تفسیر یا تعطیل؟! /ابراهیم حاجی محمدزاده

ای کمیل، دلها چونان ظرفهایند و بهترین آنها نگهدارنده ترین آنهاست، پس هرچه می گویم به خاطر بسپار. مردم سه دسته اند، عالمی ربانی و آموزنده ای که در راه راست گام برمی دارد و سومین آنها، باری بهر جهت ها، که از پی هر آواز می روند و با وزش هر باد به چپ و راست میل می کنند. از فروغ دانش بهره ور نشده اند و به رکن استواری پناه نجسته اند... ای کمیل ابن زیاد شناخت فضیلت علم، رکنی از ارکان دین است که باید بدان گردن نهاد، به علم است که آدمی، تا هنگامی که زنده است به اطاعت پروردگار پردازد و پس از مرگش نام نیک او بر جای ماند...نهج البلاغه- حکمت 139

آقای محسن میردامادی که پس از به بن بست رسیدن حزب مشارکت در عدول از ارزش های انقلاب اسلامی و خط امام به دبیر کلی منصوب گردیده است، ادعاهای هم مسلکان خود را به شکلی دیگر و در پوشش «امام و ضرورت های زمان و مکان» (1) بازخوانی می نمایند. ایشان با دسته بندی های دلخواه و با تخطئه امتی که پیروی از خط امام را براساس معیارهای جاودانه اسلام ناب محمدی (ص) را بر خود فرض میدانند می گوید: «در یک طرف گروهی تصور می کنند می توان با اقتضائات و ملاک های سال های اولیه انقلاب به مسائل امروز ایران و جهان پرداخت و درباره آنها داوری و تصمیم گیری کرد...»

«... در طرف دیگر بینشی قرار می گیرد که باملاک و مقتضیات امروز حوادث و تحولات دوران و عملکرد دوران انقلاب و عملکرد امام راحل را در سه دهه قبل ارزیابی و تحلیل می کند...» و در نهایت نتیجه گیری می نماید: «این رویکرد نیز همچون رویکرد اول دور از واقعیت و گمراه کننده است و در نهایت به نادیده گرفتن زمینه ها، ضرورت ها و دست آوردهای دوران دفاع مقدس و امثال آن و رشد نوعی گسستگی و بی حافظگی تاریخی می انجامد...»

از آنجا که آقای میردامادی در تحلیل فوق به گونه ای سخن می گوید که انگار -خدای نخواسته- به هیچ اصول ثابت ولایتغیری در مکتب انبیاء و اولیاء و اسلام ناب محمدی و اسوه بودن آن در خط امام معتقد نمی باشد. و بازبودن باب اجتهاد و تأکید امام بر ضرورت آگاهی مجتهد بر ضرورت های زمان و مکان را دلیل بر آن میگیرد، و در نهایت تعهد به معیارهای الهی انقلاب اسلامی و خط امام را اینگونه انگ می زند «عدم توجه به شرایط و مقتضیات زمان و مکان به نوعی اخباری گری و جزمیت منتهی شده و لطمات جبران ناپذیری به کشور وارد می کند...»

تعمیم نظریه، شرایط زمان و مکان در فقه و جایگاه ویژه آن در امور سیاسی و اجتماعی بر اصول خدشه ناپذیر راه انبیاء از آدم صفی الله(ع) تا خاتم انبیاء(ص) و خاتم الاوصیاء که حضرت امام همواره بر آن تأکید داشته اند متاسفانه نشان از عدم آگاهی نویسنده در موضوعی است که به آن پرداخته است. و این درحالی است که حضرت امام (ره) حتی در فقه نیز عدول از اصول و روش سلف صالح را جایز نمی دانند

«... هدف علم و آگاهی به نکته هاست که در انتخاب مسیر با بصیرت حرکت کنند و خطرها و گذرها و کمین گاه ها را بهتر بشناسند. اما در مورد روش تحصیل و تحقیق حوزه ها، این جانب معتقد به فقه سنتی و اجتهاد جواهری هستم و تخلف از آن را جایز نمی دانم، اجتهاد به همان سبک صحیح است ولی این بدان معنی نیست که فقه اسلام پویا نیست، زمان و مکان دو عنصر تعیین کننده در اجتهادند...» (2) امام خمینی در آخرین هشدار عمرپربرکت خویش، کمتر از یک ماه قبل از رحلتشان در تاریخ 17/2/68 در این باب میفرمایند:

«... این مسئله نباید فراموش شود که به هیچ وجه از ارکان محکم فقه و اصول رایج حوزه ها نباید تخطی شود البته در عین این که از اجتهاد جواهری به صورتی محکم و استوار ترویج می شود از محاسن روش های جدید و علوم مورد احتیاج حوزه های اسلامی استفاده گردد...» (3)

