تسلیم ،گزینه پیش روی غرب/سیامک باقری

موضع قاطعانه ایران در حفظ دستاورد هسته ای و رد هرگونه تعلیقی به عنوان پیش شرط گفتگوها از یک سو و ناکارآمدی سلاح تحریم در برابر ایران و اعتراف اکثر صاحب نظران وکارشناسان مبنی بر منسوخ شدن سیاست فشار و تحریم آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی را در یک وضعیت حساس و انتخاب سرنوشت سازی قرار داده است. این انتخاب اکنون بین دو گزینه دور می زند. تسلیم یا جنگ!

موسسه مطالعاتی آمریکن اینترپرایز در آخرین دیدگاه تحلیلی خود به قلم خانم پلتکا نوشت. «از آن جایی که هیچ یک از این تحریم ها (منظور تحریم های شورای امنیت سازمان ملل) پیشرفت های هسته ای ایران را متوقف نکرده، بسیاری به این نتیجه رسیده اند که تنها دو گزینه واقعی وجود دارد، جنگ یا تسلیم!»

بیان صریح فوق در نوع واکنش ها و رفتارهای دولت ها و شخصیت های سیاسی جهان نیز قابل رصد می باشد. به عنوان نمونه البرداعی دبیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در مصاحبه با یکی از شبکه های تلویزیونی آمریکایی طرفداران اقدام نظامی علیه ایران را «دیوانگان جدید» خواند که دارای دیدگاههای افراطی هستند. پارلمان بحرین نیز در یک اقدام غیر منتظره مخالفت خودشان را با هر نوع حمله نظامی به ایران اعلام و از دولت بحرین خواستند که هیچ نوع پایگاهی به آمریکا جهت انجام این مسئله داده نشود. همین موضعگیری را کویتی ها به صراحت و بصورت رسانه ای مطرح ساختند. پیش از این نیز بولتون نماینده سابق آمریکا در سازمان ملل ضمن بیان اینکه ایران به اورانیوم غنی شده برای ساخت سلاح هسته ای نزدیک است و فاصله زیادی با آن ندارد، گزینه نظامی را به کاخ سفید پیشنهاد داد.

علی رغم اینکه برخی از افراد تلاش می کنند با یکسری استنادات غیر موثق و ذهنی زمینه های رویارویی یا فشارهای بیشتر را فراهم سازند، لکن تعداد طرفداران این نگاه نسبت به رویکردهای«تسلیم گرایانه» بسیار کمتر هستند.

اکنون شاهد رویکرد تسلیم به خواسته های ایران در ابعاد مختلف هستیم:

1- بارزترین رویکردهای جدید در این عرصه موضع شفاف و صریح البرادعی است. وی گفت: سیاست غرب برای دورنگاه داشتن ایران از توانایی غنی سازی یک سیاست منسوخ و بلااستفاده است زیرا ایران هم اکنون این فنآوری را در اختیار دارد. دبیر کل آژانس پیش از این نیز گفته بود باید به ایران اجاره داد بخشی از فعالیت های غنی سازی اورانیوم خود را حفظ کند.
نکته جالب اینکه دیدگاه البرادعی بلافاصله مورد حمایت روسیه وچین هم قرار گرفت. روس ها در دو سطح (وزیر امور خارجه و رئیس جمهوری) ضمن حمایت از گزارش البرادعی در خصوص فعالیت های هسته ای ایران تلویحا دیدگاه وی را مورد تاکید قرار دادند. روسیه سپس در نشست وزرای خارجه گروه هشت در پوتسدام آلمان موضع خود را صریح تر کرده و از آنها خواست که حق ایران را در غنی سازی محدود اورانیوم بپذیرند.

2- طرح مجدد کنسرسیوم ایران وچند کشور اروپایی منتهی در خاک ایران یکی دیگر از ابعاد رویکردهای پذیرش و تسلیم می باشد. دراین راستا رسانه ها اعلام کردند که اروپا و آمریکا ایده کنسرسیوم غنی سازی در داخل ایران را به محض تعلیق غنی سازی روی میز مذاکره خواهند گذاشت.

آقای وعیدی اعضای تیم هسته ای ایران نیز از این ایده استقبال کرده و استقبال ایران را حاکی از حسن نیت کشورمان و به مثابه امتیازی از سوی ایران برای غرب دانست.

