آزمون جدید اروپا در خاورمیانه

علی امینی
خوزه لوئیس رودریگس ساپائه رو، نخست وزیر اسپانیا با حمایت و همراهی ژاک شیراک، رئیس جمهور فرانسه و رومانو پرودی، نخست وزیر ایتالیا برای از سرگیری مذاکرات سازش در خاورمیانه، طرح صلحی را ارائه داده اند که بناست دراجلاس سران اتحادیه اروپا که درماه آینده برگزار می شود مورد بحث و بررسی قرار گیرد. اگر چه جزئیات این طرح هنوز بیان نشده است اما براساس آنچه که از محتوای این طرح افشاء شده ابتکار سران سه کشور اروپایی شامل موارد ذیل است:
الف) برقراری آتش بس میان طرفهای اصلی درگیر در سرزمینهای اشغالی؛
ب) تشکیل دولت وحدت ملی در فلسطین؛
ج) آغاز مذاکرات میان ایهوداولمرت، نخست وزیر رژیم صهیونیستی و محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین؛
د) مبادله اسیران فلسطینیو صهیونیستی از جمله آزادی «گلعاد شلیط»، سر جوخه صهیونیستی اسیر گروه های مبارز فلسطینی و نیز دو سرباز صهیونیستی اسیر شده در اختیار حزب‌الله؛
ه) برگزاری یک کنفرانس بین المللی برای یافتن راه حلی به منظور اعزام نیروهای بین المللی برای نظارت بر آتش بس در نوار غزه؛
1- به دنبال ناکامی آمریکا در ایجاد یک هژمونی جهانی و تنظیم و کنترل تحولات خاورمیانه و بن بست در پیشروی دیدگاه نومحافظه کاران در عراق و شکست در جنگ 33 روزه لبنان، کشورهای اروپایی از فرصت استفاده کرده و سعی در بازتعریف حضور سیاسی خود در خاورمیانه و در سایر تحولات جهانی دارند. به این ترتیب به دنبال ناکامی سیاستهای هژمونیک و امنیت محور آمریکا در خاورمیانه، سه کشور بزرگ اروپایی با ارائه ابتکار جدید خود برای حل بحران فلسطین در پی ایجاد یک توازن استراتژیک میان خود و آمریکا هستند . ارائه طرح خاورمیانه از سوی قدرت های بزرگ اروپایی در چنین شرایطی گویای آن است که اتحادیه اروپا در تعاملات بین المللی یک بازیگرعملگرای« فرصت محور» است و در شرایطی که ایالات متحده در بسیاری از مناطق جهانی با چالشهای بزرگی مواجه گردیده و در بسیاری از پرونده های درگیر به بن بست رسیده است از فرصت استفاده نموده و یک بار دیگر موقعیت و جایگاه خود را در خاورمیانه بازتعریف می‌نماید.
2- برخی از کشورهای بزرگ اتحادیه اروپا پس از فرو پاشی نظام دو قطبی حاکم بر جهان سعی در تعریف جدیدی از موقعیت اروپای واحد در نظام بین المللی (بدون وابستگی به آمریکا) داشتند. روی کار آمدن تیم نومحافظه کار در آمریکا و رخداد مشکوک 11 سپتامبر هرگونه ابتکار عمل را ازآنها گرفت و طی سالهای پس از 11 سپتامبر رویکرد اروپایی در عرصه جهانی تحت تأثیر فضای سیاسی و امنیتی راهبردهای آمریکا کاملا رنگ باخت. به این ترتیب اتحادیه اروپا از بن بست سیاستهای آمریکا و تحولات داخلی این کشور متعاقب انتخابات اخیر میان دوره ای استقبال کرده و اهتمام دارد تا در تحولات بین المللی یک سیاست واقع گرایانه ای در مقابل سیاست یک جانبه گرایانه و معطوف به قدرت و اراده آمریکا پی‌گیری کند.
اروپا رقابت با ایالات متحده و حضور مستقل در عرصه های جهانی را در راستای حل بحرانهای منطقه ای و از جمله بحرانهای خاورمیانه می داند که طولانی ترین و پیچیده ترین آنها بحران سرزمینهای اشغالی فلسطین است.
3- با توجه به اینکه سیاستهای اتحادیه اروپا به نسبت ایالات متحده دارای رویکردی نرم افزارانه است و کمتر از سیاستهای سخت افزاری در آن استفاده می شود مگر در تعامل برخی از کشورهای اروپایی با آمریکا ، لذا اتخاذ چنین سیاستی امکان اثرگذاری و عمق بخشی آن را در تحولات سیاسی عرصه منطقه ای و جهانی فراهم می‌کند.
