درسی از فرهنگ غنی و تحول زای فاطمی

ذهن انسان همواره در مسیر کنجکاوی و جستجوگری شتاب می گیرد و با عطش خاصی در پی یافتن حقایق برمی آید. این کنجکاوی و کاوش و تلاش درون مایه شخصیت آدمی می باشد و نیازی است که از ژرفای جانش برمی خیزد و او با این نیاز زنده است و تنفس می کند و حیات خاک را با تمام فراز و فرودها و آمیزه اندوه و سرورها و آسایش و سختی ها سپری می سازد.

روحیه کنجکاوی و حقیقت جویی انسان او را به « پرسش گری » متمایل می سازد و تحقق این شیوه و روش در همه ابعاد و جلوه های آن زمینه ساز دست یابی او به « حقیقت » می گردد.

پرسش گری از اهمیت خاصی برخوردار می باشد و هرگونه رشد و پویایی از آثار و پی آمدهای ذهن و فکر کنجکاو و پرسشگر آدمی محسوب می شود و او در مسیر یافتن پاسخ های مطلوب خویش است که به مراتب مختلف دانش و بینش دست می یابد.

در کنار اصل پرسش گری مسئولیت « پاسخ گویی » قرار دارد و این مسئولیت بسیار حساس و حیاتی و راهگشا به سوی پیشرفت و بالندگی می باشد.

اگر در هر عصر و زمانه ای پرسش های اقشار مختلف مردم جامعه به ویژه « جوانان » پاسخ داده نشود و برای آنان اقناع کامل ذهنی و فکری به وجود نیاید چه جای انتظار تحقق باورهای پاک و سالم و ارزش های والای الهی و قوانین جامع و حیاتبخش اسلام باقی می ماند

تعالیم و معارف اسلامی و آموزه های ارزشمند این آئین حیاتبخش به زیبایی هرچه تمام تر به اصل پرسش گری و مسئولیت حساس و حیاتی پاسخگویی های مناسب و اقناع کننده تصریح دارند.

در فرهنگ پربار و غنی فاطمی ـ که تجلی گاه اندیشه و تفکر و معارف جامع اسلامی می باشد ـ برخی از این آموزه ها و تعالیم را در سیره و روش علمی و عملی حضرت فاطمه زهرا(س ) مشاهده می کنیم که نمونه ذیل یکی از آن هاست .

زنی به حضور حضرت زهرا(س ) رسید و چنین عرض نمود :

« من مادر ناتوانی دارم که نسبت به احکام نمازش دچار شبهه و اشتباه شده است و مرا به نزد شما فرستاده تا پرسش های او را پاسخ گوئید. »

حضرت فاطمه زهرا(س ) با چهره گشاده و مهربان آماده پاسخگویی به پرسش های زن می گردد. او اولین پرسش خویش را مطرح می کند و حضرت فاطمه (س ) پاسخ می دهد. سئوال دوم را می پرسد و زهرای مرضیه (س ) جواب می دهد. پرسش سوم را نیز مطرح می کند و پاسخ می گیرد. این پرسش و پاسخ ده بار ادامه یافت تا این که زن در موضع خجالت و شرمندگی افتاد و عرض کرد :

« ای دختر رسول خدا دیگر بس است و شما را بیشتر از این به رنج و زحمت دچار نکنم »

حضرت فاطمه زهرا(س ) فرمود :

« هرچه می خواهی بپرس . »

و سپس زن پرسش کننده را مخاطب قرار داد و فرمود :

« آیا اگر کسی اجیر شود که بار سنگینی را به پشت بامی برساند و صدهزار دینار اجرت بگیرد این کار بر او سخت می آید »

زن در پاسخ عرض کرد : « نه » .

آنگاه حضرت زهرا(س ) فرمود :

« من برای پاسخ به هر یک از این سئوالات بیش از آن چه که بین زمین تا عرش خدا پر از مروارید و جواهر شود مزد و پاداش می گیرم بنابراین سزاوارتر به این هستم که این کار برای من سنگین و سخت نباشد. من از پدرم حضرت رسول (ص ) شنیدم که فرمود : « همانا دانشمندان شیعه ما در روز قیامت در حالی سر از قبر برداشته و محشور می شوند که به اندازه علم و دانش و کوششی که در راه ارشاد بندگان خدا داشته اند بر قامتشان خلعت های کرامت و بزرگواری افکنده می شود. »

در این مواجهه زیبا و عبرت زای علمی و ارشادی و اخلاقی حضرت فاطمه زهرا(س ) تعمق می ورزیم :

1 ـ حضرت زهرای بتول (س ) برای تلاش های علمی در جنبه ها و جلوه های مختلف از جمله پذیرش مراجعه کنندگان پرسش گر و پاسخ به سئوالات آنان ارزش و اعتبار خاصی قائل است و این عمل را بسیار گرامی می دارد و به همان اندازه که برای عبادت خدا و خلوت با حضرت محبوب ازلی و ابدی و تهجد و ذکر و نماز و اشک نیاز اهمیت قائل است مواجهات و پاسخ گویی های علمی را نیز دارای منزلت و ارزشمندی می داند که این عمل نیز « عبادت خدا » محسوب می شود و راهی است مطمئن و هموار به سوی تقرب به درگاه حضرت پروردگار.

