سازمان‌های بین‌المللی

اگر چه تکوین سازمان های بین المللی (International Organization ) جدید متعلق به قرن نوزدهم است اما سازمان های بین المللی به عنوان یکی از پدیده های مهم روابط بین الملل، از ابتدای قرن بیستم به معنای امروزی آن شکل گرفتند. پیش از این ، به دلیل ساده بودن روابط بین کشورها و دولت ها و نیز به علت سطح پایین میزان مبادلات و معاملات دو جانبه و چند جانبه و سلطه متغیرهای عمده سیاسی بر روابط بین الملل، به وجود چنین نهادهایی احساس نیاز نمی شد. هر چند رهبران یا نمایندگان دولت ها به دنبال بروز مسائل خاص یا در پی تحولاتی نظیر جنگ، انقلابات سیاسی و ... به طور موقت، گردهم می آمدند ولی این گردهمایی ها و کنفرانس ها هرگز به نهادهای دائمی بین المللی مبدل نمی شد.
با آغاز قرن بیستم و در پی آن، گسترش مبادلات بین المللی و بروز جنگ های خانمانسوز و نیز به دنبال پیشرفت فناوری تجهیزات نظامی، بروز حوادث ناگواری نظیر بلایای طبیعی یا شیوع بیماری های خطرناک مسری، نقش دیپلماسی و گفت وگوی سیاسی برای تنظیم روابط بین کشورها اهمیت یافت. به طور کلی، پیچیدگی روابط بین الملل، تشکیل نهادهایی برای قانونمند ساختن روابط بین کشورها، جلوگیری از جنگ و مقابله با آثار و پیامدهای مخرب آن و کمک به حل وفصل سریع مخاصمات بین المللی را ضروری می نمود.
این مسئله ابتدائاً در جامعه ملل تبلور پیدا کرد. اما شکست جامعه ملل و بروز جنگ جهانی دوم، حرکتی جدید در تشکیل سازمان های بین المللی به وجود آورد. از این زمان، به تدریج سازمان های بین المللی - اعم از دولتی یا غیر دولتی، منطقه ای یا جهانی - با موضوعات خاص سیاسی، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی یا ترکیبی از آنها، شکل گرفتند. حضور، فعالیت و تأثیرگذاری سازمان ها در عرصه روابط بین الملل پس از دولت ها یاد می کنند. گستردگی فعالیت و افزایش تأثیرگذاری سازمان های بین المللی، باعث ایجاد روابط متقابل بین آنها و دولت ها شده است. سازمان ها از آنجا که مولود اراده جمعی از دولت ها هستند، به لحاظ مشروعیت و گستره فعالیت و به جهت حرکت در جهت منافع ملی کشورهای عضو، تامین منابع مالی و انسانی و ضمانت اجرای تصمیمات، شدیداً به دولت ها وابسته اند. در مقابل دولت ها نیز با هدف طرح مسائل و اختلافات ، بهره گیری از تجارب و امکانات و نیز با انگیزه به دست آوردن وجهه بین المللی و مشارکت در تنظیم قواعد و مقررات بین المللی و همچنین طرح آزادانه سیاست ها و مواضع در قبال مسائل مختلف، در سیاست خارجی خود به سازمان های بین المللی جایگاه رفیعی بخشیده اند.
مبحث سازمان های بین المللی یکی از زیر شاخه های علم روابط بین الملل به شمار می رود و در حوزه مربوط به حقوق بین الملل، علوم سیاسی و اقتصاد بین الملل نیز از جایگاه ویژه ای برخوردار است. از این رو به دست دادن شناختی واقعی، همه جانبه و فراگیر از ماهیت و نقش این سازمان ها در جهان کنونی، هم در حوزه سیاست نظری و مباحث آکادمیک و هم در حوزه سیاست عملی ضرورتی حتمی و یکی از اهداف اساسی صفحه کارگاه سیاسی برای ارتقای دانش سیاسی عزیزان مخاطب محسوب می شود. بنا به این ضرورت تکیه چند شماره ابتدایی ستون اصطلاحات این صفحه در سال 88 بر مبحث سازمان های بین المللی خواهد بود.