نشست ریاض و چشم‌انداز فلسطین

هادی محمدی
هفته گذشته (8و9 فروردین) شاهد نوزدهمین نشست سران اتحادیه عرب در ریاض بودیم که به جز کشورهای عربی، مسئولین و سران چند کشور اسلامی مانند ترکیه، پاکستان و اندونزی و سازمانهای بین المللی نیز در آن شرکت داشتند.
شاخص شکلی شرکت کنندگان، پیامی روشن منتقل می کرد که ریاض محور و پرچمدار جریان معتدل عربی- اسلامی در منطقه است و برای حل بحرانهای منطقه ای توسط عربستان، پتانسیل های لازم فراهم شده است.
اگرچه بیش از بیست محور سیاسی، اقتصادی و امنیتی و اجتماعی در دستور کار این نشست بود ولی درکنار مسئله سومالی، سودان و لبنان وعراق، موضوع فلسطین درصدر اهتمام این اجلاس قرارداشت.
نیاز به استدلال نداردکه مسئله فلسطین جایگاه محوری در بین دیگر موضوعات داشته وحتی در دیگر مسائل منطقه ای تاثیرگذار است. از همین رو، عمده ترین مصوبات 75 صفحه ای اجلاس به مسئله فلسطین اختصاص یافت و طی آن برمصوبه اجلاس سران عرب در بیروت و سال 2002 تاکید گردید. نکته و تفاوت این امر این است که در اجلاس ریاض یک کمیته با 11 عضو از کشورهای عربی و ریاست عربستان مسئول پیگیری طرح صلح عربی با اسرائیل در مجامع بین‌المللی است و بنا به قواعد سیاسی بین المللی موجود، این کمیته باید با اسرائیل مذاکره و به توافق برسد. همانگونه که درسال 2002 طرح صلح عربی با مخالفت صریح شارون روبه رو شد، این مصوبه نیز با ادبیاتی دیگر از سوی آمریکا و اسرائیل با مخالفت روبه رو شده ولی آنرا اساسی برای مذاکره و دستیابی به یک«افق سیاسی در اجرای بند اول نقشه راه» دانسته اند.
رایس و بوش طی دوهفته اخیر صراحتا از سران عرب خواسته اند که باید «یک صفحه جدید در عادی سازی روابط با اسرائیل شروع شود و مسائل دشوار در روند صلح با اسرائیل به یک دوره مذاکراتی 7 ساله سپرده شود.» به همین منظورتیم های سیاسی- امنیتی عربی، اسرائیلی و آمریکایی یک کشور اروپایی تشکیل شده تامقدمات دیدار علنی سران عرب و اسرائیل تا سه ماه بعد مهیا و دیدگاه آمریکا و اسرائیل در یک «روند صلح مطلوب» که در سفر خانم مرکل به منطقه در حال رایزنی است، طرح صلح عربی را از حالت محور مذاکرات خارج نماید. نکته مهم این است که طی 40 سال گذشته از نشست خارطوم که با «نه» های معروف در صلح، مذاکره و عادی سازی روابط همراه بود، اینک سران عرب در ریاض شعار گزینه صلح استراتژیک با اسرائیل را پذیرفته اند و اگر قبلا شعار صلح در مقابل زمین اساس هرگونه مذاکره با اسرائیل قرار داشت اینک شعار «صلح در مقابل هیچ چیز» محور تلاش های عربی است و عملا کشورهای عربی و بویژه عربستان خود را برای عادی سازی روابط با اسرائیل با پوشش مسئله فلسطین آماده می کنند.
آنچه آمریکا از این روند برای خود منظور کرده این است که با تقسیم منطقه به جبهه های اعتدال و افراطی گری و برجسته کردن قومیت عربی و اعتدال اسلامی، بدنبال ایجاد ترتیبات جدید منطقه ای است که می تواند مبنای دیپلماسی دوره حاکمیت دمکراتها در پست ریاست جمهوری نیز باشد. اگرچه هرگونه تقسیمی به مفهوم تشدید تشنج یا منازعه است ولی فرصت کوتاه بوش، امکان این فرصت طلبی و جنگ افروزی علیه ایران (با کمک جبهه اعتدال عربی- اسلامی با رهبری عربستان) را تقلیل می دهد.
بوش در پایان ماه مه (اواخر اردیبهشت) به منطقه معرفی می کند و در ریاض با ملک عبدا... و تعدادی از سران عربی منطقه دیدار خواهد داشت که با پوشش حل بحرانهای منطقه ای و فلسطین، دو هدف تامین امنیت اسرائیل و زمینه سازی ترتیبات منطقه ای دنبال خواهد شد و بدین وسیله ضمن تقویت فضای عادی سازی روابط عربستان و دیگر کشورهای عربی با اسرائیل، مسئله فلسطین به یک پروسه سراب گونه و طولانی سپرده خواهد شد. آنچه مهم است اینکه حماس به عنوان عنصر اصلی حکومت فلسطینی و دیگر جریانهای جهادی فلسطین با این «پروژه فریب» چه برخوردی کرده و یا خواهند کرد؟!