تحول صادرات غیرنفتی در دولت نهم

صمد حسن‌نیا سماکوش
تجارت خارجی کشور در طول تاریخ جدید متکی بر نفت و ناشی از درآمدهای نفتی بوده و سهم صادرات غیرنفتی در تجارت و تولید ناخالص ملی ناچیز بوده است ولی در سالهای اخیر، اقدامات متعددی نظیر برقراری مشوقهای صادراتی، معافیتهای مالیاتی و اختصاص منابع لازم برای این مهم در بودجه های سالانه، انعقاد موافقتنامه های بازرگانی و ترجیحی با سایر کشورها، توسعه سرمایه گذاریهای صادرات گرا در مناطق مختلف کشور، اقدامات بازاریابی و از جمله اعزام هیئتهای تجاری و برگزاری نمایشگاهها انجام گرفته به طوری که صادرات غیرنفتی کالاها و خدمات را با احتساب میعانات گازی به حدود 30 میلیارد دلار و بدون احتساب میعانات گازی به حدود 24 میلیارد دلار در سال گذشته رسانده است.
در مدت 41 ماهه برنامه چهارم توسعه (سالهای 1384 تا پنج ماهه نخست 1387)، 9.46 میلیارد دلار صادرات غیرنفتی انجام شده که 141 درصد از برنامه هدف گذاری را تشکیل می دهد. این در حالی است که در برنامه های اول و دوم و سوم، هیچ گاه عملکرد واقعی از اهداف تعیین شده فراتر نرفته است.
طی برنامه های اول تا سوم توسعه به ترتیب 66 ، 58 و 92 درصد اهداف برنامه در صادرات غیر نفتی محقق شده است ولی در برنامه چهارم توسعه هدف برنامه در صادرات غیر نفتی بدون احتساب میعانات گازی 141 درصد و با احتساب میعانات گازی نیز 182 درصد محقق شده است که نشان دهنده تحول اساسی در صادرات غیر نفتی در دولت نهم است. این در حالی است که به تنهایی درسال 1386 ایران به 166 کشور حدود 3511 قلم کالا برحسب تعرفه صادر کرده است که سهم اصلی متعلق به کالاهای صنعتی می باشد.
صادرات خدمات کشورنیز طی سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته و مطابق گزارشات جهانی به حدود 4.8 میلیارد دلار در سال 1385 رسیده است و برآوردشده که این رقم برای سال 1386 به حدود 3.9 میلیارد دلار برسد . صادرات خدمات فنی و مهندسی از جمله اجزاء مهم صادرات خدمات و از دستاوردهای قابل توجه در زمینه صادرات غیر نفتی می باشد به نحوی که طرحها و پروژه های متعددی در کشورهای مختلف با موفقیت توسط شرکتهای ایرانی اجرا شده است.
در سال گذشته شرکتهای ایرانی موفق به عقد 2078 میلیون دلار قرارداد درزمینه صدور خدمات فنی و مهندسی شده اند. کشورهای سوریه، افغانستان، عراق، ونزوئلا، تاجیکستان، امارات متحده عربی، قزاقستان، عمان، هند، نیجریه، آذربایجان، ترکمنستان و تانزانیا مقاصد صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران در این مدت بوده اند.
در مجموع صادرات غیرنفتی در سه سال اخیر از رشد بسیار بالایی برخوردار بوده که حتی از رشد واردات هم پیشی گرفته است. نسبت صادرات غیرنفتی به واردات (یا شاخص پوشش واردات) هم رو به بهبود بوده و حتی نسبت تأمین واردات از طریق صادرات به عنوان یکی از شاخصهای مهم جهانی، در سالهای اخیر به نحو چشمگیری رشد داشته است (43درصد واردات از طریق صادرات غیرنفتی در سال 1386) که یکی از دستاوردهای بسیار مهم دولت نهم محسوب می گردد.