اصطلاحات/پارادایم

برای واژه پارادایم (paradigm)حدود سیزده معنا کرده اند که برخی از آنها عبارتند از؛ الگو، مدل، نمونه، نمونه عالی، سرمشق فکری، الگوی نظری و... پارادایم واژه ای افلاطونی به معنی مثال یا عالم مثال است و اصطلاحا به مجموعه ای از پیش فرضها در زمینه ای خاص که به تشکیل یک نظریه کمک می کنند و یا یک نظریه کلی که انسان درباره قلمرویی از هستی دارد و با توجه به آن نظریه به تفحص و بررسی در جزوئیات درون آن قلمرو می پردازد، اطلاق می شود.

پارادایم یکسری از قوانین و مقررات مکتوب و نامکتوب است که دارای دو رسالت عمده می باشد؛ یکی آن که محدودیت ها را تعریف می کند و دیگر آن که در این محدودیت ها چگونه عمل کنیم تا بتوانیم موفق باشیم. پس باید آگاه بود که پارادایم های جدیدی مطرح می شوند که شرط موفقیت در آنها منوط به شناخت قوانین و مقررات آنهاست و دیگر نمی توان با الگوهای گذشته به تحلیل پارادایم های جدید پرداخت.

پارادایم در روش شناسی علمی کاربرد دارد و از مفاهیم کلیدی «توماس کوهن» است. وی در کتاب «ساختار انقلاب های علمی» معتقد است که علم تکامل تدریجی به سمت حقیقت ندارد بلکه دستخوش انقلابهای دوره ای است که او آن را «تغییر پارادایم» می نامد. در توضیح بیشتر می توان گفت پارادایم جمیع مقبولات کارگزاران یک رشته علمی را در برمی گیرد و چارچوبی را فراهم می سازد که دانشمندان برای حل مسائل علمی در آن محدوده استدلال کنند. پارادایم یک علم تا مدتهای مدید تغییر نمی کند و دانشمندان در چارچوب مفهومی آن سرگرم کارخویش هستند. اما دیر یا زود بحرانی پیش می آید که پارادایم را درهم می شکند و انقلاب علمی به وجود می آید که پس از مدتی، پارادایم جدیدی به وجود می آید و دوره ای جدید از علم آغاز می شود. به عنوان مثال کارگالیله که باعث برانداختن فیزیک ارسطویی و ایجاد نسبیت گالیله ای شد یا ابداع فیزیک جدید توسط نیوتن نمونه هایی از تغییر پارادایم هستند.

درکل پارادایم ها راهنمایی برای حل مسائل انسان هستند وتا زمانی که حاکمند، قواعد اثربخشی را برای درک و حل مسائل بشر در اختیار می گذارند اما هرگاه از این کار بازمانند، زمان مرگ آنها فرارسیده، پارادایم جدید جایگزین خواهد شد. در عصر جدید، برندگان اصلی کسانی هستند که در مسلط ساختن پارادایم های جدید تلاش می نمایند. به همین منظور امروزه سازمانهایی وجود دارند که استراتژی خود را برایجاد پارادایم های جدید متمرکز کرده وبه سادگی در علم، هنر و صنعت جایگاه پیشتازی را تصاحب کرده اند.