مسیری که روز به روز هموارتر می‌شود

این روزها از زبان دکتر احمدی نژاد رئیس جمهور کشورمان این عبارت بارها تکرار شده و لابد ما هم شنیده ایم که «از نظر ما پرونده هسته ای جمهوری اسلامی ایران بسته شده است و به زودی این واقعیت برای جهانیان آشکار خواهد شد.» برای بسیاری از مخاطبان و شنوندگان سخن رئیس جمهور، این عبارت قدری گنگ و نامفهوم است و برخی هم فکر می کنند دکتر احمدی نژاد یک جنگ روانی را در برابر زیاده خواهی های دنیای غرب به راه انداخته است. در این مجال کوتاه سعی نموده ایم این موضوع را تا حدودی روشن نماییم که آیا پرونده هسته ای ما واقعا رو به بسته شدن و پایان یافتن است؟
واقعیتی به نام ایران هسته‌ای
با ارسال پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت و صدور قطعنامه های 1737 و 1747، شاهد یک دوره رکود در مذاکرات و تعاملات ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی، اتحادیه اروپا و اعضای 1+5 بودیم. اتحادیه اروپا با صدور بیانیه ای رسما اعلام کرد پیش شرط هرگونه مذاکره و برقراری ارتباط میان این اتحادیه و ایران، تعلیق در فعالیت های هسته ای تهران است و مقامات کشورمان هم که از ارسال پرونده از وین به نیویورک ناخرسند بودند، سطح همکاری های خود را با آژانس به نحو بی سابقه ای کاهش دادند.
در این دوره، جمهوری اسلامی ایران بی اعتنا به همه تهدیدها و تحریم ها و با تاکید بر حق ملت ایران در بهره مندی از فناوری هسته ای، اقدام به نصب و راه اندازی سانتریفیوژها و آبشارهای جدیدی نمود که این جهش فنی باعث گردید ما وارد مرحله نیمه صنعتی گردیم. نصب 3 هزار سانتریفیوژ در نطنز به همراه تزریق گاز UF6 به زنجیره ای از آبشارهای هسته ای، وحشت دنیای غرب را برانگیخت. در این برهه غرب سه راه بیشتر پیش رو نداشت:
1- حمله نظامی به مراکز هسته ای ایران
2- گسترش فشارهای سیاسی و اعمال تحریم های فزاینده اقتصادی
3- کنارآمدن با واقعیتی به نام ایران هسته ای
گزینه اول به دلیل آسیب پذیری های آشکار غرب، رویایی دست نیافتنی بود. دست وپازدن آمریکا در باتلاق عراق و افغانستان، مشکلات عدیده کشورهای اروپایی به ویژه انگلیس و فرانسه، شکست رژیم صهیونیستی در جنگ 33 روزه و همچنین توانمندی های رشک برانگیز جمهوری اسلامی ایران در دفاع از منافع ملی خود، باعث گردید حتی خوش بین ترین چهره های سیاسی و نظامی نیز این مسیر را غیرقابل پیمودن عنوان کرده و اگر افرادی چون «بولتون» در برهه هایی دم از جنگ و رویارویی با ایران زدند، بلافاصله با عناوینی چون «دیوانه» مورد خطاب قرار گرفتند.
راه دوم یعنی تشدید فشارهای سیاسی و اعمال تحریم های گسترده تر اقتصادی، مناسب ترین گزینه برای غرب بود. از یک سو خود را درگیر چالش نظامی با ایران نکرده بود و از سوی دیگر از پذیرش واقعیتی به نام ایران هسته ای سرباز زده بود. بنابراین روی به اعمال تحریم های گسترده تر آوردند تا تحت فشار تحریم های اقتصادی و سیاسی، جمهوری اسلامی ایران را به زانو درآورند. با گذشت یک سال از ارسال پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت و تصویب قطعنامه های 1737 و 1747، دنیای غرب به این منتیـجـه رسیـد که فشـارها و تحریـم هـا به هیـچ وجـه نمى توانند مانعى در مسیر پیشرفت هاى هسته اى ایرانبه وجود آورند .بنابراین کم کم زمزمه هاى کنارآمدنبـا ایران هسـتـه اى بـه گوش رسیـد .اولیـن پـیـام راژاک شیراک ارسال کرد .وى در گفت وگویى رسانه اىبه صراحت اعلام کرد :» ایران هسته اى واقعیتى است که نمى توان آن را انکار کرد .باید تمرین همزیستى باایران هسته اى را آغاز کنیم .اگر ایران حتى چند بمب هسته اى هم داشته باشد خطرى براى دنیا محسوب«.نمى شودچند روز بعد هم محمد البرادعى دبیر کل آژانسدر جمع خبرنگاران تاکید کرد :» فناورى هسته اى در
جمهورى اسلامى ایران بومى شده است و علم بومىشده را نمى توان با بمباران از بین برد .باید راه زندگى ودارا با ایران هسته ای را تمرین کرد.» شبیه چنین مواضعی از سوی قدرت های برتر دیگری چون روسیه و چین هم به گوش رسید و این روند باعث گردید دنیای غرب چاره ای دیگر بیندیشد.
