ریشه‌های ناآرامی‌های اخیر عراق

علی تتماج
عراق در حالی ششمین سال اشغال خود را سپری کرده که بحران های امنیتی همچنان اولین چالش برای این کشور است. هر چند که دولت نوری مالکی با اتخاذ تدابیر و برنامه های گسترده توانسته تا حدود زیادی در این امر موفق عمل کرده و دستاوردهایی داشته باشد اما روند تحولات همچنان بیانگر استمرار بحران امنیتی است. در این چارچوب تشدید بحران های امنیتی در هفته های اخیر که صدها شهید و زخمی بر جای گذاشته امری قابل تأمل است به ویژه اینکه بخشی از این حملات متوجه زائران ایرانی بوده که پیش از این چندان سابقه نداشته است.
با توجه به تحولات عراق و عملکرد بازیگران داخلی و خارجی در آن، دلایل ریشه ای این ناآرامی ها در چند بعد قابل تأمل است:
الف) در عرصه داخلی عراق بعثی ها، تلاش های گسترده ای را برای ورود به دستگاه سیاسی و امنیتی عراق آغاز کرده اند. بر اساس اسناد منتشره آمریکا و برخی کشورهای عربی نیز از آن حمایت می کنند، چنانکه واشنگتن بارها تأکید کرده از حضور تمام گروه ها از جمله بعثی ها در ترکیب دولت حمایت می کند.
ب) برخی کشورهای عربی که از روند تحولات عراق به ویژه حضور مالکی ابراز نارضایتی می کنند، همچنان تلاش دارند تا شرایط را برای دگرگونی در ساختار سیاسی عراق و یا ورود حامیان خود به دستگاه های نظامی و امنیتی فراهم کنند.
ج)آمریکا در حالی ادعا می کند که خروج نیروهایش از عراق را در دستور کار دارد که سیاست های این کشور براساس حضور بلند مدت در عراق تدوین شده است. براساس گزارش های منتشره آمریکا خواستار تغییراتی در توافقنامه امنیتی بغداد - واشنگتن و حضور بلندمدت نظامیان خود در عراق است. البته آمریکا تقویت ارتش عراق را بهانه اصلی برای این حضور و ساخت پایگاه های نظامی قرار داده است.
واشنگتن همچنین خواستار تقسیم قدرت در عراق است به گونه ای که امور سیاسی برای دولتمردان کنونی عراق و بخش نظامی و امنیتی برای اهل سنت و بعثی ها باشد، سفر هیلاری کلینتون به عراق گواه این سیاست ها است، چنانکه پس از آن منابع عراقی فاش کردند کلینتون ضمن تأکید بر ادامه حضور آمریکا در عراق، خواستار ورود بعثی ها به دستگاه های نظامی شده است.
با توجه به آنچه از روند تحولات عراق ذکر شد می توان گفت که سه عنصر گروه های داخلی، آمریکا و برخی کشورهای عربی عامل اصلی بحران های عراق هستند که تلاش دارند تا در سایه آن اهدافی را محقق سازند از جمله:
1-تضعیف دولت نوری مالکی و رو در رو قرار دادن مردم و گروه های سیاسی در برابر آن با هدف تقسیم قدرت و ورود بعثی ها به عرصه سیاسی و نظامی. بخش اصلی این سیاست شامل دستگاه های اطلاعاتی و امنیتی می شود چرا که ورود بعثی ها به این بخش به منزله مهار دولت و وادار شدن آن بر اجرای سیاست های مخالفان خواهد بود به ویژه اینکه آمریکا از این امر برای فشار بر دولت عراق بهره برداری خواهد کرد.
2-تخریب روابط ایران و عراق را می توان از دلایل انفجارهای اخیر دانست، چنانکه بسیاری از شهدا و زخمی های انفجارهای «دیاله» و «کاظمین» را زائران ایرانی تشکیل می دادند. هدف نهایی آن است که ایران و عراق همچون دوران صدام در برابر یکدیگر قرار گیرند.
3-توجیه حضور بلندمدت آمریکا در عراق و تثبیت پایگاه های آن هدف دیگر بحران های اخیر است. در شرایطی که براساس توافقنامه امنیتی، آمریکا باید خروج از عراق را آغاز کند اما واشنگتن برای تغییر این اصل تلاش می کند چنانکه هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا در سفر به عراق رسماً از تمدید حضور آمریکا در عراق به دلیل بحران های امنیتی سخن گفت.
در جمع بندی کلی از تحولات اخیر عراق می توان گفت که بحران های کنونی برگرفته از عملکردهای مشترک، آمریکا، بعثی ها و برخی کشورهای عربی است که نتیجه آن قربانی شدن صدها انسان بی گناه می باشد.
در این میان نقش صهیونیست ها را نیز نباید نادیده گرفت که تلاش دارند تا با به بازی گرفتن آمریکا، بعثی ها و حتی اعراب، اهداف خود را در منطقه به ویژه عراق اجرایی کنند.