درنگی بر مردم‌سالاری دینی

وقوع انقلاب اسلامی در ایران سبب گردیده تا نگاه دقیقتر و عمیق تری میان شرق به مفهوم تفکر اسلامی و غرب به مفهوم روند اندیشه های سیاسی آن خطه رد و بدل شود. در آغاز این مرتبه نیز همانند چند قرن پیش ابتدا این نگاه حیرت زده و کنجکاو غرب بود که به سمت شرق- ایران انقلاب کرده- خیره گردید و پس از آن به تدریج نگاه شرق- ایران انقلاب کرده : به ارزیابی مجدد غرب پرداخت. دستاورد های مواجهه چند قرن پیش غرب با جهان اسلام آنقدر ارزشمند و تاثیرگذار بود که غرب بسیاری از یافته ها و داشته های امروز خود را مدیون آن تلاقی و مواجهه ای که بسیار سفاکانه و ددمنشانه بود بداند. قرنها پس از آن برخورد سرنوشت ساز وتحولات اساسی و بنیادینی که غرب در عرصه های مختلف و به مدد ارمغان همان رویارویی تاریخی تجربه کرد و به زعم خود به هرآنچه که می پنداشت و می خواست رسید و در حالی که گمان نمی برد در شرق چیزی یافت شود و یا ایجاد گردد که مجددا نگاه مشتاق و خریدار غرب را به شرق جلب کند، غرب ناباورانه خود را در برابر آتشفشانی ناگهانی به نام انقلاب اسلامی ایران دید. این انقلاب به مفهوم دقیق وکامل سیاسی- اجتماعی بود. هم در فرایند شکل گیری و منهدم و سرنگون کردن و هم در فرایند استقرار و تثبیت، برای اهل اندیشه و سیاست بسیار جذاب، دلچسب ، شیرین و هول انگیز بود. جذابیت آن برای اهل نظر و اندیشه از این روی بود که با پدیده ای مواجه شده بودند که در فرضیات ونمونه های تصوری آنها نمی گنجید ومهمتر از آن از کانون محرک زای قدرتمندی به نام دین برخوردار بود که قصد نداشت با ایجاد جابه جایی در قدرت صحنه را وانهد و ترک کند، از این رو این گروه از توجه کنندگان به شرق در انتظار شنیدن حرفهای متفاوت بوده و هستند.
واما هول انگیز بودن آن برای سیاستمداران از این جهت بود که می توانست حس و انگیزه اعتراض را دربین مردمانی که زیر سلطه حکام وابسته به غرب هستند برانگیزاند و آنها را نسبت به تغییر حکام و رژیمهای خود و حداقل تغییردادن رفتار حکام وابسته امیدوارسازد، جوانه زدن چنین امید و پیگیری آن از سوی مردم کشورهایی که زیر سلطه کشورهای غربی قرار دارند؛ بلایی است که انقلاب اسلامی ایران برجان طمع ورزان عرصه سیاسی در غرب انداخته است. اگر تا دهه گذشته روح اعتراض و انقلابی مردم ایران برای سایر ملتهای تحت ستم الهام بخش بود امروزه دستآوردهای متعدد و ارزنده طرد و نفی رویه های زور مدارانه در کنار آن ویژگی ها قرار گرفته و آن امید را فزونتر نموده است و این تمام آنچیزی نیست که در تداوم انقلاب اسلامی می بایست رخ نماید وبه کاربسته شود. از نگاه نظرات صائب و نافذ در فضای جدیدی که انقلاب اسلامی ترسیم کرده همچنان جای خالی و غایت بزرگی مشاهده واحساس می شود که همانا در پرده ماندن و به میدان نیامندن زبان گویا و پردازشگر اندیشه و نظام سیاسی است. معنای این سخن خالی بودن اذهان و مکتوبات از مطالبی در این باره نیست بلکه حرف این است با گذشته زمان طولانی 28 سال پس از انقلاب عرصه تفکر و تبیین درخصوص پرداختن شایسته به ابعاد حکومت و سیاست در اسلام در مقایسه با آنچه که در عرصه عمل انجام گرفته و در غرب نسبت به چنین مسایلی وجود دارد بسیار اندک و غیرقابل قبول است.
