1747 و فرصت‌هایی برای بازی ایران

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
شورای امنیت سازمان ملل تاکنون یک بیانیه و سه قطعنامه علیه ایران صادر کرده است در بررسی این قطعنامه ها چند نکته قابل توجه است:
1- همه قطعنامه های صادره (1696، 1737،1747) چند مولفه مشترک دارند؛ درخواست تعلیق همه فعالیت های هسته‌ای ایران، باز گذاشتن باب مذاکره، ایجاد یکسری محدودیت ها، استناد به فصل هفتم منشور ملل متحد.
قطعنامه های موصوف، تعلیق فعالیت های هسته ای را بصورت «باید» و «الزامی» مطرح کرده اند.
در خصوص باز گذاشتن باب مذاکره نیز بصورت مشروط و در صورت تعلیق فعالیت های هسته ای ایران مد نظر قرار گرفته است. نکته قابل تامل این که بند 13 ردیف الف قطعنامه 1747 تعلیق فعالیت های هسته ای را تنها معطوف به بازفرآوری و غنی سازی کرده و تداوم تعلیق را نیز منوط به مذاکراتی کرد که نتیجه زود هنگام داشته باشد.محدودیت های مطروحه در قطعنامه های سه گانه متفاوت است. در قطعنامه 1696 هیچگونه محدودیتی در نظر گرفته نشده است. اما در قطعنامه 1737 محدودیت هایی را صرفا حول برنامه های هسته ای و موشکهای بالستیک وضع کرده و اقلام، مواد وتجهیزات ممنوعه بصورت مشخص در دوسند ضمیمه 814 و 815 آورده شده است، لذا قطعنامه 1737 نسبت به قطعنامه 1696 یک گام به جلو است. محدودیت ها در قطعنامه 1747 نمود برجسته ای ندارد عمدتا تاکید برقطعنامه 1737 می باشد. نظر به اینکه این محدودیت ها، درخواستی است یا الزامی، دو دیدگاه در میان صاحب نظران وگروه 1+5 مطرح است.
برخی معتقدند که محدودیت های برشمرده در قطعنامه 1737 و تاکید آنها در قطعنامه 1747 الزامی است و اعضای سازمان ملل بر اساس ماده 25 منشور ملل متحد موظف به اجرای آن هستند. در مقابل این نگاه، دیدگاه دومی وجود دارد که معتقد است محدودیت های مطروحه جنبه توصیه ای و درخواستی دارد و دولت ها در جلوگیری یا عدم جلوگیری مختارند. نمایندگان چین و روسیه در سازمان ملل بر این دیدگاه تاکید دارند. اگر بر اساس این دیدگاه به ارزیابی قطعنامه 1747 بپردازیم ملاحظه خواهد شد که مفاد این قطعنامه از دو واژه «باید» و «درخواست» استفاده کرده است. این قطعنامه واژه «باید» را تنها برای تعلیق فعالیت های هسته ای آنهم بر اساس نظر شورای حکام آژانس بکار برده است اما سایر بندهای این قطعنامه از عبارت «درخواست» استفاده کرده است. برهمین اساس نماینده روسیه در سازمان ملل تصریح دارد که محدودیت های مطروحه درقطعنامه 1747 جنبه «ممنوعیتی» ندارد. نکات اساسی دیگری که در قطعنامه 1747 مطرح شده ،قطعنامه از همه کشورهای عضو «می خواهد» تا درمورد ورود یا گذر افرادی که «مستقیما» درفعالیت های اتمی حساس نقش دارند، از خاک خود«مراقب» باشند. تردیدی نیست که «مراقب» متفاوت از «ممنوعیت» وجلوگیری است. از سوی دیگر درهمین بند قطعنامه آورده شده است که کشورهای عضو« باید» افرادی را که شورای امنیت یا کمیته اعلام کرده است، «زیر نظر»بگیرند و ورود وگذر آنها را از خاک خود «به اطلاع» کمیته برسانند. همانطور که ملاحظه شد قطعنامه از واژه اطلاع رسانی استفاده کرده است. بنابراین هیچ دولتی مانع از ورود و خروج افراد مد نظر قطعنامه نخواهد شد بلکه تنها گزارش وضعیت می دهند.
بر همین اساس وقتی آقای ذوالقدر که در لیست قطعنامه 1747 بود، پس از صدور آن به مسکوسفرکرده و دولتمردان مسکو اعلام کردند که ما ورود وی را به سازمان ملل گزارش کردیم.
نکته قابل توجه در قطعنامه 1747 که متفاوت از قطعنامه های قبلی است، این است که بند 10 قطعنامه 1747 تاکید کرده است که بسته پیشنهادی گروه 1+5 به پیوست قطعنامه می باشد. ضمیمه شدن بسته بندی تشویقی به قطعنامه در واقع جزء قطعنامه محسوب می شود و این بدان معنی است که قطعنامه صرفا به موارد تنبیهی نپرداخته است. حقیقت امر این است که اقدام موصوف دو پیام روشن برای ایران دارد: الف- حامیان حل صلح آمیز پرونده و حتی نگاه آنها به صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای برجسته است. ب- کشورهای غربی پیامد اقدامات تنبیهی صرف را به معنای لاینحل شدن مسئله هسته ای تلقی دارند.
نکته دیگری که قطعنامه 1747 را متفاوت از قطعنامه 1737 کرده، برجسته شدن نقش آژانس دراین قطعنامه است. بند 11 قطعنامه تاکید دارد که آژانس به لحاظ بین المللی صلاحیت راستی آزمایی پادمان ازجمله عدم انحراف مواد اتمی به سوی اهداف غیر صلح آمیز وهمچنان تداوم کار برای حل مسائه مهم مربوط به برنامه اتمی ایران را دارد. از سوی دیگر ردیف ج بند 13 قطعنامه 1747 هر نوع مکانیزم ماشه را مردود دانسته و تصمیمات بعدی را زمانی لازم دانست که تدابیر مناسب ضروری تشخیص داده شود.
2- در خصوص روند قطعنامه ها دونکته قابل توجه است؛ الف : قطعنامه های صادره بلحاظ روند زمانی تصویب آنها، سیر نزولی دارد یعنی تصویب قطعنامه اول چندین ماه طول کشید، درحالی که مذاکرات پیرامون تصویب آخرین قطعنامه حدود چهار هفته بطول انجامید. ب- روند قطعنامه سه گانه درباره محدودیت ها بسیار کند و سینوسی بوده است. اولین قطعنامه محدودیتی نداشت اما دومین قطعنامه فهرست محدودیت ها گسترده بود، سومین قطعنامه کوتاه تر از قبل بود.
3- بررسی فوق نشان می دهد که قطعنامه 1747 محتوای قابل ملاحظه ای که برخی محافل مطبوعاتی مطرح می‌سازند، ندارد. جمهوری اسلامی ایران علیرغم صدور قطعنامه 1747 فرصت‌های بسیاری برای بازی و توسعه فعالیت‌های علمی درحوزه فناوری هسته‌ای دارد.