روح خدا...

محمد مطهرزاده
14 خرداد سالگرد درگذشت ابرمردی است که شعاع درخشش شخصیت نورانی او، از مرزهای ایران فراتر رفت و قلوب مسلمانان جهان را تابناک ساخت. او که انتظار فرج از نیمه خرداد می کشید، به درگاه الهی پرکشید و میراث گرانبهایی به جای گذاشت که التزام به آن «رستگاری» را موجب می شود.
ابعاد شخصیتی و فکری آن حضرت، اگر چه در بادی امر «ایده» بود اما معظم له با درک صحیح از مقتضیات زمان و مکان، آن را به عرصه عمل وارد کردند تا بزرگترین انقلاب قرن 20 متصف به صفت «اسلامی» شود.
در همین خصوص دکتر علی قادری، استاد دانشگاه، به صبح صادق گفت مهمترین ویژگی حضرت امام التزام تام به تهذیب نفس و اخلاق کریمه بود. امام از حوزه عرفان به همه موضوعات می نگریست و با همین نگاه فلسفه، فقه و سیاست را با هم ترکیب کرد، جهان بینی امام(ره) بر محور توحید است و غایت این جهان بینی و قرب الهی جز از مسیر«اخلاق» طی شدنی نیست.
وی افزود: علم توحیدی که در بردارنده تهذیب نفس نباشد، حجاب اکبر است و جز گمراهی پیامد دیگری ندارد. ایشان از عرفان و فقه به این امر رسیدند که باید خود را اخلاقی کرد وتهذیب نفس نمود. شخصیت اخلاقی ایشان و تراوش وجودی شعاع نورانی آن، چنان اثری داشت که جنگ و جبهه نبرد که علی القاعده باید مفهومی خشن باشد، در پرتو آن شخصیت اخلاقی، به «مدرسه عشق» بدل شد. حتی این اخلاقی شدن، در مردم ما هم اثر مستقیم گذاشت و ما دیدیم بعد از پایان جنگ و در سال 1991 که آمریکا به عراق حمله کرد، مردم ما با آغوش باز آوارگان عراقی را پذیرا شدند.
قادری با اشاره به نسبت اخلاق و فقه و فلسفه در اندیشه امام تصریح کرد: در سیره امام، فقه و فلسفه ابزاری و طریقی است برای نیل به اخلاق و تهذیب نفس و کسب ملکات. مشخصه بارز امام(ره)خلق نیکو، بود و این خلق نیکو ملکات اخلاقی بیشماری را برای ایشان به ارمغان آورد.
قادری افزود ممکن است وقتی از اخلاق صحبت می شود، تصوف به ذهن متبادر شود. اما اخلاق امام چند بعدی است. آنجایی که باید سکوت می کرد، مانند امیرالمومنین (ع) امام چنین می کند، اگر با مرحوم آیت الله بروجردی اختلاف نظر دارد، اما تا آخر عمر احترام ایشان و حوزه را نگاه می دارد. اما آنجایی هم که امام قرار بود بجنگد، سازش ناپذیر بود و با کسی رودربایستی نداشت. چه که در ساحت اخلاق اسلامی، رأفت و عطوفت و قهر و غلبه توأما وجود دارد.
قادری در پایان تأکید کرد: من عالی ترین مشخصه شخصیت امام (ره) را «پرورش اخلاق» می دانم. مقام معظم رهبری تعبیر جالبی درباره امام (ره) دارند، ایشان می فرمایند: «امام تا مرز عصمت پیش رفت؛ این سخن کاملاً صحیح و موشکافانه و دقیق است، چرا که امام ملکات اخلاقی بیشماری داشت.
غرویان؛ جامعیت و حریت
به نظر من دو ویژگی در شخصیت حضرت امام (ره) بارز است، یکی جامعیت ایشان و دیگری حریت؛ محسن غرویان، مدرس حوزه علمیه قم درباره سیره علمی و عملی حضرت امام به «صبح صادق» می گوید؛ درباب جامعیت حضرت امام، آنچه که عیان است تسلط ایشان برابعاد مختلف علوم و دانش های اسلامی بود، چه در فقه و چه در فلسفه و اصول، کمتر کسی جامعیت ایشان را دارا بود.
وی می افزاید: درخصوص حریت ایشان باید گفت که حضرت امام (ره) از مبانی فکری - فلسفی، خود با ارائه استدلال‌های قوی دفاع می کرد و قوت این استدلال‌ها، باعث می شود که این مبانی به عرصه عمل راه یابد، مانند نظریه ولایت فقیه.
وی با اشاره به لزوم «پاسداری» از اندیشه های امام تأکید می کند، بهترین راه پاسداری از فکر و اندیشه امام (ره) این است که این تفکر در حوزه ها و دانشگاه ها تدریس شود تا نسل جوان از ابعاد تفکر امام و مبانی آن آگاه گردد. فی‌المثل کتاب معاد امام باید در حوزه ها تدریس شود و به عنوان یک بحث فلسفی- کلامی بسیار به آن پرداخته شود تا اینچنین از افکار امام حراست به عمل آید. وی در پایان رویکردهای عرفانی امام را در همه ابعاد تفکر ایشان موثر خواند و گفت: مبانی فلسفی، عرفانی امام در اندیشه سیاسی ایشان کامل مشخص است.«نظریه ولایت فقیه» یک نظریه سیاسی است که مبتنی براندیشه های عرفانی ولایت و مبانی اصالت وجود، حکمت صدرایی است. این حکمت، حکمتی است که پایه های «ولایت فقیه» در آن استوار است.