رسوایی جدید سیاسی آمریکا در عراق/مجید صفا تاج

بصیرت: تهدید به برکناری نوری مالکی از قدرت از سوی هیلاری کلینتون در صورت مقاومت او در برابر خواسته آمریکا برای بازگشت و جذب نیروها و عناصر حزب بعث به ساختار سیاسی و ارتش این کشور، در صدر اخبار رسانه های جهان قرار گرفته است.
وزیر خارجه آمریکا در سفری سرزده به عراق و دیداری که با نخست وزیر این کشور داشته به صراحت از وی خواسته است بعثی های رژیم سابق را به ساختار سیاسی و ارتش عراق بازگرداند و تنها راه اجرای طرح آشتی ملی و بازگشت آرامش به این کشور را بخشودگی نیروهای حزب بعث و آزادی زندانیان این گروه عنوان کرده و به نخست وزیر عراق گفته است: درغیر این صورت وی خود را خارج از دولت خواهد یافت.
البته پیش از این ایادعلاوی نخست وزیرسابق عراق و وابسته به آمریکایی ها در گفتگویی با شرق الاوسط، اعتراف کرده بود میان نیروهای بعثی و دولت آمریکا مذاکراتی با واسطه گری شخص وی صورت گرفته و هم اکنون نیز ادامه دارد.
سفر اخیر هیلاری کلینتون به خاورمیانه و بویژه حضور سرزده و ملاقاتهای او با مقامهای عراقی و تهدید نخست وزیر این کشور به برکناری، تنها در راستای تثبیت سلطه آمریکا در منطقه قابل تحلیل بوده و البته واکاوی آن نیازمند نگاهی ریشه ای به پرونده اشغال این کشور است.
آمریکایی ها پس از اشغال عراق و مواجهه با موج گسترده اعتراضهای مردمی با محوریت مرجعیت دینی نسبت به روند تحولات هدایت شده در این کشور، ناتوان از ایجاد ثبات و آرامش برای پیاده کردن طرحهای درازمدت خود، عراق را صحنه رویارویی و مواجهه ملتی با خود یافتند که از نظر آنها اکثریتی نزدیک به ایران هستند.
این شرایط برای آمریکایی ها بسیار سخت و سنگین بود، هرچند نیروهای آمریکایی، عراق را به بهانه مبارزه با بعثی ها و ساقط کردن حکومت صدام اشغال کرده بودند، اما «جیمز ولسی» رئیس سابق سازمان جاسوسی آمریکا هدف اصلی ماشین جنگی آمریکا را در این لشکرکشی افشا کرد و گفت: «آمریکا درپی آن بود که با تصرف عراق و تسلط برمنابع عظیم نفتی آن، اوپک را منحل کرده و با اعمال فشار بر کشورهای عربی عمده صادر کننده نفت و مهار آنها، در نهایت جمهوری اسلامی ایران را به زانو در آورده» و به تعبیر وی «همانند یک قطعه کیک آن را ببلعد»!
بنابراین، نقشه و طراحی اصلی جنگ خاورمیانه به دست آوردن کلید نفت و کنترل شریان انرژی جهان بود که هژمونی ایالات متحده را بر تمام دنیا مسلط می کرد.
نباید فراموش کنیم که زلمای خلیل زاد سفیر اسبق آمریکا در عراق و نماینده سابق این کشور در سازمان ملل هم پیش از حمله به عراق در تحلیلی تأکید کرده بود: «اگر آمریکا بخواهد امپراتوری جهان را در دست گیرد، کلید آن نفت است و شرط اولیه این کار ساقط کردن حکومت بعث عراق و تثبیت هژمونی آمریکا در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس خواهد بود».
اما برای دستیابی به این هدف، آمریکایی ها دچار مشکلات اساسی شدند؛ از یک سو موج توفنده مقاومت و اعتراضهای مردمی بویژه شیعیان عراق تحت رهبری مرجعیت دینی در تقابل با دیکته سیاستهای آمریکا به دولت موقت این کشور قرار گرفت و از سوی دیگر، فشار مردم عراق برای هدایت روند دولت -ملت سازی در کشورشان از مسیر دموکراتیک و مشارکت در تصمیم سازیها که برآیند آن تشکیل مجلس مؤسسان، تدوین قانون اساسی و سرانجام ایجاد پارلمان ملی عراق بود، موجب شد آمریکایی ها احساس کنند با وجود حضور نظامی و صرف هزینه های هنگفت برنامه هایشان شکست خورده و نتوانسته اند روند تحولات عراق را به سمت دلخواه خود هدایت کنند.
حتی برخی از کارشناسان آمریکایی و غربی هم اذعان کردند، با آنکه آمریکا بیش از 300 میلیارد دلار در عراق هزینه کرده، تحولات این کشور موقعیت جمهوری اسلامی ایران را در منطقه ارتقا داده و جمهوری اسلامی بیشترین بهره برداری را از صحنه منطقه و عراق داشته است.
