توپ رقابت در زمین قفقاز/س. حیدرپور

از ابتدا پیدا بود که دو رهبر مدعى با سناریوى نزاع هایلیگن دام آمده اند.هیچ کدام از سخنان بوش وپوتین درمسیرپروازبه آلمان نشانه تفاهم نداشت.براى این دو بازیگر اجلاس گروه ۸ بزرگترین میدان زورآزمایى بود، زیرا این اجلاس یکى از قویترین تریبون هاى خبرى جهان را در اختیار دارد.رؤساى جمهور آمریکا و روسیه نیز تا مى توانستند ازاین تریبون براى تبلیغ سیاست هاى خود بهره جستند.

اکنون ازآنچه در حرکت بوش وپوتین گذشت بیش از همه میزبانان آلمانى اجلاس احساس زیان مى کنند.آن دو با کشاندن نزاع سریالى وبه طور مطلق سیاسى خود به همایشى اقتصادى فرصت مهمى را از کف میهمانان ومیزبانان ربودند.هیچ اتفاقى براى هایلیگن دام ازاین تلخ تر نبود که نشستى که مهمترین فرصت گفت وگو وتفاهم در مسائل اقتصاد جهانى به حساب مى آید صرف یک تسویه حساب سیاسى وجنگ تبلیغاتى شد.شاید خانم مرکل که درپایان اجلاس با چندین سؤال تند درباب این که چرا این فرصت سوزى را درمدیریت اجلاس کرده است روبروشد اکنون بر بخت بد خود نفرین مى کند که چرا ازتجربه دل آزار اجلاس مونیخ به اندازه کافى پند نگرفت درآنجا هم رهبرروسیه وحریفان آمریکایى اش فرصت هاى اجلاس را صرف دعواى سپرموشکى کردند.

اما از دردسرى که سران آمریکا و روسیه براى میزبان ومیهمانان گروه ۸ ایجادکردند که بگذریم مهمترین پرسش ناظران سیاسى درپس رویارویى تازه پوتین وبوش، این بوده که براستى آیا رهبرکرملین با تاکتیک هایى که این بار دراجلاس بکارگرفت موفق شد این طرح مهم حریف آمریکایى خود را خنثى کند؟

رئیس جمهور روسیه دراقدامى که بسیارى آن را غافلگیرانه خواندند، دست به نوعى راست آزمایى درباره طرح امنیتى آمریکا زد. «او گفت براستى اگر هدف این سپر دفاعى چنانکه جورج بوش ادعا کرده است حریم امنیتى روسیه نیست واین طرح تنها در مقابله با ایران است، واشنگتن بیاید این طرح را درپایگاهى نزدیک ایران یعنى همان ایستگاه موسوم به قبله آذربایجان مستقرسازد.»

پیشنهاد رئیس جمهور روسیه ولادیمیر پوتین، سرو صدا هاى زیادى را در جهان بوجود آورد، محافل روس پیام شادباش به پوتین فرستادند، مسکو آن را یک پیروزى دیپلماتیک درکارزار دو ابرقدرت نامید.

روس ها حتى سعى کردند براى راضى کردن طرف آمریکایى مجموعه اى ازاطلاعات رادرباره کارایى این پایگاه به جهان غرب مخابره کنند.منابع روسى بیوگرافى این پایگاه را نوشتندوچنین وانمود کردند که این مرکزیکى از دارایى ها واملاک روسیه است . بارها این نکات دررسانه هاى روسیه بیان شدکه پایگاه رادارى قبله آذربایجان در زمان شوروى ساخته شده و از سال ۱۹۸۵ فعال بود وافزودند که این پایگاه نیز مى تواندهمانند سپر دفاعى براى تمام اروپا و غرب روسیه نیز باشد و رادار هاى آن قادرند تا موشک هاى پرتاب شده از تمام قلمرو آسیا و همچنین اقیانوس هند را ردیابى و مشاهده کنند.

اما آمریکا وشرکاى امنیتى اش ازکنار این طرح و پیشنهاد وسوسه انگیز به راحتى عبور کردند.پوتین که به نظر مى آمد این تاکتیک را به عنوان یکى از آخرین ترفندها، براى جلوگیرى از طرح تهاجمى آمریکاداده است اکنون منتظر پاسخ هاى بعدى حریف مانده است.رهبرکرملین پیش از این پیشنهاد کوشیده بود با چند مانور نظامى از جمله آزمایش نسل جدید موشک هاى روسى ونیز تهدید به ترک پیمان امنیتى خود با اروپا، آمریکا را از این برنامه منصرف سازد اما وقتى پافشارى کاخ سفید را دراستقراراین طرح دید، به ارائه این پیشنهاد عجیب روى آورد، طرحى که پوتین امیدوار است به وسیله آن مشت حریف را باز کند ومیزان انعطاف کابینه جنگى بوش را بیازماید.آمریکا پیشنهاد رئیس جمهور روسیه، ولادیمیر پوتین را در رابطه با پایگاه قبله، عجیب خواند.اما واکنش هاى رایس وبوش در رابطه با آن با احتیاط همراه بوده است.

