زمینه های روابط ایران و عراق/وحید نوری

بصیرت: مرکز مهم شیعیان در جهان
از لحاظ قومی جمعیت عراق به طور عمده مرکب از اعراب، کردها، ایرانیان، آشوریان، ارامنه، ترکمن ها و ترک ها می باشد.قوم عرب که از نژاد سامی است %70 جمعیت آن کشور را تشکیل می دهند که اکثریت آنها شیعه می باشند. بیش از %55 جمعیت عراق را شیعیان تشکیل می دهند.جنبش های اسلامی معاصر، دکمجیان، ص225)‌
کردها که از نژاد آریایی هستند و در طول تاریخ، سنتها ، آداب، فرهنگ و زبان خود را حفظ نموده اند، در منطقه کوهستانی شمال عراق سکونت دارند و حدود %18 جمعیت عراق را تشکیل می دهند. اکثر آنان سنی شافعی و گروهی نیز شیعه می باشند. ترکمن ها بیشتر در ناحیه کرکوک و موصل زندگی می کنند. آشوریان، حکوانیان و ارامنه که اقلیت های مسیحی آن کشور را تشکیل می دهند نیز حدود %5 جمعیت عراق را شکل می دهند که عموما در شمال آن کشور اقامت دارند. یهودیان نیز بیشتر در شهرها و مخصوصا در بغداد ساکن هستند که در سرشماری سال 1975 تعداد آنان کمتر از پنج هزار نفر بوده است.(بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، منوچهر محمدی، ص 136)‌
‌-قبور ائمه شیعه
سرزمین عراق و شهر کوفه از زمان امام علی علیه السلام به عنوان مرکز خلافت اسلامی قرار گرفت. مزار امام علی علیه السلام در نجف اشرف، امام حسین علیه السلام در کربلا، امام موسی کاظم و محمد بن علی علیهما السلام در سامرا و امامین عسکریین علیهما السلام در سامرا، از مراکز مهم زیارتی شیعیان محسوب می شود. علاوه بر این اماکن، محل های فراوان دیگری نیز مانند قبرستان وادی السلام، مسجد سهله، مسجد کوفه و... وجود دارند که سالیانه میزبان صدها هزار شیعه عاشق از ایران اسلامی و دیگر شیعیان جهان قرار می گیرد.‌
وجود مرجعیت شیعی و مراکز تربیت طلاب دینی
بعد از امام صادق علیه السلام بیشتر ائمه به بغداد قدم گذارده و چندی در آنجا توقف کرده‌اند که البته امام کاظم علیه السلام و امام جواد علیه السلام در همان جا نیز به شهادت رسیده و دفن گردیده‌اند. ‌
با افزوده شدن بر سابقه تاریخی بغداد تجمع شیعیان در این شهر بیشتر گردید تا اینکه در قرن سوم و چهارم و پنجم هجری مرکز عمده شیعیان شد و دانشمندان آن سامان ریاست مطلق شیعیان را بر عهده گرفتند که “نواب اربعه‌” از آن جمله‌اند. ‌
البته نباید از یاد برد که بغداد مرکز خلافت عباسی و مرکز علمی فرهنگی اهل سنت نیز بود و مشاهیری از اهل سنت نیز در آن حوزه به سر می‌بردند ابوحنیفه ، احمد بن محمد بن حنبل، و محمد بن جریر طبری در این شمارند. حوزه علمیه بغداد به علت ضعف دستگاه حاکم عباسی و ظهور شخصیتهای بزرگی در فقه و حدیث و اصول و کلام در این دوره به اوج شکوفایی رسید و کتب اربعه شیعه در این حوزه به رشته تحریر درآمد. ‌
شیخ طوسی آخرین عالم مکتب بغداد بود که به علت حملات طغرل بیک به محله های شیعه نشین و قتل و غارت آنها مجبور شد در سال 459 قمری از بغداد خارج شود و در نجف اشرف حوزه علمیه شیعیان را تاسیس نماید که تا زمان حاضر در کنار حوزه تازه تاسیس قم، به عنوان اصلی ترین مرکز علمی جهان تشیع محسوب می شود. البته لازم به ذکر است که شهرهای دیگر عراق نیز مانند کربلا، سامرا، حله و... نیز از مراکز مهم تربیت طلاب علوم دینی بوده اند. ( دایره المعارف ویکیپدیا)‌
مرز طولانی مشترک میان دو کشور
کشور عراق دارای 437370 کیلومتر مربع مساحت و جمعیتی معادل 24 683000 نفر می باشد. ایران در شرق آن قرار گرفته است که طول مرز مشترک میان آنها به 1180 کیلومتر می رسد. که 84 کیلومتر آن در اروند رود بر اساس خط تالوگ قرار گرفته است. ( بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، منوچهر محمدی، ص 137) ‌
سیزده سال تبعید امام خمینی رحمت الله علیه در عراق
بدون شک یکی از عوامل تاثیرگذار بر حرکت اسلامی جامعه عراق، دوران سیزده ساله تبعید امام خمینی رحمت الله علیه در این کشور بوده است. امام خمینی رحمت الله علیه به عنوان یک مرجع تقلید آگاه به شرایط زمان و مکان و کسی که به علت مبارزه با رژیم شاهنشاهی ایران از کشور اخراج شده بود، می توانست ذهنهای فراوانی را برای درک مسائل سیاسی و اجتماعی کنجکاو نماید. علاوه بر آن ایشان بحث های “ حکومت اسلامی” و “ ولایت فقیه” را در شهر نجف و در خلال مباحث فقهی و اصولی برای طلاب حوزه های علمیه مطرح نمودند که به سرعت در سراسر عراق و ایران منتشر گردید.‌