حضرت آیت الله جوادی آملی در یکی از بحث های توحید خویش میفرمودند: «کلید هر قفلی می تواند دو نقش متفاوت و حتی متضاد را ایفاء نماید، اگر چرخاندن آن به یک طرف موجب مفتاح بودن آن میگردد، همان کلید در همان قفل اگر بصورت عکس چرخانده شود موجب قفل شدن بیشتر میگردد» بحث کلیدی اجتهاد نیز بعلت گستردگی و پیچیدگی خاص و حیاتی خویش اگر از طرف علمای ربانی مورد بررسی قرار نگیرد موجب تخطئه همه اصولی میگردد که تمامی انبیاء بخاطر آن مبعوث گردیده اند. آقای میردامادی و همفکران ایشان بطور صریح اعلام نمایند کدام یک از رهنمودهای اصولی و انقلابی مبتنی بر اسلام ناب محمدی(ص) حضرت امام که در قبل و بعد از پیروزی انقلاب و حتی در آخرین پیامهای ایشان که ثابت و استوار بر آن تأکید داشته اند از دیدگاه ایشان و حزبی که دبیرکلی آنرا بعهده دارند شامل مرور زمان گردیده است. بطور مثال پیام های زیر را حضرت امام در تاریخ 6/5/66 حدود بیست ماه قبل از رحلتشان میفرمایند:

«من خون و جان ناقابل خویش را برای ادای واجب حق و فریضه دفاع از مسلمانان آماده نموده ام و در انتظار فوز عظیم شهادتم قدرت ها و ابرقدرت ها و نوکران آنان مطمئن باشند اگر خمینی یکه و تنها هم بماند به راه خود که راه مبارزه با کفر و ظلم و شرک و بت پرستی است ادامه می دهد و به یاری خدا در کنار بسیجیان جهان اسلام، این پابرهنه های مغضوب دیکتاتورها، خواب راحت را از دیدگان جهانخواران و سرسپردگانی که به ستم و ظلم خویشتن اصرار می نمایند سلب خواهد کرد.

آری شعار «نه شرقی، نه غربی» ما شعار اصولی انقلاب اسلامی در جهان گرسنگان و مستضعفین بوده و ترسیم کننده سیاست واقعی عدم تعهد کشورهای اسلامی و کشورهایی است که در آینده نزدیک و به یاری خدا اسلام را به عنوان تنها مکتب نجات بخش بشریت می پذیرند و ذره ای هم از این سیاست عدول نخواهد شد....» (4)

اگر آقای میردامادی و جناح و حزب ایشان بخود اجازه دادند در طول 8 سال حاکمیت شان از اصول روشن و بدیهی انقلاب اسلامی و راه انبیاء و اولیاء و خط امام طفره بروند و برخی از آنها نیز سعی در تعطیلی آن داشتند. چرا امروز با تجاهل به گذشته، بنام امام درصدد خشکاندن شکوفه های امیدند. «...خدا نیاورد آن روزی را که سیاست ما و سیاست مسئولین کشور ما پشت کردن به دفاع از محرومین و روآوردن به حمایت از سرمایه دارها گردد و اغنیاء و ثروتمندان از اعتبار و عنایت بیشتری برخوردار بشوند. معاذالله که این با سیره و روش انبیاء و امیرالمؤمنین و ائمه معصومین- علیهم السلام- سازگار نیست. «5»
براستی آقای میردامادی آخرین موضع امام درباره انقلابی بزرگتر از انقلاب اول را در حدود سه ماه و نیم قبل از رحلتشان و حدود نه سال پس از واقعه اشغال لانه جاسوسی را دیده اید. «... ما هنوز هم چوب اعتمادهای فراوان خود را به گروهها و لیبرال ها را می خوریم. آغوش کشور و انقلاب همیشه برای پذیرفتن همه کسانی که قصد خدمت و آهنگ مراجعت داشته و دارند گشوده است ولی نه به قیمت طلبکاری آنان از اصول، که چرا مرگ بر آمریکا گفتید، چرا جنگ کردید، چرا نسبت به منافقین حکم خدا را جاری می کنید؟ چرا شعار نه شرقی و نه غربی داده اید؟ چرا لانه جاسوسی را اشغال کرده ایم و صدها چرای دیگر...» (6)

براستی درپی تفسیر راه امام هستید یا تعطیل آن؟! و به اعتقاد شما دست آویز کلمه حق «تأثیر زمان و مکان در فقه» موجب تغییر مواضع اصولی از اسلام ناب محمدی(ص) چه کسی می شود. انبیاء و اولیاء، امام خمینی، شاگردانی که با خون خویش از انقلاب اسلامی دفاع کرده و می کنند و یا...

1- سرمقاله روزنامه شرق 13/3/86

2- صحیفه نور ج 21ص47

3- همان ص 98

4- صحیفه نور ج 20 ص114

5- همان ص 129

6- صحیفه نور ج 21ص96