اجلاس دوحه؛ تلاش برای تقویت جبهه سازش

فرزان شهیدی
بیست و یکمین اجلاس سران عرب در مورخه 10/1/88 در دوحه پایتخت قطر تشکیل شد. موضوعاتی چون روند سازش، بحران سودان و بحران مالی جهانی از مهم ترین سرفصل هایی بود که در کنفرانس دوحه مورد بحث وبررسی قرار گرفت.
موضوع دیگری که مورد تاکید سران عرب قرار گرفت آشتی میان اعراب وحل اختلافاتی بود که به ویژه پس از جنگ 22 روزه غزه به اوج خود رسیده بود. پیش از اجلاس دوحه رهبران سوریه، مصر و عربستان وکویت نشستی را در ریاض برگزار کردند که هدف از آن دور کردن سوریه از ایران و همکاری این کشور با متحدان آمریکا در منطقه اعلام شده بود. ریاض امیدوار بود که از طریق این نشست بتواند روابط ضعیف عربستان و سوریه را در آستانه نشست رهبران عرب در قطر بهبود بخشد.
سوریه از مدت ها پیش با عربستان و مصر بر مسایل مهمی اختلاف پیدا کرده است که هم پیمانی این کشور با ایران و حمایت از گروه های مقاومت فلسطینی و لبنانی از مهمترین آنها به شمار می رود.
مصر بارها ایران را متهم به کارشکنی در روند میانجی گری قاهره میان گروه های مخالف فلسطینی کرده است و وزیر امور خارجه این کشور بارها تهران را متهم کرده که در صدد تسلط بر خاورمیانه است.
مناسبات عربستان و سوریه از سال 2005 و به دنبال ترور رفیق حریری، نخست وزیر سابق لبنان، به شدت تیره شد. برخی از گروه ها و کشورهای عربی بویژه در لبنان، سوریه را مقصر اصلی این ترور معرفی کردند ولی دمشق این اتهامات را رد کرده است. حمله رژیم صهیونیستی در تابستان سال 2006به لبنان نیز تنش در روابط اعراب با دمشق را افزایش داد وبشار اسد، رییس جمهوری سوریه رهبران مصر، عربستان و اردن را به دلیل ناکامی در توقف این جنگ مورد انتقاد قرار داد.
اما در ماههای اخیر دولت سعودی برای بهبود رابطه خود با سوریه تلاش تازه ای را آغاز کرده است. هدف عربستان از بهبود رابطه با سوریه، رفع اختلاف در بین کشورهای عرب و محدود کردن نفوذ ایران در خاورمیانه اعلام شده است.سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان در اجلاس اخیر وزیران خارجه عرب در قاهره، خواستار اتحاد اعراب برای مقابله با چالش ایران شد.
از نظر مقامات عربستان، بدون همکاری سوریه که متحد نزدیک ایران و پل ارتباطی آن کشور با گروههای مقاومت فلسطینی و لبنانی است، امکان انزوای ایران و کاهش نفوذ آن در خاورمیانه وجود ندارد و به همین علت، پادشاهی سعودی در آستانه برگزاری اجلاس سران عرب تصمیم گرفته است تا از طریق رفع اختلافات خود با سوریه به نحوی سوریه را از جمهوری اسلامی دور سازد.
رهبران سعودی در حالی سیاست تنش زدایی با سوریه را در پیش گرفته اند که از یک سو دادگاه بین المللی مسئول رسیدگی به قتل رفیق حریری از اول ماه مارس جاری در نزدیکی لاهه آغاز به کار کرده و از سوی دیگر، آژانس بین المللی انرژی اتمی موضوع برنامه محرمانه هسته ای این کشور را که رژیم صهیونیستی ادعا می کند توسط جنگنده های خود نابود کرده، در دستور کار خود قرار داده است.
با توجه به این دو اهرم فشار بین المللی علیه دمشق، دولت عربستان امیدوار است که سوریه برای رفع اختلافات خود با کشورهای سازشکار عرب انعطاف بیشتری از خود نشان دهد و برای رها شدن از فشارهای بین المللی سیاست همکاری با ایران را کنار بگذارد.
همین شرایط دولت آمریکا را نیز ترغیب کرده است که به منظور همراه کردن سوریه با روند صلح خاورمیانه و دوری از ایران، دست به ابتکار بزند و با فرستادن دیپلمات های خود به این کشور، بشار اسد را در برابر گزینه های تازه ای قرار دهد.
از آن سو بشار اسد در مصاحبه ای صلح با اسرائیل را ممکن دانسته و تاکید کرده که از دیدگاه منافع اعراب، بین دولت های راست و چپ اسرائیل تفاوتی وجود ندارد. معنای این سخن آن است که حتی با نخست وزیر جدید اسراییل بنیامین نتانیاهو که شخصیتی افراطی است، امکان مذاکره وجود دارد.
با این حال بشار اسد نسبت به مواضع اصولی پدرش یعنی مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی وتاکید بر بازپس گیری ارتفاعات اشغالی جولان پای بندی نشان می دهد. از این رو به نظر می رسد انعطاف دیپلماسی دمشق چه در عرصه مذاکره با رژیم صهیونیستی وچه تمایل به جبهه اعراب، بیشتر تاکتیکی باشد تا راهبردی.
همین امر موجب می شود سوریه به این آسانی جبهه مقاومت وهم پیمانی با جمهوری اسلامی ایران را ترک نکرده وبی تردید دمشق که از دیرباز معروف به پایداری در برابر زیاده خواهی های امریکا واسراییل بوده است، بدون کسب امتیازات اساسی، به جبهه سازش نخواهد پیوست.
بنابراین اجلاس قطر وسایر نشست های تشریفاتی رژیم های سازشکارعرب قادر به تقویت جبهه سازش در برابر جبهه مقاومت نخواهد بود واختلاف میان کشورهای عربی همچنان ادامه خواهد داشت.