سمت‌وسوی شوراهای امنیت‌ساز

علی امینی
در میان نخبگان و مقامات سیاسی و دفاعی عراق، بحث سمت وسو و جهت گیری آینده «شوراهای بیداری» در این کشور به یک دغدغه مهم تبدیل شده است. این شوراها در حال حاضر در 10 استان و منطقه جغرافیایی عراق تشکیل شده و بیش از 70 هزار نیروی مسلح و مجهز به امکانات نظامی در اختیار دارد. مدیریت و هدایت بخشی عظیمی از این شوراها خارج از اختیارات و حیطه مسئولیت دولت عراق است و آنها مرتبط با اشغالگران به ایفای نقش می پردازند.
حدود یک سال پیش که اوضاع امنیتی عراق به شدت بحرانی شده بود و تلفات ناشی از حملات و عملیات گروه های تروریستی در شهرهای عراق روندی به شدت فزاینده داشت نوری مالکی، نخست وزیر عراق به استان الانبار در غرب بغداد که یکی از استان های فوق العاده ناامن عراق بود سفر کرد و در نشستی با تعدادی از سران عشایر این استان از آنها خواست تا در اعاده امنیت و ثبات در الانبار به دولت کمک کنند. متعاقب آن در این استان کمیته های دفاعی بسیج مردمی از عشایر منطقه تحت عنوان شوراهای بیداری شکل گرفت. این شوراها تحت مدیریت دولت سازماندهی، مسلح و مجهز شدند و در اعاده آرامش و امنیت در این منطقه کارآمدی خود را به اثبات رساندند. آنها ظرف مدت کوتاهی توانستند تمام پایگاه های نیروهای تروریستی القاعده، بعثی ها و گروه های خارجی مرتبط با آنها را شناسایی و منهدم کنند. آنها تحت مدیریت دولت و در همکاری با ارتش و نیروهای انتظامی منطقه را از وجود نیروهای تروریستی پاکسازی کردند و وضعیت استان را از نظر امنیتی کاملا دگرگون نمودند. این راهکار امنیت ساز به شدت مورد توجه آمریکایی ها قرار گرفت و مقامات سیاسی و نظامی اشغالگران ارتباط خود را با آنها برقرار و تقویت نمودند. اشغالگران از این الگوی کارآمد استفاده کردند و در سایر مناطق محروم مانند نینوا، بغداد، صلاح الدین، دیاله، کرکوک و... اقدام به تشکیل شوراهای بیداری مرتبط با خود کردند، به نحوی که در یک سال گذشته بیش از 70 هزار نفر از عشایر در قالب شوراهای مردمی سازماندهی و مسلح شده اند که در بسیاری از مناطق تحت مدیریت و کنترل آمریکایی ها منشأ اثر هستند. آمریکایی ها به جد گسترش این شوراها را در همه مناطق جغرافیایی عراق دنبال می کنند. آنها حتی تلاش دارند تا این شوراها را در حتی مناطقی از عراق که مشکل امنیتی نیز ندارد به وجود بیاورند.
اشغالگران اخیرا با سران عشایر مناطق جنوب که از جمله مناطق شیعه نشین است نیز ارتباط برقرار کرده اند تا شوراهای بیداری مرتبط با خود را تشکیل و آنها را به جنگ افزارهای نظامی تسلیح و تجهیز کنند. هدف آنها از این اقدام تضعیف توان امنیتی گروه ها و احزاب شیعی و خالی کردن زیر پای آنها است، اما هوشیاری عشایر شیعه مناطق جنوب سبب شد که آنها در این اقدام توفیقی نداشته باشند. بدون تردید این شوراها در مناطق مختلف عراق در امنیت سازی و ایجاد آرامش در عراق نقش موثری داشته اند و توانسته اند تا حدودی مانور گروه های تروریستی و سازمان های مسلح وارداتی را محدود کنند اما بحث این است که این شوراها هر چند در کوتاه مدت یک راهکار امنیت ساز موفق بوده است اما با توجه به نقش اشغالگران در تشکیل و سازماندهی و تجهیز آنها، در درازمدت ممکن است خود به یک نهاد ضد امنیت علیه دولت تبدیل شوند و احتمال دارد اشغالگران برای گرفتن امتیازات بیشتر از دولت نوری مالکی و گسترش سلطه سیاسی- نظامی خود بر عراق از آنها استفاده های سوء کنند.
آمریکایی ها این شوراهای بیداری را یک نهاد فراایدئولوژیک و به دور از جهت گیری های سیاسی خاص تلقی می کنند، از این رو با توجه به قدرت و انرژی که این شوراها دارند اشغالگران سعی دارند که آنان را در خدمت برنامه ها و سیاست های خود قرار دهند.
طی روزهای اخیر برخی از مقامات سیاسی و نظامی عراق همچون سید عبدالعزیز حکیم، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق، جواد البولانی، وزیر کشور، عبدالقادر جاسم العبیدی، وزیر دفاع عراق و... نسبت به نقش اشغالگران در رابطه با این شوراها و عدم کنترل دولت بر آنها اظهار نگرانی کرده اند و از دولت خواسته اند تا با ایجاد سازوکارهای مناسب آنها را از کنترل اشغالگران خارج و در سیستم دفاع ملی ادغام کند. متعاقب این اظهار نگرانی ها، دولت عراق به دنبال راهکاری برای جذب این نیروها است. حتی گفته شده دولت نوری مالکی درصدد دادن چند پست وزارتی به رهبران شوراهای بیداری است. در هر صورت اگر دولت هرچه سریع تر سازوکاری برای خارج کردن این شوراها از مدیریت اشغالگران و قطع ارتباط آنها اعمال نکند و آنها را در زیر چتر هدایت و مدیریت دولت وارد ننماید ممکن است آنها خود به عاملین ناامنی و مختل کننده نظم سیاسی عراق مبدل شوند.