2 ـ حضرت فاطمه زهرا(س ) اخلاق و رفتار و منش زیبای اسلامی را در مواجهه علمی با زن پرسشگر به ظهور و بروز درمی آورد و فضایی پاک و معطر از جاذبه های اخلاقی می آفریند تا به این وسیله مراجعه کننده به سهولت و بدون احساس تنگنا و رنج پرسش های خود را مطرح نماید.

در این مواجهه « خوشرویی و نرمخویی » ـ که یکی از جلوه های مهم و نقش آفرین « اخلاق اسلامی » می باشد ـ در سیره و روش حضرت زهرای بتول (س ) به تجلی درمی آید و آن بانوی پاک و وارسته و متخلق به تمام صفات و فضایل بزرگ و ارزش های والای اخلاقی و رفتاری با چهره گشاده و باز و روحیه پرنشاط با زن پرسشگر مواجه می شود و به این طریق اهمیت اخلاق حسنه و از جمله خوشرویی را در پاسخگویی به پرسش گران آشکار می نماید.

3 ـ حضرت فاطمه (س ) در اثر تکرار سئوالات پرسشگر نه تنها احساس کسالت و رنج نمی کند و خویشتن را خسته و رنجور جلوه نمی دهد بلکه پس از آن که پرسش های متعدد مراجعه کننده ده بار استمرار می یابد و زن به خجلت و آزرم دچار می شود و تصمیم به قطع سئوالات می گیرد از او می خواهد که به پرسش گری خویش ادامه دهد و به شرمندگی نیفتد و به فکر رنج و سختی های ناشی از آن که متوجه پاسخ دهنده است فرو نرود.

این حالت خاص و ارزشمند نیز الگوی همه کسانی است که در مسیر رشد و هدایت توده های مردم قرار دارند و خود را در پاسخگویی به پرسش های آنان مسئول می دانند.

4 ـ حضرت زهرای مرضیه (س ) اجر و پاداش الهی و معنوی پرسش به پاسخ های مردم را بسیار شگفتی زا و گسترده و وصف ناپذیر می داند تا به این وسیله جایگاه و نقش حیاتی « مسئولیت پاسخ گویی به سئوالات » را بنمایاند و دست اندرکاران این امر را در هر عصر و زمانه ای نسبت به ارجمندی کار و مسئولیتی که به عهده گرفته اند واقف و آگاه گرداند و به معرفت و شناختی برساند تا در هیچ شرایطی از پذیرش پرسش کنندگان و ارائه پاسخ های دقیق و مناسب به آنان امتناع و خودداری نورزند.

5 ـ حضرت فاطمه (س ) به جایگاه و نقش ارزشمند و آگاهی بخش دانشمندان و متفکران اسلامی تصریح می کند و این حقیقت را مطرح می نماید که بین تلاش های علمی و ارشادی عالمان دینی و مقام و منزلتشان در سرای جاویدان پیوند و ارتباطی معقول برقرار می باشد به این ترتیب که به هر میزان و کمیت و کیفیتی که کوشایی های علمی آنان در مسیر هدایت و ارشاد مردم از جمله پاسخ گویی به پرسش هایشان به ظهور و عینیت درآید در آخرت بر قامت هایشان خلعت های کرامت و بزرگواری می نشیند.

این تعابیر و عبارات نشان می دهد که در هر عصر و نسل مسئولیت اندیشمندان و عالمان دینی بسیار محوری و بنیادی می باشد و آنان باید مرجع اقشار مختلف مردم به ویژه جوانان و دانشجویان باشند و نیازهای فکری آنان را تامین نمایند و از جمله در پاسخ گویی به شبهات و پرسش هایی که مطرح می کنند با سعه صدر و ملایمت و خوشرویی و نشاط و پرهیز از هرگونه مواجهات مبتنی بر تنگ حوصلگی و رنجوری و دلمردگی عمل نمایند تا به این وسیله همه زمینه ها برای کسب شناخت های جامع نسل جوان نسبت به تعالیم و معارف و قوانین اسلام و عمل دقیق به آنها و نیز پایبندی به ارزش های والای اخلاقی و رفتاری و تربیتی این دین مبین و زندگی ساز فراهم آید.

