رمزگشایی از رسوایی مک فارلین در ماجرای ایران گیت

* ضمن تشکر، جریان مک فارلین چیست و در چه زمانی اتفاق افتاد؟
** ورود ناگهانی «مک فارلین» رئیس شورای امنیت ملی ریگان رئیس جمهور وقت ایالات متحده به تهران به همراه 5 نفر از همراهان او به نام های «نورث»، «جورج کیو»، «هواردتیچر»، «نیر» و رابط سازمان سیا در 4 خرداد 1365 ه.ش (25 مه 1986م) که 5 ماه بعد از انجام آن، ابتدا در تاریخ 11 آبان ماه 1365 ( 2 نوامبر 1986م) از سوی نشریه لبنانی الشراع و پس از آن با اعلام رسمی آقای هاشمی رفسنجانی ریاست وقت مجلس شورای اسلامی در جمع دانشجویان گرد آمده در مقابل مجلس در 13 آبان همان سال فاش شد به ماجرای مک فارلین شهرت یافته است.
* آیا این واقعه با نام های دیگری نیز شناخته می شود؟
** بله، این واقعه در ایران به «ماجرای مک فارلین و در آمریکا به عنوان «ایران گیت»، «واترگیت دوم» و «ایران کنترا» معروف شده است.
افتضاح ناشی از تقلب در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال 1972 م که منجر به کناره گیری نیکسون ازحزب جمهوری خواه از قدرت شد، در ایالات متحده به ماجرای «واترگیت» مشهور گشته که در جریان آن؛ بحران داخلی در عرصه سیاست و قدرت آمریکا به وجود آمد. بحران ناشی از افشای تلاش های پنهانی آمریکا برای نزدیکی و برقراری رابطه با ایران نیز در گستره وسیعی پدیدار گشت که به همین اعتبار، جریان مک فارلین به واترگیت دوم شناخته می شود.
* مختصری از شرح ماجرای ایران گیت را بیان بفرمایید؟
** با وجود عدم استقبال و پذیرش رسمی از هیات آمریکایی توسط مقامات ایرانی و استقرار آنها پس از چند ساعت معطلی در یکی از هتل های تهران در 4خرداد 1365 ، مک فارلین و همران او طی چهار روز اقامت خود در تهران پس از انجام هفت دور مذاکره با افراد ایرانی، سرانجام بدون دستیابی به نتیجه، مجبور به ترک ایران گردیدند.
* آیا محتوای مذاکرات انجام شده را می دانید، در صورت امکان پیرامون گفت وگوهای انجام گرفته، مختصری را بیان فرمایید.
** در اولین دورمذاکرات که به مدت 2 ساعت بود، مک فارلین حضور خود در ایران را ایجاد پل ارتباطی اعلام کرد و آمادگی دولت متبوعش برای تامین برخی اقلام مورد نیازایران را بیان کرد.
در دور دوم مذاکرات که به مدت نیم ساعت بود، مک فارلین اعلام کرد که من درسطح وزیر هستم و انتظار دارم که با مقامات تصمیم گیرنده ملاقات نمایم در غیراین صورت می توانید با کارمندان من صحبت کنید.
در سومین دور مذاکرات که بدون حضور مک فارلین با دیپلمات های دون پایه ایرانی انجام شد و به مدت 6 ساعت به طول انجامید، پس از بحث های سنگین و فراوان از سوی طرفین و بدون حصول توافق به پایان رسید. در پایان این دور از مذاکرات «هوارد تیچر» برای جلب نظر طرف ایرانی، بخشی از تهدیدات شوروی سابق علیه ایران نظیر استقرار 26 لشکر در همجواری مرزهای ایران را یادآور شد و به نقل از مک فارلین اعلام کرد که:
با رئیس مجلس آقای هاشمی، آقای موسوی نخست وزیر و پرزیدنت خامنه ای ملاقات خواهد کرد. آیا می توانیم ترتیب یک ملاقات سری میان مک فارلین و رهبران شما را بدهیم. سرانجام درخواست آمریکایی ها به امام و مسئولین بلند پایه جمهوری اسلامی منتقل و ادامه مذاکرات تحت تاثیر نظر امام (ره) قرار گرفت که پس از شنیدن گزارش گفته بود: هیچ یک از مسئولان با آنها مذاکره نکند.
طی چهارمین و پنجمین دور گفت وگوها ، پیرامون موضوعاتی همانند راهکارها و موانع آزادی گروگان های آمریکایی در لبنان، فروش سلاح به ایران ، تهدیدات احتمالی شوروی سابق علیه ایران و پشتیبانی آن از عراق در جنگ، نحوه خاتمه جنگ و ... تبادل نظر شد.
در دور ششم مذاکرات به علت عدم دستیابی به نتیجه دلخواه برای هیات آمریکایی و ابراز تمایل آنها برای بازگشت، در حالی که هیات آمریکایی پیش نویس پیشنهاد خود برای تکامل تدریجی روابط را تسلیم کردند، گذرنامه خود را دریافت نمودند.
