دین و رسانه مدرن/محمد مطهرزاده

همایش «تلویزیون و سکولاریسم» 27 اردیبهشت ماه گذشته درحالی برگزار شد که انتقادات مراجع عظام از «رسانه ملی» آن را تحت تاثیر قرار داده بود. آیت ا... العظمی مکارم شیرازی با انتقاد از محتوای برخی از برنامه های صدا و سیما، در باب حرکت این رسانه به سمت سکولاریسم هشدار داد. این هشدار که در دیدار با هیئت اجرایی همایش بیان شده بود، باعث شد که ریاست رسانه ملی شخصا به دیدار مراجع بشتابد و به دغدغه های آنان گوش فرا دهد.

در دیدار ضرغامی با مراجع دغدغه مشترک «آگاهی دهی به مردم» ابراز شد که تاکیدی بود بر ضرورت ارتقای وضعیت فعلی صدا و سیما. آیت ا... مکارم در دیدار ضرغامی با اشاره به نقش آگاهی بخشی رسانه ملی، خواستار نظارت بیشتر بر برنامه های صدا وسیما شد. این مرجع تقلید گفت: رسانه ملی باید به آگاهی های مردم در زمینه های گوناگون بیفزاید.« رسانه ملی رسالتی مهم بردوش دارد، چرا که جنگ امروز در جهان، جنگ رسانه هاست، از این رو صدا و سیما باید با همه توان به این عرصه وارد شود.»

ایشان با تاکید برضرورت احترام صدا و سیما به علائق مردم، تصریح کرد:« رسانه ملی باید افزون بر آگاه کردن مردم، به مسئولان کشور هم در برخی از زمینه ها اطلاع رسانی کند.»

در عین حال، آیت ا... جوادی آملی نیز در دیدار رئیس صدا و سیما، ضرورت بسط «هنر اسلامی» را یادآور شد. وی در این خصوص گفت: تا هنر، اسلامی نباشد، مشکلات سیما برطرف نخواهد شد. اگر در پی اسلامی کردن صدا و سیما هستید، باید هنرتان را اسلامی کنید. آیت ا... جوادی آملی در دیدار ضرغامی، انتقادش را از عملکرد صدا وسیما درباره فعالیت علمی آشکار ساخت و گفت:« صدا و سیما تاکنون کار علمی و ابتکار قابل توجهی نداشته است و تنها ابتکارها و علوم دیگران از جمله جوانان موفق در انرژی هسته ای یا علمای حوزه علمیه را به جامعه معرفی کرده است، از این رو در واقع صدا و سیما رشدی نداشته است.»

ضرورت نظارت برشبکه های عربی

اما آیت ا... سبحانی متکلم نامی حوزه ، در دیدار ضرغامی از دغدغه جدیدی سخن به میان آورد و خواهان نظارت بیشتر برشبکه های عرب زبان صدا وسیما شد. وی به صدا وسیما توصیه کرد:«در مرکز تخصصی کلام امام صادق(ع) طلاب با سواد عرب زبانی وجود دارند که می توانند در برنامه های مناظره شرکت کنند و شما باید مقدمات این کار را فراهم کنید تا شیعه بیش از این در جهان گسترش یابد.» آیت ا... سبحانی در عین حال انتقاد دیگری را هم مطرح کرد:«در حالی که نیروی انتظامی طرح مبارزه با بد حجابی را در کشور اجرا می کند، افرادی در سیما حاضر می شوند که موازین اسلامی را رعایت نمی کنند و این با برنامه ها وسیاست های کشور هم خوانی ندارد.»

محورهای همایش

با فاصله اندکی از دیدارهای رئیس صدا و سیما با مراجع، طی کنفرانسی مطبوعاتی، حجت الاسلام صادقی دبیر همایش تلویزیون و سکولاریسم ابعاد و اهداف برگزاری همایش را شرح داد.

وی اظهار داشت: این همایش با حضور اندیشمندان حوزوی و دانشگاهی به صورت سراسری برگزار شد و در مرحله نخست به مفهوم «رسانه و سکولاریسم» و در مراحل بعدی به نسبت «رسانه و اسلام» پرداخت.

وی افزود: در این همایش 20 مقاله به مرحله نهایی راه یافتند و از میان آنها برترین اثرها انتخاب شد.

حجت الاسلام صادقی که دبیری این همایش را برعهده داشت، در گفت وگو با برخی از رسانه، با دفاع از عملکرد صدا و سیما، اظهار داشت: «رسانه ملی در ایران حرکتی رو به رشد و آسمانی داشته است. امروزه برنامه های دینی رسانه ملی نسبت به گذشته چندین برابر شده و مسئولان صدا و سیما می کوشند تا این رسانه از پیشینه سکولار خود در پیش از انقلاب فاصله بگیرد، در عین حال اما وی در پاسخ به سوال خبرگزاری رسا که تحلیل وی از جریان سکولاریسم در تلویزیون را طلب می کرد ،چنین پاسخ داد: «هنوز رگه هایی از این اندیشه (سکولاریسم) در تلویزیون وجود دارد و برخی از برنامه های دینی با زبان سکولاریسم ارائه می شود که این مطلب به دلیل ناآشنایی برنامه سازان با روش ها و چگونگی عملکرد است.

وی راههای مقابله با سکولاریسم را « با انجام فعالیت های علمی و پژوهشی که شیوه های نفوذ سکولاریسم به رسانه ملی را شناسایی کند»، میسر دانست و گفت: این امر باید یک باور عمومی در سطح این رسانه شود، پس از آن با جایگزین کردن راههای مشابه، جلوی این جریان در تلویزیون بسته می شود.

حجت الاسلام صادقی که ریاست مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما را نیز برعهده دارد، در پایان گفت وگو گفت:« مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما هر سال نزدیک به 70 کتاب دینی تولید و در سراسر رسانه پخش می کند، انتشار هشت ماه نامه از دیگر فعالیت های این مرکز است، بنابراین رسانه ملی در تامین محتوا مشکل چندانی ندارد، وی در بدست آوردن قالب های متناسب با رسانه های دینی با مشکلات جدی روبه رو است.»

نقد از خود

به نظر می رسد هدف برگزاری این همایش بیش از آنکه معطوف به کارکردهای صرفا تئوری و فکری باشد، سمت وسوی یک «نقد از خود» را دارا بود. بدین معنا که صدا و سیما با برگزاری این همایش و بر پایه رویکردهای فکری- تئوریک و اسلامی مطرح شده در این همایش، به سنجش میزان نفوذ اندیشه سکولار در بدنه خود، دست زد. اما از این «نقد از خود» گزارش چندانی بر خروجی رسانه ها نیامد، گویا باید در عرصه عمل و با نظاره برصفحه تلویزیون، شاهد تاثیر یا عدم تاثیر این «نقادی از خود» باشیم.