فرهنگ غنی و تحول زا و راهگشای « فاطمی » اینگونه برای « اصل پرسش گری » و « مسئولیت پاسخ گویی » ارزش و اهمیت قائل است و همه اندیشمندان و عالمان اسلامی را در همه اعصار و زمان ها از سطح اندیشی نسبت به این موضوع حیاتی بازمی دارد و به عمق اندیشی و تلاش های دقیق و جامع علمی و عملی برای ایجاد زمینه های بالندگی و پویایی و رشد و پیشرفت جامعه ترغیب می نماید.

وظیفه و مسئولیت تامین نیازهای فکری و رفع شبهات اعتقادی و ایجاد معرفت و بینش های جامع و حرکت آفرین دینی در همه ابعاد و جلوه ها از جمله پاسخگویی های مناسب و دقیق و علمی به پرسش های جوانان و دانشجویان به اندیشمندان و عالمان اسلامی محدود نمی شود بلکه همه متولیان فرهنگی و مراکز علمی و آموزشی و پژوهشکده ها و سازمان های تبلیغی و رسانه های گروهی یعنی صدا وسیما و مطبوعات را فرامی گیرد و برای همه آنها « تعهد » ایجاد می نماید.

همچنین وظیفه و مسئولیت تامین نیازهای اعتقادی و فکری و پاسخگویی به پرسش ها در روش « مستقیم » و با ایجاد « ارتباط کلامی » محدود و محصور نمی شود بلکه با تهیه آثار مناسب و جذاب غیرمستقیم نیز می توان به این وظیفه عمل نمود که از آن جمله است : تولید برنامه های نوین رادیویی و تولید سریال های تلویزیونی که در فیلمنامه های آن و در طی مسیر مختلف تحقق قصه ها و داستان ها و حوادثی که باید به طور طبیعی در متن این گونه آثار تعبیه گردد نیازهای فکری نسل جوان با پردازش های خاص هنری قابل طرح می باشد.

تهیه و چاپ و نشر آثار مکتوب با طرح پرسش ها و پاسخگویی دقیق به آنها نیز در مجموعه تلاش های علمی و عملی غیرمستقیم قرار دارد که باید از اهمیت و نقش ارزنده و تاثیرگذار آن غفلت نورزید.

یکی از مشخصه های بارز این آثار باید وجود ادبیات روان و قابل هضم برای نسل جوان باشد. این مشخصه اگرچه در پاسخ گویی به پرسش های گوناگون از جمله پرسش های مربوط به مسائل اعتقادی عبادی احکام اخلاق تربیت و تاریخ اسلام حائز اهمیت می باشد لکن در مسائل حساس و پرپیچ و خم « فلسفی » و « عرفانی » ـ که موضوعات سخت و سنگین و عمیقی را در دل خود جای داده اند ـ اهمیت خاص و ویژه ای می یابد که به هیچ وجه نباید از دید و نگرش دقیق نویسندگان و پژوهندگان آثار مکتوب دینی دور بماند.

کنجکاوی و کاوش درون مایه شخصیت آدمی می باشد و نیازی است که از ژرفای جانش برمی خیزد و او با این نیاز زنده است و تنفس می کند و حیات خاکی را با تمام فراز و فرودها و آمیزه اندوه و سرورها و آسایش و سختی ها سپری می سازد

اگر در هر عصر و زمانه ای پرسش های اقشار مختلف مردم جامعه به ویژه « جوانان » پاسخ داده نشود و برای آنان اقناع کامل ذهنی و فکری به وجود نیاید چه جای انتظار تحقق باورهای پاک و سالم و ارزش های والای الهی و قوانین جامع و حیاتبخش اسلام باقی می ماند

حضرت زهرای بتول (س ) برای تلاش های علمی در جنبه ها و جلوه های مختلف از جمله پذیرش پرسشگران و پاسخ به سئوالات آنان ارزش و اعتبار خاصی قائل بود. حضرت فاطمه (س ) در مواجهه با پرسش کنندگان فضای معطری از جاذبه های اخلاقی می آفرید تا به این وسیله مراجعه کنندگان به سهولت و بدون احساس تنگنا و رنج پرسش های خود را مطرح نمایند. همچنین آن بانوی مطهر در اثر تکرار سئوالات پرسشگران هرگز احساس کسالت نمی کرد و خویشتن را خسته و رنجور جلوه نمی داد و این پرسش کنندگان بودند که در اثر کثرت و فزونی سئوالات خود و سعه صدر زهرای بتول به خجلت و آزرم می افتادند!

وظیفه و مسئولیت تامین نیازهای اعتقادی و فکری نسل جوان در روش « مستقیم » و با ایجاد « ارتباط کلامی » محدود و محصور نمی شود بلکه با تهیه آثار مناسب و جذاب غیرمستقیم همچون برنامه های نوین رادیویی و سریال های تلویزیونی که مسائل مختلف فکری در متن داستان های فیلم با پردازش های خاص هنری قابل طرح باشد می توان به این هدف نائل آمد