در آخرین دور گفت وگوها که در روز هفتم خرداد 1365 برگزار شد، مک فارلین با اظهار تاسف به اینکه فرصت مهمی را از دست داده بر شکست تاکتیک فشار و دیپلماسی و حربه چماق و شیرینی واشنگتن در قبال ایران در این واقعه مهر تایید زد.
* تاکتیک فشار و دیپلماسی و حربه چماق و شیرینی چیست و ارتباط آن با جریان مک فارلین را توضیح دهید؟
** تاکتیک «فشار و دیپلماسی»، شکل پیچیده و تحول و تکامل یافته ای از یک سیاست معروف و قدیمی در غرب است که با مفاهیم مختلفی نظیر«چماق و شیرینی ها»، «انجیل و شمشیرها » و «زور و آشتی» در قرن 91 میلادی توسط استعمارگران اروپایی به ویژه انگلیسی ها به طور وسیع، مورد استفاده قرار گرفته بود. این حربه در فرهنگ سنتی ایران با نام هایی چون « چماق و پلو» ، «چماق و هویج» و «تهدید و تحبیب» شناخته می شود.
«هنری کسینجر» استراتژیست یهودی الاصل پرآوازه آمریکایی «حربه چماق و شیرینی را با تز «جنگ محدود» ریچارد نیکسون ادغام و آن را تحت عنوان «فشار و دیپلماسی » مدرنیزه کرد.
این تاکتیک براساس تجربه شکست های ایالات متحده در دیگر نقاط بحرانی جهان به خصوص ویتنام و عرصه عملکرد آن نیز در مقابله با بحران های عارض در صحنه سیاست خارجی آمریکا نظیر مقابله با انقلاب اسلامی ایران که نتیجه دلخواه با تجاوز مستقیم نظامی حاصل نمی شد، استوار بود.
کاخ سفید برای تحقق بخشیدن به تاکتیک فشار و دیپلماسی کسینجر و عملی ساختن حربه چماق و شیرینی در مورد ایران، پس از وارد ساختن فشارهای شدید با ضربات چماق به آن در جریان محاصره اقتصادی و توقیف دارایی های ایران، حمله به طبس ، کودتای نوژه، صدور فرمان پنهان برای آغاز جنگ از سوی صدام، شدت بخشیدن به حربه ترور و حمایت آشکار از عراق پس از فتح خرمشهر ، روی دیگر سکه فشار و دیپلماسی، یعنی دیپلماسی یا شیرینی را با ورود مک فارلین به صورت ناگهانی، عملی ساخت.
* زمینه شکل گیری تمایل به نزدیکی مخفی مقامات آمریکایی با مسئولان ایران چگونه به وجود آمد؟
** در سال 1364 ه.ش (1985م) گروهی از مقامات بلند پایه شورای امنیت ملی آمریکا همانند رابرت مک فارلین با همکاری سازمان سیا به سرپرستی ویلیام کیسی برای آزادی گروگان های آمریکایی در لبنان، به دنبال بروز بحران ناشی از تجاوز اسرائیل به جنوب لبنان و گروگان گیری غربی ها و ناتوانی آمریکا در حل این مشکل و همچنین ربوده شدن هواپیمای TWA در خرداد ماه 1364 ه.ش ( مه 1985) و بی نتیجه ماندن تلاش های سوریه در حل بحران هواپیما ربایی فراهم آمد.
* آیا تا بحال از سوی مقامات رسمی ایالات متحده، دلایلی برای برقراری رابطه پنهانی با جمهوری اسلامی اعلام شده است؟
** بله، ده روز پس از افشای سفر مک فارلین به تهران، رونالد ریگان رئیس جمهور وقت آمریکا با شرکت در یک نطق تلویزیونی و مورد خطاب قراردادن مردم ایالات متحده، با واکنش نشان دادن در برابر اتهاماتی نظیر «نادیده گرفتن منافع اعراب و چرخش به سمت ایران» ، تضعیف متحدان آمریکا و «نقض سیاست تحریم تسلیحاتی ایران از سوی واشنگتن» ، سکوت را در هم شکست، ریگان با تایید فعالیت های پنهانی و اشاره به تاریخ شروع این حرکت، درحالی که سعی می کرد دلایلی را به نفع کشور متبوعش بیان دارد، علت اصلی این اقدام را در دستیابی به چهار هدف عمده خلاصه کرد:
اکنون هجده ماه است که ما یک ابتکار سیاسی محرمانه در ارتباط با ایران را در جریان داریم. این ابتکار به خاطر ساده ترین دلایل در جریان قرار گرفت.
1- تجدید روابط با کشور ایران
2- تحقق خاتمه جنگ شش ساله بین ایران و عراق
3- محو کردن تروریسم دولتی و خرابکاری!!
4- تاثیر در بازگشت تمامی گروگان ها
* آیا از سوی تحلیلگران و کارشناسان سیاسی و متخصصان مسائل ایران در آمریکا در ارتباط با دلایل وقوع جریان مک فارلین، تحلیل هایی صورت گرفته است؟
** بله، اظهارنظرها و تحلیل های مختلفی از سوی کارشناسان آمریکایی در ارتباط با واقعه ایران گیت صورت گرفته است. در میان آنها، نویسنده معروف آمریکایی، پروفسور «جیمزبیل» در کتاب «عقاب و شیر» در تفسیری به دلایل این اقدام کاخ سفید پرداخته است.