ایده های جدید
در روزهای نخست فروردین ماه سال جاری، خاویر سولانا مسئول کمیته سیاست خارجی اتحادیه اروپا که پیش از این شرط هرگونه مذاکره میان ایران و اروپا را تعلیق فعالیت های هسته ای کشورمان عنوان کرده بود، این بار بدون اشاره به هرگونه پیش شرطی خواستار آغاز گفت وگوهای اتحادیه اروپا و ایران شد. درخواست های مستمر سولانا از لاریجانی که از طریق تماس های تلفنی انجام می شد، باعث گردید در 5 اردیبهشت ماه، اولین دور جدید از مذاکرات لاریجانی و سولانا پس از ماه ها وقفه، در هتل سوئیس آنکارا آغاز شود. سولانا در بدو ورود به آنکارا در جمع خبرنگاران گفت: «من با موضع سازنده به آنکارا آمده ام. ما میز مذاکره را ترجیح می دهیم. اروپا به این نتیجه رسیده است که ایران به هیچ وجه فعالیت های هسته ای خود را متوقف نمی کند.»
در پایان مذاکرات 5/3 ساعته آنکارا، لاریجانی هم به خبرنگاران گفت: «ما به دیدگاه واحدی درباره فعالیت های هسته ای ایران دست یافته ایم. طرفین به این نتیجه رسیده اند که همه مسایل را باید از طریق مذاکرات بر پایه قوانین و مقررات و قواعد بین المللی حل نمایند.» نشست آنکارا از نگاه تیزبین تحلیلگران مخفی نماند و بالاتفاق اعلام کردند به زودی شاهد دور جدیدی از تحولات در پرونده هسته ای ایران خواهیم بود.
دور دوم مذاکرات با عنوان «ایده های جدید»، در خرداد ماه در مادرید اسپانیا برگزار شد. در این دوره خبرنگارانی که لاریجانی را به محاصره خود درآورده بـودند، بـار دیگـر از تعـلـیـق پرسیـدنـد .لاریجانى در یک عبارت معنى دار تصریح کرد :» مابحث تعلیق را رها کرده ایم .چرا شما رسانه ها این«بحث را دنبال مى کنید؟»
در اول تـیـر مـاه، لاریجـانـى بـا یـک بسـتـه پیشنـهـادى به ویـن رفت .ایـن بستـه به پیشنـهـاد البرادعى و سولانا تهیه شده بود .این بسته » طرح اقدام و مدالیته جدید «نام داشت و در آن جمهورىاسلامى ایـران اعلام کرده بود ما کلیـه ابهامات و
سوال هاى آژانس را در 5 موضوع و 3 مسئله احصاکرده ایم .این موضوعات عبارتند از )1:آزمایشاتپلوتونیوم 2-210 )سانتریفیوژهاىپى 1و پى -2 (3 منشـأ آلـودگى هاى دانشـگـاه تهران4 -سنـداورانیوم فلزى (نیمکرهفلزى )و5 -معدن گچین
بندرعباس. همچنین 3 مسئله در اسناد آژانس پیرامون پروژه نمک سبز، آزمایش مواد منفجره با حساسیت بالا و تجهیزات موشکی وجود دارد که آژانس با در اختیار گذاشتن این اسناد به ایران، پاسخ های لازم را دریافت خواهد کرد. ایران قویا اعتقاد دارد که این 3 مسئله به هیچ وجه جنبه فنی نداشته و منشأ آن سیاسی است.
