باکو، میدان جدید رقابت پوتین و بوش

 احسان تقدسى : ولادیمیر پوتین در پیشنهادى جدید براى شکستن بن بست اختلاف روسیه و آمریکا در ماجراى طرح سپر موشکى از واشنگتن خواست تا ایالات متحده و روسیه به طور مشترک این طرح را در ایستگاه پیشرفته رادارى قبله واقع در جمهورى آذربایجان به اجرا بگذارند. این طرح پوتین که در دیدار اخیر جورج بوش و پوتین در حاشیه اجلاس جى۸ مطرح شد، باب جدیدى از بحث را پیرامون بازى استراتژیک دو قدرت گشود. این پیشنهاد هرچند از دید برخى از کارشناسان محقق نخواهد شد اما هم اکنون تبدیل به سنگ محک رفتار نومحافظه کاران کاخ سفید در مقابل روسیه شده است. از طرفى پیشنهاد رهبر روسیه بازتاب زیادى در محافل سیاسى و خبرى تهران داشت. این که پوتین چه مقصودى از این طرح دنبال مى کند و تأثیر آن بر امنیت ملى ایران چیست از موضوع هایى است که در گفت وگو با دکتر بهادر امینیان استاد دانشگاه و پژوهشگر امور استراتژیک به بحث گذاشتیم.

* ارزیابى شما از انگیزه پیشنهاد اخیر پوتین مبنى بر این که آمریکا طرح سپر ضدموشکى را در ایستگاه رادارى قبله در جمهورى آذربایجان مستقر کند چیست؟

روس ها و آمریکایى ها بشدت بر سر طرح سپر دفاع ضد موشکى آمریکا اختلاف دارند. آمریکایى ها این استدلال را مطرح مى کنند که هدف از استقرار سپر دفاع ضدموشکى در چک ولهستان، ایران است و نه روسیه؛ در مقابل روس ها معتقدند هم مکان و هم ویژگى تسلیحات سپر دفاع ضدموشکى به گونه اى نیست که هدف آن ایران باشد. این موضوع شکلى تازه از جنگ سرد را میان آمریکا و روسیه در قضیه سپر موشکى به وجود آورده است که بالطبع اروپایى ها هم از آن احساس خطر مى کنند.معتقدم پوتین با این پیشنهاد اراده و نیات سیاسى آمریکایى ها را به چالش طلبید .

* فکر مى کنید در صورت پذیرش یا عدم پذیرش پیشنهاد پوتین چه معادلات جدیدى در بحث طرح سپر موشکى به وجود مى آید؟

آمریکا اگر پیشنهاد روسیه را بپذیرد به دستاورد خاصى نخواهد رسید، در واقع پذیرش ایده پوتین، برد بزرگ روسیه است و این چیزى نیست که آمریکا مجبور به تبعیت از مسکو شود. از سوى دیگر اگر این پیشنهاد را نپذیرد، مشخص مى شود که هدف آمریکا نه کنترل ایران، بلکه کنترل روسیه است.

* آیا طرح اخیر پوتین زمینه و سابقه تاریخى هم دارد؟

این پیشنهاد مدت ها قبل از سوى یکى از وزراى دفاع سابق روسیه داده شده بود که با برخورد سرد آمریکایى ها مواجه شد (ایستگاه رادارى قبله قبلاً در اختیار ارتش جماهیر شوروى قرار داشت). در هر حال تصور من این است که آمریکایى ها پیشنهاد پوتین را نخواهند پذیرفت، با این حال اروپایى ها بویژه چک و لهستان با استقبال از پیشنهاد پوتین، آن را به عنوان پیشنهادى که بتواند به ارائه یک راه حل بینجامد، نگاه مى کنند.

* فارغ از پیشنهاد پوتین، سفر اخیر بوش به پراگ نشان از جدیت آمریکا در اجراى طرح خود دارد. فکر مى کنید مسکو هنوز فرصتى براى بر هم زدن یا تأثیرگذاشتن بر طرح سپر موشکى دارد؟

روسیه در حال تعریف نقش جدیدى براى خود است. روس ها پیش از این کوشیده بودند با دو ابزار برترى نظامى و تسلط بر منابع انرژى و خطوط نفت و گاز اروپا، منافع ملى خود را دنبال کنند. اگر آمریکایى ها موفق شوند سپر دفاع ضد موشکى خود را در اروپا مستقر کنند، شاید قدرت برتر نظامى روسیه را خنثى کنند.به هر حال مهم این است که روسیه در حال احیاى اقتدار خود است. روس ها هم اینک موفق شده اند خود را به عنوان یک قدرت تأثیرگذار مطرح کنند و به موازات آن هزینه هاى تصمیم هاى نظامى آمریکا را بالا ببرند.

* اما این که دو طرف بازى را به فضاى قفقاز و حوالى مرزهاى ایران بکشانند و پوتین با پیشنهادى درصدد بیاید به حضور آمریکا در پایگاه هاى آمریکا در این منطقه رسمیت بخشد. آیا بر امنیت ملى ایران تأثیر ندارد؟

این پیشنهادها نوعى جنگ روانى، تبلیغاتى است که رهبران روسیه به راه انداخته اند و خود مى دانند که چنین ایده هایى محقق نخواهد شد. از نظر تئوریک چرا، این پیشنهادها در صورت تحقق قدمى است براى تنگ تر کردن حلقه محاصره ایران و تهدیدى علیه امنیت ملى ماست.

* با توجه به این که روس ها همواره خود را دوست و متحد ایران معرفى مى کنند، فکر نمى کنید تهران از حضور آمریکا در مرزهایش نگران و آزرده شود؟

روس ها همواره اعلام کرده اند ایران متحد استراتژیک روسیه نیست. با آن که معتقدم احتمال تحقق ایده پوتین اندک است، اما به نظر مى رسد دستگاه دیپلماسى این قضیه را باید به صورت جدى پیگیرى کند. این حتى اگر هیچ گاه محقق نشود، اما صرف طرح آن یک بازى سیاسى علیه منافع ما محسوب مى شود و ما نباید خیلى راحت از کنار آن بگذریم.