ورود به مذاکره با اهرم مطمئن

بصیرت: تکمیل چرخه تولید میله های سوختی اتمی در عمل، نقطه پایانی بود که جمهوری اسلامی ایران بر تلاشهای هفت ساله غرب برای مهار جلوگیری از دستیابی کشورمان به این فناوری ترسیم کرد.
از آثار مشهود این دستاورد همین اشاره بس که برخلاف سالهای گذشته در آستانه جشن هسته ای، امسال نه تنها موج تبلیغات رسانه ای کشورهای غربی برای تهدید و ارعاب ایران و القای یک خطر بزرگ به راه نیفتاد که حتی یک شب پیش از اعلام و رونمایی این دستاوردها گروه 1 + 5 نماینده خود را مأمور مذاکراتی بدون پیش شرط بر مبنای احترام متقابل و تعامل با ایران کرد و همزمان، آمریکا نیز با تغییر رویکردی فاحش از تمایل خود به حضور مؤثر و فعال در هر مذاکره ای با ایران سخن گفت.
رخدادهای اخیر هسته ای، خبرنگار گروه سیاسی قدس را بر آن داشت تا در گفتگو با سیامک باقری، تحلیلگر دیپلماسی هسته ای به بررسی این تحولات بپردازد.
* آقای باقری! مایلیم که ارزیابی شما را از پیام متفاوت گروه 1 + 5 پیش از رونمایی از دستاوردهای هسته ای جدید ایران بدانیم.
** موضع جدید گروه 1 + 5 در فرآیند تحولاتی ریشه دارد که در چند ماه اخیر رخ داده اند.
این مسأله به ارزیابی آنها از چند فاکتور و عامل مؤثر که اولین آن الگوی رفتاری ایران است، بازمی گردد. به بیان دیگر آنها اینگونه نتیجه گرفته اند که اعمال فشارهای بیشتر به ایران نه تنها تأثیری در تغییر رفتار آن به سمت تعلیق و همراهی با خواسته غرب نداشته که برعکس عاملی تشدید کننده در عزم تهران برای تحقق طرحهای خود بوده و ضرورت تحقق این هدف را برای ایران ملموس تر کرده است.
از سوی دیگر، رصد لحظه ای روند پیشرفت ها و توانایی های ایران همواره در دستور کار دستگاه های اطلاعاتی غرب و آژانس قرار داشته و آنها به خوبی به توانایی و دستاوردهای ایران واقف بوده و هستند و با عبور این دستاوردها از سطحی خاص، آنها دیگر نمی توانند داشته های ایران را در یک فرآیند تعامل و مذاکره نادیده بگیرند.
این امر به این منجر شد که آنها سیاستهای خود را از موضع فشار و مذاکره از بالا به مذاکره با شرایطی ترغیب کننده به طور نسبی تبدیل کنند تا شاید از این مسیر بتوانند تا حدی واکنش و رفتار ایران را مدیریت کنند.
اما سومین مسأله این است که به موازات تغییر موقعیت و جایگاه ایران، طرفهای ما هم دچار تحولاتی شده اند و کشورهای غربی امروز با درگیری جدی در بحرانهای اقتصادی و سیاسی، قدرت مانور گذشته را ندارند و محدودیتهای جدید به آنها اجازه نمی دهد اتحادی جدی را علیه ایران شکل دهند. افزون بر اینکه در این میان نباید نقش تغییرات سیاسی جدید در هیأت حاکمه آمریکا و تمایل آنها به مذاکره با ایران را برای رفع بسیاری از مشکلات منطقه ای خود نادیده گرفت.
* اگر بخواهیم میان این دو عامل اصلی یعنی نقش موقعیت هسته ای ایران و تغییر رویکردهای دولت جدید آمریکا به ارزیابی کفه سنگین بپردازیم نقش کدام یک مؤثرتر است؟
** سیاست تغییر آمریکا کمترین نقش را از نظر من دارد و این را از جهات مختلف می گویم.
یکی اینکه آمریکا کماکان ایران را به عنوان یک تهدید در ملاحظات استراتژیک خود باقی گذاشته و حتی آنها در بیان و تعیین سیاستهای خود دچار تعارض هستند تا جایی که اوباما گاه ادبیات بوش را حفظ کرده و نشان می دهد تغییر سیاست بنیادی و عمقی در مورد ایران صورت نگرفته است.
از سوی دیگر اینکه بگوییم تغییر رفتار آنها به تمامی برآمده از تکمیل چرخه تولید سوخت هسته ای در ایران بوده هم دیدگاهی خوشبینانه است اگر چه تأثیر بسیار قابل توجهی بر رفتار غربی ها داشته است.
پس باید به این رابطه، یک عامل دیگر را هم افزود و آن قدرت یابی و توسعه اقتدار و هژمونی ایران در منطقه و مستحکم شدن پایه های ثبات این اقتدار در ابعاد اقتصادی، فرهنگی و سیاسی است.بنابراین مجموعه ای از مؤلفه ها به تغییر رفتار کشورهای مقابل منجر شده اند.
* تکمیل و راه اندازی کارخانه تولید میله های سوخت هسته ای به عنوان محصول نهایی تأسیسات هسته ای ایران از جهتی اثبات هدف اعلامی فعالیتهای ایران در مسیر فعالیتهای صلح آمیز و صنعتی هسته ای نیز است و نشان داده که برخلاف همه شانتاژها هدف ایران نظامی و همراه با انحراف نبود. این مسأله آیا موقعیت ما را در یک رابطه تعامل و مذاکره بهبود نخواهد بخشید؟
** بی تردید هرگونه افزایش در مؤلفه های قدرت در چانه زنی با طرفهای مقابل مؤثر است. همچنان که دیدیم ایران در اقدامی همراه با حسن نیت و در عین حال اقتدار در برابر پیشنهاد دوباره طرح تعلیق در برابر تعلیق از سوی 1 + 5 ، ایده و طرح متقابل خود را با دو گزینه جدید به آنها پیشنهاد کرد.