بازی جدید قدرت در خاورمیانه/محمد ملازهی

بصیرت: «نتانیاهو» نخست وزیر صهیونیست جنگ طلب و مخالف صلح به شرم الشیخ مصر سفر نمود و با حسنی مبارک، رئیس جمهور این کشور دیدار و گفتگو کرد. هر چند ممکن است اولین دیدار سران اسرائیل و مصر به دلیل آنکه نتانیاهو بتازگی به قدرت رسیده است، امری عادی جلوه کند، اما از آنجا که خاورمیانه در آستانه تحولاتی قرار گرفته است، سفر نتانیاهو به مصر توجه بیشتری را جلب می کند.
این واقعیت که سفر نخست وزیر اسرائیل اولین سفر وی به مصر پس از کسب قدرت حزبی در اسرائیل است و مصر در معادلات عربی صلح خاورمیانه جایگاه مهمی دارد تا حدی می تواند این سفر را توجیه کند، اما این سفر در آستانه سفر مهمتری انجام شد که قرار است حسنی مبارک، نتانیاهو و محمود عباس در آینده ای نزدیک به واشنگتن داشته باشند، همزمانی این سفر با سفر عبدا... دوم پادشاه اردن به سوریه نیز در نوع خود قابل تأمل است.
به نظر می رسد، جریان سازشکار در خاورمیانه به آرامی وارد مرحله جدیدی از مناسبات می شود که بتواند خود را با راهبرد باراک اوباما هماهنگ کند. تمرکز راهبردی اوباما بر تأمین کشور کوچک فلسطین در مناطق اشغالی 1967 است، اما نتانیاهو، اصلی ترین مخالف این راهبرد است.
در این میان، پرسش مهم این است که در شرایط حکومت راستگراترین جریان و مخالف اصلی صلح در اسرائیل چه بختی برای تحقق تأسیس کشور فلسطین وجود دارد؟
در ظاهر، پاسخ روشنی برای چنین پرسش حیاتی وجود ندارد، اما تمامی مسأله این نیست. «اوباما» در پیگیری راهبرد خاورمیانه ای خود جدی است. نتانیاهو هم البته متوجه این موضوع شده است و اگر آشکارا مخالفت کند، ممکن است با مشکلاتی رو به رو شود، اما او هم بازی خود را می کند.
به نظر می رسد، بازی اصلی بر سر طرح صلح عربی است که پادشاه عربستان قدم در پیش گذاشته است.
اسرائیل با طرح تعدیل پیش نویس اعراب می تواند بازی را تا منتفی کردن آن پیگیری کند بدون آنکه با اصل طرح صلح مخالفت کند. فراموش نکنیم سنت محافظه کاری در جهان عرب قوی است و عقب نشینی تدریجی و تعدیل طرح صلح با حمایت آمریکا محتمل است، اما مصر باید این مهم را بر دوش بگیرد تا حساسیتها کاهش بیابد.
از سوی دیگر، پادشاه اردن به سوریه رفته است تا بخش دیگر این سناریو را با بشار اسد به بحث بگذارد.
سوریه، جولان اشغالی را می خواهد و آن را خط قرمز خود قرار داده است. بنابراین باید فرمولی یافت شود که اسرائیل از جولان عقب نشینی کند. کلید حل این مشکل در دست «اوباما» است. اسرائیل مجبور است بهای صلح در جولان و مزارع شبعا در لبنان را بپردازد.
جولان از ارتش اسرائیل می تواند تخلیه شود، اما به تمامی در اختیار سوریه قرار نمی گیرد. شاید هم اوباما بخشهایی از آن را برای تضمین امنیت اسرائیل در اختیار بگیرد و با سوریه کنار بیاید. در چنین نگاهی نتانیاهوی جنگ طلب، از قدرت مانوری که بتواند راهبرد جدید خاورمیانه ای آمریکا را به خطر بیندازد برخوردار نخواهد بود، اما حداکثر امتیاز را می گیرد و حداقل را به اعراب می دهد. به نظر می رسد، راهبرد آمریکا دو محور دارد. تخلیه جولان از سوی اسرائیل، اما بدون واگذاری کامل آن به سوریه و تأسیس کشور فلسطین، اما نه در تمامی سرزمینهای اشغالی. این بازی قدرت فقط در یک سوی ماجرا در جریان است. نباید فراموش کرد، در معادله صلح خاورمیانه، جریان موسوم به مقاومت به گونه ای دیگر در برابر اسرائیل بازی می کند و نادیده گرفتن نقش آن، نهایت ساده اندیشی است.