی این گونه قابل ترسیم است؛
در مرحله اول و در راس هرم سیاسی شخص امام مهدی (عج) جای دارند؛
در مرحله دوم معاونان و وزیران نظیر حضرت عیسی (ع) و ...؛
درمرحله سوم والیان و حاکمان جهان؛
در مرحله چهارم کارگزاران امور اجرایی و قضایی؛
در مرحله پنجم فرماندهان، حسابداران ، مسئولان امور مالی و ...؛
و در مرحله ششم مردم قرار دارند . ( ر.ک: آینده جهان، دولت و سیاست در اندیشه مهدویت ، رحیم کارگر، تهران : نشر بنیاد فرهنگی مهدی موعود (عج)، 1384)
بدیهی است در قالب این چارچوب و شرایط فوق الذکر ( اصول ثابت اسلامی و عناصر متغیر متناسب با مقتضیات زمان) ممکن است سازکارهایی جدید یا مشابه آنچه قبلا وجود داشته و در کارآمدی هرچه بهتر حکومت لازم است؛ اتخاذ گردد.