شکنندگی وحدت فلسطینی‌ها، دلایل و انگیزه‌ها

فرزان شهیـدی
فلسطینی ها پنجاه ونهمین سالگرد اشغال فلسطین(موسوم به یوم النکبه ) را در حالی پشت سر گذاردند که موج جدیدی از درگیری های خونین میان طرفداران جنبش فتح وحماس را شاهد بودند. این درگیری ها که اخیرا در نوار غزه آغاز شد در طول چند روز اول آن 9 کشته و بیش از 70 مجروح برجای گذارد. این در حالی بود که فتح وحماس توافق جدیدی مبنی بر پایان دادن به درگیری ها وعقب راندن نیروهای مسلح خود از خیابان ها را به امضا رسانده بودند.
در همین حال هانی القواسمی وزیر کشور دولت وحدت ملی در اعتراض به بحران جاری وعدم حمایت کافی تشکیلات خودگردان و دولت از وی، استعفا کرد. استعفای قواسمی که از شخصیت های مستقل محسوب می شود، تردیدهای جدیدی را نسبت به ادامه توافق تقسیم قدرت میان فتح و حماس به وجود آورده است.
بر اساس توافقنامه مکه که با وساطت عربستان میان رهبران فتح و حماس به امضا رسید، طرفین موافقت خود را با پایان دادن به درگیری ها و تشکیل دولت وحدت ملی اعلا م کردند، اما به نظر می رسد با درگیری های خونین اخیر، تلا ش های صورت گرفته برای ایجاد آرامش، نتیجه مطلوبی دربرنداشته است.
سوال اصلی آن است که چرا وحدت فلسطینیان در شرایط بحرانی کنونی و در سایه وجود دشمن مشترک صهیونیستی، تا این حد شکننده شده است؟
در واکاوی علل این درگیری های خونین، می توان از یک سو به نقش مخرب رژیم صهیونیستی اشاره کرد که در سیاست های تفرقه آمیز وایجاد فتنه ید طولایی دارد. عوامل نفوذی رژیم صهیونیستی از دیرباز در میان جریانات داخلی فلسطین رخنه کرده وبه ایجاد فتنه واختلاف می پردازند. این سناریو در راستای طرح آمریکا در منطقه موسوم به ایجاد «جبهه اعتدال» در برابر «جبهه افراطی گری» صورت می گیرد و به تعبیری قرار است فلسطین تبدیل به معرکه ای میان میانه رو ها وتندروها گردد. در این طرح هدف سرنگونی حماس است ومتاسفانه برخی کشورهای عربی نیز با این سناریو همراه شده اند.
از سویی اسراییل همچنان سیاست های توسعه طلبانه خود را ادامه می دهد وبه تعهدات خود مبنی بر کاهش فشار علیه فلسطینی ها عمل نکرده است. این گونه فشارها به طور طبیعی اوضاع داخلی فلسطین را دچار التهاب بیشتری خواهد ساخت.
علت دیگر وقوع این درگیری ها برخاسته از وجود جریانات تندرو در فتح وحماس می باشد. تندروهای فتح سند مکه را برنمی تابند وبا توافق میان محمود عباس واسماعیل هنیه مبنی بر تشکیل دولت وحدت ملی مخالف هستند. از سوی دیگر حماس قائل به آن است که فتح مایل به همکاری با حماس نیست وبه نحوی در صدد کودتا علیه حماس و در دست گرفتن کامل قدرت می باشد.
ناظران تحولات فلسطین معتقدند جنبش فتح پس از مرگ عرفات قدرت سازمانی خود را از دست داده است و فساد مالی و اداری موجب شکست این جنبش در انتخابات مجلس قانونگذاری فلسطین در برابر رقیب خود یعنی جنبش حماس گردید، جنبشی که دارای سوابقی درخشان در مبارزه بوده وبا شعارهای جدیدی وارد عرصه انتخابات گردید.
ظهور یک رقیب جدی که پیش از این خارج از میدان قدرت بود، رقابت های فتح وحماس را تشدید کرد. به تدریج رقابت ها تبدیل به اختلافات سیاسی واختلافات سیاسی به درگیری های خیابانی منجر شد. میانجیگری های کشورهای عربی خصوصا مصر وعربستان تا حدی از اختلافات دو طرف کاست اما ریشه آن را از میان نبرد.