اما آنچه اکنون درنخستین واکنش آمریکایى ها به طرح تازه پوتین دیده مى شود، نوعى بى اعتنایى محترمانه است.به عبارتى آنان بى آنکه قصد خود را براى پس زدن روسیه از هرگونه طرح امنیتى مشترک با اروپا علنى کنند، بادلایل وتوجیهات فنى سعى دارند ایده هاى پوتین را کناربگذارند.حال به بخشى ازاین دلایل که کارشناسان رسمى وغیررسمى آمریکا درباره ناکارآمدى آخرین طرح پوتین یعنى استفاده مشترک آمریکا وروسیه ازپایگاه قبله براى اهداف موشکى ورادارى ارائه کرده اند دقت کنید:

سى ان ان به نقل از تحلیلگران آمریکا مى گوید : در رابطه با استقرار سپر دفاعى آمریکا در اروپا، پیشنهاد جدیدولادیمیر پوتین مبنى براستفاده مشترک از پایگاه رادارى جمهورى آذربایجان، در نظر اول فرمولى براى یک سازش کم هزینه است ، اما با کاوش عمیق تر مى توان چنین نتیجه گیرى کرد که این پیشنهاد به لحاظ کاربردى بى ارزش است که روسیه براى نشان دادن خلق وخوى تفاهم خود ارائه کرده است. دلیل اصلى این تحلیلگران درباب ناکارآمدى طرح پوتین این است که استفاده مشترک پایگاه رادارى آذربایجان نمى تواند نقش سپر کامل موشکى را ایفا کند.صداى آمریکا نیز به نظرات «دونکن لیناکس» کارشناس نظامى استناد مى کند که مى گوید : «اگر چه نزدیکى پایگاه رادارى آذربایجان به مرز هاى ایران برترى هایى دارد، اما از ضعف نیز خالى نیست.زیرا اگر رادار در نزدیکى کشور موشک انداز قرار داشته باشد برترى اش آن است که زود آگاه مى کند که موشک پرتاب شده و شما امکان خواهید داشت که آمادگى هاى لازم براى دفاع یا رهگیرى راپیدا کنید.اما مشکل در این است که موشک پرتاب شده مى تواند به همان سرعت از منطقه کنترل رادار دور شود.اگر شما مى خواهید براى نابودى موشک آن را نشانه بگیرید، باید رادار ها را دور تر از کشور موشک انداز و در نزدیکى محل استقرار موشک هاى دفاعى خود مستقر کنید .» جیم استون تحلیلگر بنیاد « کلین هاوارد» نیز از زاویه دیگر طرح پوتین را نوعى فرصت طلبى براى حضور دوباره مسکو درقفقاز وبهره بردارى روس ها از اختلاف امنیتى ایران وآمریکا دراین عرصه مى خواند ومى گوید : « روسیه بزودى پایگاه قبله را از دست مى دهد، زیرا زمان اجاره آن پایان مى یابد و آنها تا کنون برنامه داشتند که رادار ها را به منطقه «قرسنادر» انتقال بدهند. اما باهمین طرح روسیه قصد دارد تا حضور خود را در آذربایجان قانونى کند و آن هم از حساب آذربایجانى ها.»

«این کارشناس مدعى است : طرح پوتین بهترین دلیل باج خواهى روس ها است واین طرح تفسیرى ازهمه نزاع هاى چندماه اخیرپوتین است که او مى خواهد با آمریکا به تقسیم منافع مشابه و تقسیم حوزه هاى قدرت پس ازجنگ جهانى دوم دست بزنند و اگر من مطالب را درست فهمیده باشم، پیشنهاد پوتین درگام نخست نوعى امتیازگیرى جدید از آمریکا درنقطه تلاقى منافع ایران وآذربایجان است که حضور نظامى روسیه را در آذربایجان وقفقازدائمى مى کند.»

اما به غیر از این توجیهات مقام ها وکارشناسان همراه طرح موشکى، کرملین پس ازاین پیشنهاد جنجالى خودبا اتفاق غیرمنتظره دیگرى از سوى شرکاى اروپایى بوش روبروشد. وقتى سخن از جایگزینى پایگاه رادارى دیگرى درقفقاز به جاى ورشو وپراگ به میان آمد این شرکاى امنیتى بوش درشرق اروپا بودند که حتى پیش از کاخ سفید کوشیدند راه معامله بوش با روس ها را ببندند. تا حدى که وزارت امور خارجه جمهورى چک گفت : «پایگاه رادارى آذربایجان نمى تواند جاى پایگاه رادارى در جمهورى چک را بگیرد و تنها مى تواند، بخشى از آن باشد». این یک شوک جدید است که برنظام تصمیم گیر روسیه درمبارزه اى مهم واردمى شود.مقام هاى روسیه کمابیش از این جنبه هاى مسأله به خوبى آگاه بودند که دولت آمریکا این طرح غافلگیرانه را نخواهد پذیرفت، اما انتظارنداشتندکه دوستان دیروز کرملین دراین آوردگاه به آسانى درجبهه رقیب قرارگیرند ومقابل چنین پیشنهادى صف مخالفت ببندند.