در غرب حوزه پردازشگری اندیشه های سیاسی به نسبت تنوع حکومتها وتحولات سیاسی بسیار بیشتر است، اگر این امر منجر به تغییر مثبت در روند امور حکومت و سیاست هم نشده باشد دست کم بیانگر اهمیت موضوع در نزد اندیشمندان غرب می باشد. چون مقصد ارزیابی این موضوع و تاثیر آن برتحولات سیاسی آن خطه نیست، بحث در نیمه رها می شود. نصیب این بحث از موضوع به میان آمده در ارتباط با اندیشه سیاسی و توجه جدی اندیشمندان غربی به این مسئله، همین قدر است که توجه داشت موضوعی به نام«لیبرال دموکراسی» در چند دهه اخیر تبدیل به زندان مخوفی شده که اندیشمندان فلسفی : سیاسی غرب را یکی پس از دیگری به بند کشیده و درحصارخود محسوس می کند، در این زندان مخوف هم حامیان «لیبرال دموکراسی» مشاهده می شوند و هم منتقدان آن. در چنین اوضاع و احوالی که کار براندیشمندان غربی سخت شده و سخنی که دال برحرف جدید که بتواند ساحت اندیشه را از این گذرگاه عبور دهد به گوش نمی رسد، زمان آن فرارسیده که متفکرین و اندیشمندان اسلامی به میدان آمده و با ایفای نقش تاریخی در این معرکه که به یمن انقلاب اسلامی صاحب آن شده اندسهم مفقود مانده اسلام در این عرصه را مشخص و تصاحب کنند و بدانند که وقوع انقلاب اسلامی همه لوازم تحقق این مسئله را فراهم ساخته است.
پس از اینکه مقام معظم رهبری در تاریخ 13/10/79 در دیدار شورای عمومی دفتر تحکیم وحدت با معظم له از موضوع مردمسالاری دینی، سخن گفتند حوزه اندیشه سیاسی اسلام باموضوع جدیدی مواجه گردید که به خودی خود می توانست نه یک بحث بلکه بحثهای متعددی را دراندازد. هرچند که دلسوزانی به دنبال فرمایش ایشان دست به کارشدند و مطالبی را ارائه کردند اما به نظر می رسد چون بحثها در همان مسیر بحثهای گذشته در خصوص حکومت در اسلام دنبال شده و چندان به جایگاه این عنوان جدید که از ظرفیت بسیار بالا و بی بدیل ترسیم مفاهیم نظری و ساختاری نظام اسلامی برخورداراست توجه نشده، پرداخت مجدد به منظور اثبات: ا- ظرفیت بالا 2- طرح مسایل جدید معطوف به جایگاه موضوع. ضرورت دارد. اینگونه ورود به چنین بحث مهم وبی سابقه که در صورت صحیح انجام گرفتن می تواند افکار و اندیشه های مستعد و انگیزه دار در جهت بسط وتوسعه آرای سیاسی اسلامی را به سمت و سوی جدیدی سوق دهد، به طور قطع و یقین با اشکالات و کاستی هایی همراه خواهد بود که لازم است به آن بادیده اغماض نگریسته شود و بلافاصله نظرات اصلاحی اعلام شود تا موضوع آنگونه که اهمیت و شایستگی دارد مورد توجه و مداقه قرار گیرد . از این رو هفته نامه صبح صادق براساس تشخیص وظیفه پا در این میدان نهاد به این امید که لطف و عنایت الهی و نظرات اهل نظر در انجام این وظیفه خطیر یار وهمراه آن باشد.ان شاءالله
سردبیر