3- ایده سوئیس در شرایط کنونی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. این ایده یکی از طرح های مطروحه در نشست سولانا و لاریجانی در آنکارا در ماه اردیبهشت بود. بنا بر اطلاعات طرح سوئیس شامل استفاده از گاز خنثی به جای هگزا فلوراید اورانیوم در سانتریفیوژهای ایرانی یا به کارگیری آن ها در خلاء در طول مذاکرات با ایران است. براساس این طرح ، فعالیت سانتریفیوژها برای رضایت ایران ادامه می یابد و در عین حال غنی سازی اورانیوم نیز برای جلب اعتماد غرب برای مدتی صورت نمی گیرد. مطابق این طرح همزمان با تعلیق فعالیت های غنی سازی از سوی ایران تحریم های وضع شده علیه ایران به حالت تعلیق در آمد تا مذاکرات میان طرفین به راه حل قابل قبولی برسد.

اما جمهوری اسلامی ایران نسبت به هر طرحی که تکیه بر تعلیق فعالیت های هسته ای داشته باشد آن را مردود می داند. دلیل اصلی ایران در این مسئله بنابر استدلال تیم هسته ای ایران عدم اعتماد به غرب است زیرا از نظر ایران تعلیق دو معنا دارد یک کند کردن ایران در مسیر پیشرفت برنامه های صلح آمیز هسته ای، دوم توقف این برنامه.

4- طرح توقف مراحل صنعتی فنآوری هسته ای بعد دیگر رویکردهای جدید است. برخی از کشورهای اروپایی و غیر اروپایی جهت شکست بن بست موجود این مسئله را مطرح کرده و خواهان توقف فعالیت های هسته ای ایران در مرحله صنعتی هستند در همین راستا رئیس دومای روسیه اعلام کرده بود که ایران می تواند دو هزار سانتریفیوژها داشته باشد.
5- نشست سولانا و لاریجانی براین مبنا شکل گرفت که ایده های جدیدی مطرح شده بود وگرنه جمهوری اسلامی ایران پیش از آن با قاطعیت و صراحت اعلام کرده بود که هیچ طرحی با تعلیق را قبول نخواهد کرد، حتی ایران طرح تعلیق همزمان را رد کرده بود. از سوی دیگر ایران اعلام کرد که از ایده های بدون تعلیق استقبال می کند. بنابراین ملاقات سولانا و لاریجانی بیانگر وجود طرح پیشنهادی جدیدی است که پس از دور اول مذاکرات در آنکارا و سپس دور دوم مذاکرات در مادرید، طرفین تداوم مذاکرات شده اند.این جمله لاریجانی که گفته بود«ماتعلیق را رها کردیم شما رسانه ها چرا دنبال می کنید» نشان دهنده فضای کلی مذاکرات لاریجانی و سولانا است.

6- برخی از رسانه ها در تحلیل رفتاری کاخ سفید معتقدند که لحن مقامات این کشور کاسته شده و ممکن است نوعی از غنی سازی در خاک ایران (به صورت کنسرسیوم یا به صورت محدود) بپذیرد. این تحلیل گران معتقدند که طرح پذیرش نوعی تعلیق از سوی ایران در روزهای اخیر نوعی فرافکنی برای سیاست آتی کاخ سفید است که بنا دارد طرح جدید اروپایی ها نسبت به ایران را مورد قبول قرار دهد. با این حال این نکته حائز اهمیت است که آمریکایی ها از فرایندهای سیاسی موجود در مسئله هسته ای ایران نگران هستند. از یک مقامات کاخ سفید بصورت سراسیمه نسبت به موضعگیری البرادعی واکنش شدیدی انجام می دهند از سوی دیگر رایس وزیر خارجه آمریکا درتعقیب آقای لاریجانی بلافاصله سفرهای خود را با سفرهای لاریجانی تنظیم می کند و یا مقامات واشنگتن به اروپایی ها هشدار می دهند که دیدگاههای خودشان را نسبت به فشار و تحریم علیه ایران تعدیل نکنند، همه اینها بیانگر این نکته است که فضای جدیدی در حال شکل گیری است که بسیار به نفع ایران خواهد بود.