از نظر پروفسور جیمزبیل که یک ایران شناس مشهور آمریکایی است، آمریکا به دو دلیل تاکتیکی و سه دلیل استراتژیک، سیاست نزدیکی به ایران را در ماجرای مک فارلین عملی ساخت.
از نظر جیمز بیل آمریکا به دو دلیل تاکتیکی 1- آزادی گروگان های غربی 2- گزارش های اطلاعاتی خلاف واقع مقامات سازمان سیا که خطر سقوط ایران در دامن شوروی را تایید می کرد، می بایست به ایران نزدیک می شد.
علاوه بر این، جمیزبیل سه دلیل استراتژیک زیر را نیز برای نزدیکی سری آمریکا به ایران در ماجرای ایران گیت بیان کرد:
1- القا خطر شوروی سابق به ایران
2- ترس آمریکا از صدور انقلاب اسلامی
3- تاثیر ایران برافزایش یا کاهش قیمت نفت و تاثیرپذیری صنایع آمریکا از آن
بنابر دلایلی که بیان شد، نویسنده کتاب عقاب و شیر، اعتقاد دارد که؛
زمانی که از یک دیدگاه استراتژیک به نزدیک شدن آمریکا به ایران بنگریم، دلایل این اقدام را اجباری می یابیم. عقاب آمریکا نمی توانست با شیر ایران که مقتدرترین نیرو در خلیج فارس بود، رابطه نداشته باشد.
* افشای ماجرای مک فارلین چه پیامد و بازتاب هایی را در پی داشت؟ 
** شکست دیپلماسی مک فارلین در قضیه ایران گیت رسوایی بزرگی را برای دستگاه سیاست خارجی آمریکا به دنبال آورد. تاحدی که برخی تحلیلگران سیاسی آن را واترگیت دوم نامیدند.
افشای این ماجرا کاخ سفید را با بحران عظیم داخلی و بین المللی مواجه ساخت. مهم ترین پیامدهای این ماجرا را می توان به اختصار اینگونه بیان کرد:
1- نادیده گرفتن سیاست تحریم تسلیحاتی از سوی واشنگتن اعتبار ایالات متحده را در نزد متحدان آن در هم شکست.
2- در صحنه داخلی ایالات متحده، تنش های شدیدی در بین نهادها و مراکز تصمیم گیری به خصوص منازعات و کشمکش هایی بین کنگره و قوه مجریه رخ داد. بسیاری از مقامات آمریکا یا استعفا دادند یا تهدید به استعفا نمودند در نهایت عامل اصلی و مجری حربه چماق و شیرینی یعنی مک فارلین نیز از شدت فشارهای وارده اقدام به خودکشی کرد.
3- به موازات افت پرستیژ و اعتبار آمریکا و تشتت به وجود آمده در سیاست خارجی آمریکا، این کشور ابتکار عمل خود را در جنگ ایران عراق از دست داد و در مقابل شوروی سابق جای آن را پرکرد.
4- افشای این ماجرا سبب بروز تنش در روابط عراق و آمریکا گردید. گرچه در چنین وضعیتی کشورهای اروپایی متحد آمریکا، با به دست گرفتن مدیریت بحران و قرار گرفتن در کنار عراق و تقویت بنیه نظامی آن، درصدد خنثی سازی پیروزی های ایران به ویژه در عملیات کربلای 5 و جلوگیری از بازگشت کامل عراق به دامن شوروی برآمدند.
* در پایان مهم ترین نکته ای که به نظر شما از ماجرای مک فارلین قابل گفتن هست را بیان نمایید؟
** مک فارلین در تهران عصبانی شده بود و گفته بود که شانس در خانه شما ایرانی ها آمده و ما آمریکایی ها آمده ایم مشکلاتتان را حل کنیم، فضای شما در تصرف هواپیماهای عراقی است و چه وچه.
او گفته بود که من اگر رفته بودم روسیه که پوست بخرم گورباچف رئیس جمهور شوروی روزی سه بار با من ملاقات می کرد. شما چه جور کسانی هستید که نماینده مخصوص رئیس جمهور آمریکا آمده و یک کلام حاضر نیستید با آن صحبت کنید؟
مسئولان ما گفته بودند کبوتر با کبوتر، باز با باز، بروید، همانجا، اینجا جای این حرف ها نیست ما با شما قهریم، شما آتش افروز این جنگ هستید، شما مسئول مسائل کشور ما هستید.
این نشان از عظمت، اقتدار، استقلال طلبی و خود اتکایی و اعتماد به نفس مسئولان و مردم کشور ما است که از حضرت امام به ما به ارمغان رسیده که شایسته است در سالروز مبارزه با استکبار جهانی با پرده برداری از ابعاد ناشناخته آن، آن را پاس بداریم.