طرح اقدام ایران مورد قبول البرادعی و سولانا قرار گرفت و دور جدید مذاکرات در جهت اجرای طرح اقدام از 21 تیر ماه آغاز گردید. براساس توافق «لاریجانی و البرادعی» مقرر گردید تا اوایل دی ماه (اواخر سال میلادی) هیچ ابهامی نسبت به فعالیت های گذشته هسته ای ایران باقی نماند. در این توافقات همچنین تاکید گردید پاسخ به ابهامات آژانس گام به گام خواهد بود به این صورت که آژانس پس از دریافت پاسخ های ایران و قانع شدن، در گزارش خود رسما از پایان یافتن موضوع اول و آغاز مذاکرات جهت روشن شدن موضوع دوم نام خواهد برد. در توافق ایران و آژانس همچنین آمده است درصورتیکه آژانس تا پایان سال میلادى، پاسخ تمام سوالات خود را در چارچوب یک برنامه زمانبندىشده دریافت کرد، بدون التفات به بازبودن پرونده فعالیت هاى هسته اى ایران در شوراى امنیت، رسمااعلام نماید که پرونده فعالیت هاى گذشته هسته اى
ایران در آژانس بین المللى بسته شده و همکارى هاىطرفین در ارتباط با فعالیت هاى هسته اى حال و آینده ایران، همچون تعامل آژانس با 144 عضو دیگرادامه خواهد یافت .
خروج از نگاه سیاسى و ورود به روند فنى
در اولین گام از طرح اقدام و مدالیته، موضوع آزمایشات پلوتونیوم ایران در اوایل مرداد ماه آغاز و تا 28 مرداد به پایان رسید. البرادعى در گزارش شهریور ماه خود به آژانس و شورای امنیت رسما اعلام کرد ایران به سوالات آژانس درباره جداسازی پلوتونیوم در سال 2003 پاسخ های شفاف و لازم را داد و ما وارد مرحله دوم یعنی سانتریفیوژهای پی1 و پی2 شده ایم. در این مرحله گروه 1+5 با استناد به مفاد دو قطعنامه 1737 و1747 که خواستار تعلیق فعالیت های هسته ای ایران شده بودند، می توانستند اقدام به تدوین و تصویب قطعنامه سوم نمایند اما به دلیل مذاکرات سازنده ایران و آژانس، چین و روسیه مخالفت خود را با صدور هرگونه قطعنامه ای علیه ایران اعلام کردند و تاکید داشتند اگر هدف 1+5 رفع ابهامات و سوالات مربوط به فعالیت های هسته ای ایران است، این روند در حال حاضر با مذاکرات شفاف و موثر ایران و آژانس در حال طی شدن است.
نکته قابل تامل در گزارش شهریور ماه البرادعی آن بود که دبیرکل آژانس به صراحت اعلام کرد تنها تخلف ایران در فعالیت‌های هسته اى اش، تاخیر در گزارش دهى بوده است ایران در برخى موارد پس از یک هفته و گاه یک ماه و مواردى هـم دوسال پس از موعـد مقرر،فعالیت هاى خود را به آژانس اعلام کرده که این تاخیرها تخلفات مرسوم ادارى بوده و بار حقوقى خاص خود را دارند و به هیچ وجه قابل مجازات در محافل و نهادهاى بین المللى نمى باشد.
به اعتقاد کارشناسان هسته اى ایران و آژانس، مهم ترین موضوع در پرونده فعالیت هاى هسته اى ایران، آلودگى هـاى سانتریفیـوژهاى پى اوپـى2 اسـت کـه چنـانـچـه از این مـرحـلـه بـه صورت موفقیت آمـیـز عبور شـود، موضوعات دیگـر به
تبعیت از آن به سادگى حل شدنى است.
اگـر ایران در ایـن مـرحلـه اثبـات نمـایـد که آلودگی های 3 تا 94 درصدی سانتریفیوژها در نطنز منشأ خارجی دارد، که طبق آخرین اخبار این موضوع به اثبات رسیده است، به معنای آن است جمهوری اسلامی ایران در سال های گذشته هیچ گونه انحرافی در برنامه های هسته ای خود نداشته و سوالات دیگر اتوماتیک وار حل خواهند شد.
سوالات و ابهامات آژانس درباره سانتریفیوژهای پی1 و پی2، در مرحله اول درباره منشأ آلودگی های بالا و در مرحله دوم مستند به نامه آقای هاشمی در شهریور سال 85، سخنرانی حسن روحانی در شورای عالی انقلاب فرهنگی که در نشریه سال گذشته مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع به چاپ رسید و همچنین چند ادعای گروهک منافقین و گزارش های کذب سرویس های امنیتی 3 کشور غربی است که به اعتقاد کارشناسان هسته ای، مراحل اول و دوم این سوالات با موفقیت طی شده و تقریبا نهایی گردیده است و باید منتظر گزارش روز دوشنبه یا سه شنبه البرادعی بود تا میزان پایبندی وی نسبت به توافقات صورت گرفته بار دیگر محک جدی بخورد.