4- مقامات دولتهای اروپایی در نتیجه پیروی از سیاستهای یک جانبه گرایانه آمریکا طی چند سال گذشته تحت فشار افکار عمومی خود قرار گرفته بودند. در همین رابطه دولتهای دو کشور از سه کشور اروپایی مبتکر طرح صلح خاورمیانه (اسپانیا و ایتالیا) در نتیجه خواست مردم تغییر کردند و دیگر کشورهای اروپایی همسو با سیاستهای آمریکا نیز تحت فشار افکار عمومی قرار دارند. دولتهای اروپایی سعی دارند با مهندسی افکار عمومی، آنها را نسبت به رویکرد سیاستهای نرم افزارانه خود در تحولات و بحرانهای منطقه ای اقناع کنند تا موقعیت بازیگری خود را در تعاملات بین المللی تثبیت وآن را ارتقاء دهند.
5- اگر چه میان ابتکار سه کشور اروپایی با طرحهای قبلی و از جمله طرح «نقشه راه» که مورد حمایت کمیته چهار جانبه بین المللی بود تفاوت قابل توجهی مشاهده نمی شود اما با این حال «نبیل ابوردیته» سخنگوی ابومازن از طرح سه کشور اروپائی استقبال کرده و «تریپی لیونی»، وزیر خارجه رژیم صهیونیستی با آن مخالف نموده است. به نظر می رسد استقبال بخش فلسطینی تحت ریاست ابومازن، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و مخالفت رژیم صهیونیستی با طرح مذکور بیشتر ناظر به بند نظارت نیروهای بین المللی بر رعایت آتش بست در نوار غزه است.
فلسطینی ها به عنوان طرف ضعیف تر بحران در طول سالهای گذشته همیشه خواهان دخالت موثر مجامع بین المللی از طریق سازمان ملل متحد در بحران فلسطین اشغالی بوده اند و صهیونیست ها به عنوان طرف قدر و اشغالگر، چنین دخالتی را در راستای منافع خود نمی دانسته و خواهان گفت و گوی مستقیم با فلسطینی ها و تنها دخالت ایالات متحده آمریکا در بحران بوده اند . با این حال، سه کشور اتحادیه اروپا با علم به موضع سران رژیم صهیونیستی طرح خود را ارائه داده و به طور صریح خواهان حضور ناظران بین المللی در نوار غزه شده اند . مقامهای صهیونیستی طرح نخست وزیر اسپانیا را یک اظهار نظر شخصی قلمداد کرده و خواهان توقف آن درهمین مرحله هستند اما سه کشور اروپایی بر طرح آن در اجلاس آتی سران اتحادیه اروپا اصرار دارند.
8- همانطوری که مقامات سه کشور مبتکر طرح نسبت به جلب حمایت انگلیس و آلمان ابراز خوش بینی کرده اند اگر آن دو از طرح حمایت کنند در این صورت حمایت پنج قدرت بزرگ اروپایی از طرح در واقع تصویب آن را در اجلاس سران اتحادیه اروپا تضمین می کند و به این ترتیب، طرح سه کشور اروپایی به یک طرح اروپایی تبدیل می شود. اما این نکته مهم است که آلمان و انگلیس بیشتر از سایرکشورهای اروپایی، نسبت به جلب رضایت رژیم صهیونیستی حساسیت دارند، چرا که مقامات این دو کشور طی سالیان طولانی در کنار رژیم صهیونیستی قرار داشته اند و حاکمان فعلی این دو کشور در ارتباط با متحد استراتژیک رژیم صهیونیستی یعنی ایالات متحده آمریکا بیشتر از دیگران ملاحظه دارند. آلمان به دلیل پرونده هلوکاست و انگلیس به دلیل روابط وسابقه دیرینه اش با تل آویو علاقه ای به تشدید مخالفت خود با آمریکا بخصوص در موضوع رژیم صهیونیستی ندارند. البته در شرایط موجود نیز مقامات نومحافظه کار آمریکا به دلیل چالشهای بزرگی که با آن روبه رو هستند علاقه ای به درگیر شدن با کشورهای بزرگ اروپایی ندارند و ممکن است با لحاظ نمودن دیدگاه های سیاسی و امنیتی رژیم صهیونیستی در طرح اروپا، آن راهمراهی کنند به این ترتیب مقامات واشنگتن سیاستهای خود را در خاورمیانه از طریق رویکرد اروپایی پی گیری می نمایند کمااینکه در موضوع لبنان و اخیرا افغانستان چنین کردند.