از این رو، آمریکایی ها در این شرایط تلاش کردند، با تحمیل توافقنامه امنیتی به دولت عراق، این عقب افتادگی و شکست را به هر نحو جبران کنند که این طرح نیز با مقاومت پارلمان عراق و مرجعیت شیعه این کشور در نهایت با تعدیلهای گسترده ای همراه شد.
از سوی دیگر، در این توافقنامه آنها متعهد شده اند تا پایان سال جاری میلادی نیروهای خود را از تمامی شهرهای عراق خارج کنند، اما نه تنها اقدامی عملی در این زمینه انجام نداده اند، بلکه مشاهده می شود در مناطقی مانند استان دیاله که اداره امور امنیتی در اختیار آنها قرار دارد، موج عملیاتهای تروریستی علیه مردم و بویژه شیعیان سیر صعودی داشته است.
نکته دیگر اینکه از زمانی که آمریکایی ها احساس کردند با حضور نوری مالکی و جریان اسلامگرا در پارلمان عراق که اکثریت را بار دیگر با رهبری وی به دست آورده اند و نظرگاه های همسو و نزدیک با ایران دارند، شرایط دشوارتری فراروی برنامه های آینده آنها وجود دارد، بدنبال راهکاری هستند تا نه تنها بستر حضور درازمدت نیروهای خود را حفظ و قوام بخشند، بلکه جریان مقاومت ملی و اکثریت در عراق را نیز تحت فشار قرار داده و با مهار آن، از قدرت گیری روزافزون این جریان دارای پشتوانه مردمی ممانعت بعمل آورند.
بنابراین پروژه مذاکره با نیروها و عناصر بعثی از مدتها پیش توسط آمریکایی ها آغاز شد و پیش از آن نیزمذاکرات و توافقهای پشت پرده ای هم با برخی از گروه ها و جریانهای تندرو انجام شد که سبب اعتراض دولت عراق هم گردید؛ زیرا این اقدام با توافقنامه امنیتی در حال مذاکره مغایرت جدی داشت که خلع سلاح این گروه ها از مفاد آن بود، اما آمریکایی ها از اجرای آن سر باز زدند.
اکنون می توان گفت، همه تلاش آمریکایی ها بر آن متمرکز شده که چنانچه نتوانند از خوان گسترده نفت عراق استفاده کنند و موفق نشوند از مسیرعراق سلطه و هژمونی خود را در منطقه حاکم کنند، دست کم با ایجاد یک جنگ فرسایشی این سلطه را از طریق توجیه و استمرار حضور نظامی خود محقق کرده و روزنه ای را برای آینده باز نگه دارند. از این رو، در کنار مسلح کردن گروه های سلفی و بعثی و حتی اجازه ورود و انجام عملیات به آنها در خاک عراق، با تأکید بر ضرورت اجرای طرح آشتی ملی به این بهانه که ایجاد امنیت و ثبات در این کشور از طریق مصالحه با معارضان ممکن خواهد شد، نوری مالکی را تهدید می کنند در صورت مقاومت در برابر بازگشت نیروهای بعثی به ساختار قدرت و ارتش، وی را از دولت کنار خواهند گذاشت.
به هرحال، سابقه جنایتهای این گروه در حق مردم و بویژه شیعیان عراق و پرونده تحرکات آنها پس از تشکیل دولت وحدت ملی، تأکید و خواسته مشکوک آمریکایی ها برای رها سازی و وارد کردن این طیف به ساختار سیاسی و نظامی عراق به معنای گذاشتن چوب لای چرخ حرکت رو به جلو و موفق دولت نوری مالکی است. از این رو پیشنهادها نخست به صورت محرمانه و سپس با مقاومت دولت عراق بصورت علنی و تهدید آمیز برای اجرای این خواسته مطرح می شوند.اما آنچه آمریکایی ها فراموش کرده اند و دولت باراک اوباما نیز از آن غفلت می کند، اینکه عصر حاضر، دوران بیداری ملتهاست و دیگر قدرت نظامی و تهدید، مؤلفه تعیین کننده ای در تحولات سیاسی به شمار نمی رود و سالهاست جای خود را به قدرت حمایت مردمی به عنوان عنصر اصلی امنیت و اقتدار ملی سپرده است.
بنابر این، چنین تهدیدهایی نه تنها دولت عراق را دچار مشکل و تزلزل نخواهد کرد، بلکه به دلیل پشتوانه ملی و مردمی نوری مالکی و پشتیبانی مراجع از وی، سیاستهای آمریکا را بیش از پیش به چالش خواهد کشید و واشنگتن را بیشتر در باتلاق این کشور فرو خواهد برد.