تحرک دیپلماسی آلمانی‌ها در خلیج‌فارس

علیرضا نجف‌آبادی
افزایش رفت و آمدهای دیپلماتیک مقامات ارشد کشور فدرال آلمان به منطقه خاورمیانه و در راس آن خلیج فارس حکایت از بروز تحولاتی جدید در سیاست خارجی این کشور در قبال منطقه دارد که آخرین دور آن با سفر صدر اعظم این کشور به چند کشور حاشیه ای خلیج فارس به انجام رسید. گرچه بسیاری این سفر را با تاکید بر نقش پرونده هسته ای ایران تحلیل کرده اند، اما به نظر می رسد پرداختن به این مسئله صرفا از دریچه پرونده هسته ای کشورمان به دور از حقیقت باشد. در هر حال به نظر می رسد مناسبات جدید آلمان با منطقه خاورمیانه و به ویژه خلیج فارس را در راستای چند متغیر اصلی می توان بررسی کرد:
1) پرونده هسته ای ایران: اتحادیه اروپا در مقطع زمانی کنونی با ریاست آلمان تلاش می کند موضوع هسته ای ایران را از مجاری سیاسی حل کند. موفقیت این اتحادیه می تواند اثبات کننده رویکرد این قاره در مسیر همگرایی، نسبت به اولویت یافتن رویکردهای سیاسی دیپلماتیک در برابر رویکردهای سخت افزاری آمریکا باشد. آلمان می کوشد با حل وفصل بحران هسته ای ایران در قالب اتحادیه اروپا زمینه را برای تقویت هر چه بیشتر سیاست خارجی و امنیتی مشترک اروپایی فراهم آورد. در همین حال می تواند زمینه را برای همگرایی بیشتر کشورهای اروپایی و کاهش اختلافات آنها به وجود آورد. آلمان هم چنین می کوشد از واگرایی بیشتربین اروپا و آمریکا و به ویژه آلمان و آمریکا بکاهد.
2)نفت: از دیرباز نفت خاورمیانه از اهمیت فوق العاده ای برای دنیای صنعتی برخوردار بوده است، چنانچه حیات این دنیای صنعتی شده به این منبع انرژی دوخته شده است. آنچه در مقطع زمانی کنونی به اهمیت نفت خلیج فارس می افزاید دو چیز است:
الف) افزایش فشارهای روسیه به قطع نفت و یا افزایش بهای آن بیشترین فشاررا براروپا و بالاخص آلمان که وابستگی شدیدی به نفت روسیه دارند وارد می کند. بنابراین یافتن بازارهای فروش نفت در کشورهای نفت خیز خلیج فارس اهمیت می یابد.
ب) تلاش آمریکا برای کنترل انحصاری نفت منطقه باعث شده است که اروپا در تکاپوی یافتن جای پایی برای خود در منطقه باشد. شکست اروپا به منزله افزایش سیطره آمریکا و نفوذ بیش از پیش واشنگتن بر دول اروپایی و ژاپن تلقی خواهد شد. به این ترتیب آلمان به عنوان رئیس دوره ای اتحادیه اروپا، رسالت اخیر را بر دوش می کشد.
3) صادرات کالاهای صنعتی: اگر چه سطح صادرات آلمان به منطقه در سطح بسیار پایین از کل صادرات خارجی آلمان قرار دارد،اما این منطقه روز به روز اهمیت بیشتری به عنوان یک بازار صادراتی برای آلمان پیدا می کند. چنانچه امروز خاورمیانه با محوریت خلیج فارس چهارمین بازار صادراتی آلمان است.افزایش بهای نفت و به تبع آن افزایش قدرت خرید، افزایش تقاضا برای کالاهای آلمانی در منطقه را به دنبال داشته است. همین موضوع دوره ای از پروژه های صنعتی و زیر بنایی را به همراه داشت به قسمی که عربستان را به بازار اصلی کالاهای صادراتی آلمان در منطقه مبدل ساخت.
4) پس از کنفرانس مادرید نقش و حضور آلمان در عرصه منازعات اعراب و اسرائیل پر رنگ تر شد. گرچه دولت فعلی آلمان در قبال تحولات خاورمیانه و قضیه فلسطین سیاست متوازنی پیش گرفته، ولی حفظ ثبات و امنیت اسرائیل از اولویت های خاورمیانه ای این کشور است. از دید برلین اجرای طرح نقشه راه، راه حل مشکلات منطقه است که با کمک کشورهای با نفوذ عربی همچون عربستان قابل حل وفصل است. در همین حال آلمان تلاش می کند نقش کشورش را در روند سازش خاورمیانه افزایش دهد.