غرب در تکاپوی فرار از بحران‌ها

علی تتماج
جهان در نیمه اول فروردین 1388 ایامی پر تحول را سپری کرد بگونه ای که اقصی نقاط جهان از شرق تا غرب از شمال تا جنوب با رویدادها و حوادث متعددی روبرو شد محور بسیاری از این تحولات همچنان چالشها و ناکامی های غرب و آمریکا تشکیل می داد. در بررسی تحولات جهانی در این مقطع زمانی می توان بر اساس تقسیم بندی قاره ای مهمترین تحولات را در چند بخش دسته بندی کرد.
الف) آسیا: قاره کهن آسیا بویژه خاورمیانه به دلیل برخورداری از موقعیت جغرافیایی همواره از مهمترین مراکز جهانی بوده و هست بگونه ای که بسیاری آسیا را پایه و اساس سایر تحولات جهان ارزیابی می کنند. هر چند که بسیاری از نقاط آسیا تحولات پر فراز و نشیبی را سپری کرده اما مهمترین آنها عبارتند از : تحرکات هسته ای و موشکی کره شمالی که بحرانها و چالشهای جدیدی را در شرق آسیا به همراه داشته است بگونه ای که ایجاد درگیری جدید در شبه جزیره کره را در اذهان تداعی کرده است. هر چند کشورهایی نظیر چین و روسیه برای کاهش بحران فعالیتهایی داشته اند اما ادامه یافتن تهدیدات کره جنوبی ، ژاپن و آمریکا و برخی کشورهای اروپایی موجب ادامه یافتن این چالشها شده است. در پاکستان نیز درگیری های خیابانی و حملات طالبان و نیز تحرکات نظامی آمریکا همچنان قربانی گرفته در حالی که رای دادگاه مبنی بر تعلیق ممنوعیت فعالیتهای سیاسی «شهباز شریف»، برادر نواز شریف رهبر حزب مسلم لیک شاخه نواز تا حدودی آرامش را به این کشور بازگرداند.
رایزنی های زرداری و کرزای روسای جمهور پاکستان و افغانستان در ترکیه ( 13/ 1/ 1388 ) و توافقات حاصله میان طرفین گامی دیگر برای برقراری امنیت در منطقه است. افغانستان که در سالهای اخیر کانون توجهات جهانی بوده در کنار بحرانهای امنیتی شاهد برگزاری نشستهای مسکو ( 7/1/1388 ) و لاهه هلند( 11/1/ 1388 ) بود تا شاید اجماعی جهانی برای حل بحران های این کشور ایجاد شود. در حوزه خاورمیانه نیز خروج بخش دیگری از نیروهای انگلیسی از عراق ، تاکید سوریه و لبنان بر توسعه روابط ، دیدارهای مقامات عربی از جمله سفرهای مکرر سعود الفیصل به کشورهای عربی و در نهایت به برگزاری نشست سران عرب در دوحه قطر (12/ 1/1388 ) منجر شد. تلاش دوباره گروههای فلسطینی برای آشتی ملی در نشست قاهره در کنار تشکیل کابینه جدید رژیم صهیونیستی به نخست وزیری نتانیاهو از تحولات فلسطین است.
ب) آفریقا : قاره آفریقا که همواره به دلیل دخالت های خارجی با بحران و جنگ داخلی مواجه بوده نیمه اول ماه جاری را نیز با شرایط مشابهی سپری کرد. در این میان پرونده سودان و تشدید تحرکات غرب برای اعمال فشار بر عمرالبشیر در کنار استمرار درگیری ها در سومالی محور اصلی این تحولات را تشکیل می داد.سفر البشیر به عربستان ، لیبی و مصر و حضور وی در نشست سران عرب در قطر تا حدودی این تحرکات دشمنان سودان را خنثی کرد.
ج) اروپا : شاید به صراحت بتوان گفت که اروپا پرکارترین قاره جهان درنیمه اول فروردین ماه بوده است. از یک سو سراسر اروپا شاهد تظاهرات مردمی بر ضد نظام سرمایه داری و سیاستهای جنگ طلبانه ناتو بود که در اثر این تظاهرات ها صدها تن بازداشت و چندین تن زخمی شدند. برگزاری نشست گروه 20 ( 13/ 1/1388 ) در لندن و در نظر گرفتن یک تریلیون دلار برای کمک به بانک جهانی و صندوق بین المللی پول در کنار تشدید اختلافهای اقتصادی میان آمریکا و اروپا ، برگزاری نشست سران ناتو در استراسبورگ فرانسه به مناسبت شصتمین سالگرد تاسیس ناتو که با اختلاف اعضا برای پیوستن آلبانی و کرواسی به جمع 26 عضو ناتو همراه شد ، نشست وزرای دارایی اتحادیه اروپا (14/1/1388 ) برای خروج از بحران اقتصادی در کنار رایزنی مقامات اروپایی برای یافتن راه حلی برای فرار از چالشهای اقتصادی از جمله مسائل مطرح در قاره اروپا بوده است. پرونده اروپا نشان می دهد که این قاره توانایی بازیگری یک جانبه را ندارد و سعی دارد تا در کنار مجامع جهانی و کشورهایی چون چین و روسیه اهداف خود را اجرایی کند.
د) آمریکا : هر چند که اوباما ادعا می کرد که می تواند تغییراتی در آمریکا ایجاد کند اما در نهایت وی نیز وادار به اعتراف به شکست شد بگونه ای که صراحتا خواستار کمک جهانی برای حل بحران اقتصادی آمریکا شد . افزایش فقر و بی کاری به رغم بسته 800 میلیارد دلاری اوباما ،به چالشی بزرگ برای آمریکا مبدل شده است. سفر اوباما به کانادا ، انگلیس ، فرانسه و آلمان در کنار سفر هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا و جوزف بایدن، معاون اوباما به آمریکای لاتین از دیگر تحولات آمریکا است.
در آمریکای لاتین نیز تحولاتی نظیر برگزاری نشست کشورهای ترقی خواه در شیلی و تاکید آنها بر پایان یافتن زمان دیکته کردن سیاست های آمریکا به آمریکای لاتین و سفر چاوز به ایران و انتقاد قراردادهای مهم بانکی و مالی و اقتصادی با ایران از تحولات مهم آمریکای لاتین است.
نتیجه گیری
در جمع بندی کلی از تحولات نیمه اول فروردین ماه می توان گفت که عرصه بین الملل همچنان صحنه رقابت میان آمریکا و متحدانش در برابر سایر کشورها است که در ابعاد مختلف نظیر بحران مالی ، پرونده افغانستان ،چگونگی عملکرد ناتو و آمریکا در عرصه جهانی ، تلاش غرب برای حضور بیشتر در معادلات خاورمیانه و... می توان خلاصه کرد. با این وجود باید توجه داشت که بسیاری از این تحولات بر گرفته از چالشهای آمریکا و اروپا در معادلات جهانی بود چنانکه همزمان با نشست گروه 20 در لندن و نیز سران ناتو در فرانسه مردم سراسر اروپا خواستار پایان سیاستهای توسعه طلبانه کشورهایشان شدند تا غرب بداند که دوران سلطه و یک جانبه گرایی آنها پایان یافته است.