شاید یکی از عوامل مهم شکنندگی توافقات دو طرف آن است که توافقاتی چون پیمان مکه از ضمانت اجرایی لازم برخوردار نبوده است. به عبارت دیگر این توافقات مشکلات فلسطینیان را حل نکرد وتشکیل دولت وحدت ملی به رفع گرسنگی وتحریم فلسطینیان نینجامید. فشارهای اسراییل و اهمالگری از سوی جامعه بین المللی واعراب نسبت به فلسطینیان نیز همچنان ادامه یافت. طبیعی است که در چنین شرایط دشواری زمزمه ناکارآمدی دولت وحدت ملی به گوش می رسد و دو طرف به تبادل اتهامات پرداخته و بار دیگر آتش درگیری های داخلی برافروخته می شود. وجود نهادهای متعدد وموازی امنیتی ونفوذ عوامل فتنه گر در این نهادها به آسانی می تواند نبردهای خیابانی را رقم زند وحتی آن را تبدیل به جنگی تمام عیار کند.(برای نمونه محمود عباس طی اقدامی غیرقانونی نهادی با عنوان مدیریت امنیت داخلی ایجاد کرده تا در برابر وزارت کشور قرار گیرد واز سویی محمد دحلان را به سمت مشاور امنیت ملی خود تعیین کرده که از مخالفان سرسخت حماس است)
امروزه سلاحی که روزی اشغالگران صهیونیستی را نشانه می رفت، گویی ماموریتی جز برادرکشی ندارد و روحیه مقاومت و ستیزه گری که آزادی فلسطین را مطمح نظر داشت، اکنون تبدیل به خصومت های جناحی و انتقامجویی های داخلی شده است. جوانان فلسطینی که امروزه سایه فقر وبیکاری وبی سوادی بر سر آن ها سنگینی می کند، سلاح پدران خود را در دست دارند، اما هدف گیری آن ها همانند اسلاف خود نیست.
خط سازش در جنبش فتح که عملیات های استشهادی علیه صهیونیست ها برنمی تابد، امروزه با شائبه های قدرت طلبی و فساد حکومتی عجین شده و می رود تا جوانان فلسطینی را از مسیر مقدس انتفاضه منحرف سازد. همین خط سازش از حماس می خواهد اسراییل را به رسمیت بشناسد، بنابراین درگیری دوباره شبه نظامیان وابسته به فتح و حماس در نوار غزه ترجمان اختلافهای پنهان دو طرف بر سر روند صلح با اسرائیل باشد. هر چند اختلاف سازشکاران با حماس تنها به این جا ختم نمی شود وبه نظر می رسد اختلاف اصلی بر سر اعمال قدرت در قلمروی داخلی فلسطین نهفته است.
جوانان فلسطینی امروزه قربانی اختلافات سیاسی میان مبارزان قدیمی شده اند که بر سر دستیابی به اریکه قدرت، وارد یک نزاع فرساینده شده وآرمان فلسطین را به فراموشی سپرده اند. اکنون اندک امکانات باقیمانده از تشکیلات خودگردان صرف ستیزه و درگیری با حماس می شود. این بدان معناست که بحران ومحاصره وگرسنگی در فلسطین همچنان ادامه دارد و در چنین شرایط شکننده ای است که اسراییل با صراحت در غزه اعلام جنگ می کند وفرمانده ارتش اسراییل در منطقه میانی اعلام می کند هر فلسطینی که مورد ظن واقع شود، به ضرب گلوله از پای درخواهد آمد.
شاید تعبیر فهمی هویدی روزنامه نگار مصری در روزنامه الاهرام به خوبی این واقعیت تلخ را در صحنه داخلی فلسطین تبیین کرده باشد. وی می گوید فلسطینی ها در روز یکدیگر را می کشند و شبانگاه توسط دشمن صهیونیستی کشته می شوند. وی می پرسد آیا برای فلسطینی ها مصیبتی بالاتر از این متصور است؟
در صورت ادامه درگیری ها چه بسا دولت وحدت ملی از هم فرو بپاشد و وضعیت جدید از سه حالت خارج نخواهد بود: جنگ داخلی تمام عیار، کودتای فتح یا برگزاری انتخابات زودرس. جنگ داخلی مورد رضایت هیچکدام از دو طرف نیست، کودتا هم ممکن است پر هزینه باشد، بنابراین همه راهها به انتخابات زودهنگام ختم خواهد شد، انتخاباتی که محمود عباس در صورت در دست داشتن توافق پنهان با اسرائیل، می تواند برنده آن باشد.
در هر حال فلسطینی ها که روزی با روحیه مقاومت وشهادت طلبی وبا برافروختن انتفاضه اول ودوم درهای بهشت را به روی خود می گشودند، به تعبیر طلال سلمان در روزنامه السفیر، امروزه می روند تا درهای جهنم جنگ داخلی را بروی خود بگشایند. آیا برباد دادن سوابق درخشان وطولانی مبارزه واستقلال طلبی سزاوار ملت قهرمان فلسطین است؟
امید آن است که فلسطینی ها به آن مرحله از بلوغ سیاسی وفکری برسند که منافع ملی وآرمان های مقدس وتاریخی خود را بر منافع شخصی وگروهی ترجیح دهند وتنها دشمن مشترک خود را نشانه روند. میانجیگران منطقه ای که تاکنون تلاش زیادی جهت همگرایی داخلی فلسطینی ها به خرج داده اند، شاید بار دیگر موفق به آرام سازی عرصه داخلی فلسطین شوند، اما مهم آن است که حمایت های جدی در حمایت از دولت وحدت ملی و دفاع از حقوق مسلم فلسطینی ها وتقویت زیرساخت های فلسطین به عمل آید ومحاصره ملت مظلوم فلسطین پایان پذیرد وگرنه اوضاع داخلی سرزمین اشغالی فلسطین همچنان شکننده وبحرانی خواهد بود.