گزارش جدید البرادعی که در آستانه نشست شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی و اعضای 1+5 منتشر می شود، در صورت مثبت بودن که قراین بسیاری حاکی از آن می باشد، به صورت اتوماتیک وار مانع صدور قطعنامه سوم در شورای امنیت خواهد شد و تمام تلاش های آمریکا و زایده آن یعنی رژیم صهیونیستی را نقش برآب خواهد کرد. آمریکایی ها از روند جدیدی که در مذاکرات ایران و آژانس اتفاق افتاده، به شدت عصبی و خشم آلود هستند. آنان مدام لفاظی و لجن پراکنی می کنند. یک بار سخن از نظامی بودن فعالیت های هسته ای ایران می گویند که بلافاصله با واکنش صریح البرادعی مواجه شده و دبیرکل آژانس اعلام می نماید هر فرد و دولتی که دارای اسنادی از انحراف فعالیت های هسته ای ایران دارند به آژانس ارائه دهند تا بلافاصله مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. اما آمریکایی ها عاجز از ارائه هرگونه سند و مدرکی در این باره بوده اند. در این میان سارکوزی هم که با ناپختگی اعلام کرده بود فرانسه مدارکی درباره فعالیت های غیر صلح آمیز ایران در اختیار دارد، بلافاصله پس از فراخوان البرادعی در موضوع انفعالی گفت ما فکر می کنیم هدف فعالیت های ایران نظامی است.
این روزها بحث درباره سند اورانیوم فلزی در برخی محافل سیاسی تا حدودی داغ و جنجالی است. این سند آژانس از اقدامات ایران برای تهیه و یا ساخت دو نیم کره فلزی مربوط به کلاهک های هسته ای حکایت دارد که در صورت نصب بر روی موشک های بالستیک، توان حمل مواد هسته ای را دارد. مبنای این بحث جنجالی آنقدر سست و بی پایدار است که توضیحاتی کوتاه درباره بی مبنا بودن آن کفایت می کند. این جنجال از یک سند 15 صفحه ای آغاز شد که کارشناسان هسته ای ایران در سال 2002 برای گسترش فعالیت های هسته ای خود مراجعه به اینترنت کرده و تمام موضوعات مربوط به چرخه سوخت را پرینت گرفته بودند که 15 صفحه آن هم مربوط به اورانیوم فلزی بوده است. یعنی در مباحث موجود میان ایران و آژانس، ایران باید درباره چرایی پرینت گرفتن یک موصوع هم پاسخ دهد. این امر نشان می دهد که دستان آژانس در برابر اتهامات و سوالات مطرح از ایران، چقدر خالی و تهی است.
به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، با برطرف شدن ابهامات پنج گانه فعالیت های هسته ای ایران که مهم ترین بخش های آن یعنی پلوتونیوم و سانتریفیوژهای پی1 و پی2 تقریبا سپری و نهایی شده است، دنیای غرب نه تنها هیچ بهانه ای برای صدور قطعنامه جدید ندارد بلکه هیچ استدلال قابل ارائه ای هم برای مفتوح ماندن پرونده هسته ای ایران در شورای امنیت هم ندارد. مواضع اخیر پوتین، لاوروف و وزیر خارجه چین و حتی آلمان درباره لزوم حل شدن پرونده فعالیت های هسته ای ایران در آژانس حاکی از آن است که پرونده ایران دارای رویکردی فنی شده و از نگاه سیاسی در حال خارج شدن است.
به عبارت دیگر، در حال حاضر دیالوگ ها و تحرکات بین المللی درباره پرونده هسته ای ایران از مسیر شورای امنیت خارج و وارد دالان مذاکره و تفاهم با ایران در چارچوب آژانس بین المللی انرژی اتمی شده که این مهم یک پیروزی تاثیرگذار برای کشورمان خواهد بود. به عبارت دیگر، ما عصر تهدید و تعلیق را سپری کرده و وارد مرحله جدیدی به نام همکاری پایاپای ایران و آژانس در جهت بستن پرونده هسته ای ایران هم در وین و هم نیویورک شده ایم. این مهم در حالی صورت گرفته است که جمهوری اسلامی ایران علیرغم تمامی فشارها و تهدیدها برای یک لحظه هم تعلیق نکرده و هیچ گونه وقفه ای هم در مسیر پیشرفت های هسته ای وی ایجاد نشده و مزد پایداری خود را در این چالش بزرگ دریافت نموده است.