غرب در برابر فضای جدید هسته‌ای ایران

سیامک باقرى
با گزارش دومی که دبیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی از روند اجرای «طرح اقدام» در خصوص روشن شدن ابهام از فعالیت هسته ای ایران ارائه کرد شرایط ویژه ای برای جمهوری اسلامی ایران ایجاد شد و در حال حاضر اغلب تحولات و نگاه ها متاثر از این روند شده است. اما آمریکا و متحدین آن نمی خواهند به گزارش البرادعی اعتنایی کنند. از همین رو به جای تمکین به یافته های آژانس تمرکز خود را بر ارائه گزارش از سوی سولانا و یکسری اقدامات دیگر گذاشتند.
1- طی مسیر دوم به تنهایی: قرائت گزارش البرادعی در نشست شورای حکام این شورا را از اتخاذ تصمیم علیه پرونده هسته ای ایران مانع شد. آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی در این نشست سعی کرده بودند که شرایط صدور قطعنامه شدید اللحن علیه ایران صادر نمایند اما در مجموع نتوانست همراهانی را با خود در شورا جمع نماید. آمریکایی ها برای اینکه تاثیرات گزارش را خنثی نمایند اعلام کردند که این گزارش گزینشی است و ایران به درخواست های شورای امنیت عمل نکرده و همچنین با استناد به برخی از بندهای گزارش شرایط اجماع علیه ایران را در شورای حکام فراهم آورند که با شکست روبه رو شدند. به دنبال چنین وضعیتی، سفیر آمریکا در روسیه اعلام کرد که آمریکا مسیر دوم را در دستور کار خود قرار می دهد. استراتژی مسیر دوم بدین معنا است که راه حل مسئله هسته ای ایران باید متکی بر فشار و تنگناسازی باشد و استراتژی دومسیری (مذاکره و فشار) که مورد تاکید متحدین آمریکایی بود، پایان یافته تلقی شد. اما واکنش ها نسبت به تحولات جدید هسته ای و گزارش دوم البرادعی نشان می دهد که آمریکا در این مسیر تنها است. زیرا در اولین واکنش، لاوروت وزیرخارجه روسیه، آمریکا را متهم به دوگانگی در رفتار کرد و از سوی دیگر روسای دولت های ایتالیا و اسپانیا و برخی از کشورهای دیگر اروپایی ضمن حمایت از گزارش البرادعی فرایند مذاکره را مورد تایید قرار دادند.
2- تنزل گروه 1+5 : شرایط کنونی اثر زیادی بر این گروه وارد کرده است. نشست های گروه 1+5 به سختی موفق به تشکیل می شود و هر یک از کشورها به بهانه نشست ها آن را به تعویق می اندازد. چنانکه چینی ها اعلام کرده بودند که در نشست پاریس شرکت نخواهند کرد. از سوی دیگر این نشست از زمان شروع روند جدید در حل مسئله هسته ای ایران از سطح مدیران سیاسی کشورهای گروه1+5 فراتر نرفت. مضافا اینکه گروه 1+5 تاکنون نتوانست اجماعی بر سر فشار علیه ایران به دست آورد. در حال حاضر روسیه و چین با توجه به همکاری ایران- آژانس قایل به سیاست های فشار نبوده و به همین جهت در مقابل آمریکا قرار گرفته اند. رسانه های اروپایی موضع آلمان را نیز متفاوت با مواضع فرانسه و انگلیس و آمریکا عنوان کرده اند. در شرایطی که اعضای گروه 1+5 به شدت اختلاف دارند سولانا از طرف این گروه مامور به مذاکره با دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران شد و متعاقبا این مذاکره در لندن به مدت 5 ساعت برگزار شد. به همین جهت گزارش سولانا و گزارش دوم البرادعی در نشست مدیران گروه 1+5 در پاریس مورد ارزیابی قرار گرفت. نکته اساسی این است که این گروه تحت تاثیر روند همکاری های ایران- آژانس قادر نیست تصمیم جدی را اتخاذ کند.
3- در شرایطی که ابهامات پرونده هسته ای ایران در شرف مختومه شدن است، سولانا به عنوان نماینده اتحادیه اروپا و گروه 1+5 «حامل طرح جدیدی» است. اگرچه زوایای طرح سولانا آشکار نشد، لکن با توجه به سابقه طرح های غربی ها می توان گفت که این طرح غنی سازی در خاک ایران را به هیچ وجه نمی پذیرد. سولانا پیش از دیدار با خلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی گفته بود که بهترین راه حل، پایان دادن مسئله هسته ای ایران غنی سازی در یک کشور دیگر است. در واقع کشورهای اروپایی و آمریکا با نادیده گرفتن گزارش های آژانس بار دیگر طرح غنی سازی مشترک ایران- روسیه در خاک روسیه را به طور بازسازی شده و جابه جایی روسیه در یک کشور دیگر را مطرح ساختند. به نظر می رسد با توجه به طرحی که ملک عبدا... شاه عربستان سعودی در خصوص غنی سازی در یک کشور دیگر برای حل مسئله هسته ای ایران مطرح ساخته بود زمینه طرح مجدد آن توسط اروپا و آمریکا شد. اما این در حالی است که ارائه چنین طرح هایی با واقعیت های هسته ای ایران بسیار فاصله دارد آنها می بایست با دقت بیشتری گزارش اخیر آژانس را مورد مطالعه قرار می دادند. زیرا در این گزارش نشان داده شد که ایران نزدیک به 3 هزار سانتریفیوژ را نصب و راه اندازی کرده و موفق به تزریق گاز هگزافلوراید نیز شده است و از سوی دیگر ایران علیرغم تحریم های همه جانبه، گام های مهم چرخه سوخت را پشت سر گذاشته است. چنانکه یکی از رسانه های غربی اعلام کرد که ایران موفق به تولید قرص هسته ای از اکسید اورانیوم شده است.
4- بنابر اعلام نظر دبیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی تا پایان سال 2007 تمام مسائل باقیمانده مورد راستی آزمایی قرار خواهد گرفت. بنابراین دو ماه آینده بسیار سرنوشت ساز است. سوالات بیشماری برای هفته های آتی مطرح است؛ آیا آمریکا و متحدین آن خواهند گذاشت که چنین اتفاقی رخ دهد؟ آیا البرادعی چنانکه در ماه های اخیر اقدامات مستقلانه ای از خود نشان داده همچنان حفظ خواهد کرد؟ آیا این احتمال وجود دارد که برخی از مسائل همچنین استخوان لای زخم در پرونده هسته ای ایران باقی گذاشته خواهد شد تا از این طریق دیدگاه ها و طرح های غیرمنطقی شان را بر ایران تحمیل نمایند؟ اگر البرادعی پس از پایان مراحل «طرح اقدام» (طرح توافقی بین آژانس و ایران) اعلام کند که پاسخ های ایران نسبت به سوالات آژانس مطابق یافته های آژانس است، چه شرایطی به وجود خواهد آمد؟ آیا پرونده ایران بسته خواهد شد یا همچنان برای غرب مفتوح خواهد ماند؟
در مجموع اگر چه شرایط مثبتی برای ایران به وجود آمده اما این آرامش، در درون خود تلاطمی را به همراه دارد و دیپلماسی هسته ای ایرانی باید بر اساس طرح سناریوهای مختلف خود را با هر نوع شرایطی آماده سازد.