دیپلماسى هسته‌اى کره شمالى

بحران اتمى در شبه جـزیـره کره و مذاکـرات در خصـوص حل آن سابقـه طولانى دارد .پس از استقرار نخستین کلاهک اتمى ایالات متحده در خاک کـره جنـوبـى در سـال 1337 و تـلاش اتحاد جماهیر شوروى براى تقویت بنیه دفاعى کره شمالى و تجهیز این کشور به سلاح هسته اى ، رقابت دو طرف در شبه جزیره کره بالا گرفته و پیونگ یانگ تحت فشـار ایالات متحـده در 29 تیر 1356 موافقت نامه نوع 66 را با آژانس بین المللى انرژى اتمى امضا کرد . 8 ســال پـــس از ایـــن رخــداد، کره شمالـى در 21 آذر 1364، پیمـان منع تکثیر سلاح هاى اتمـى مـوسوم به ان.پـى.تـى را امضـا کـرد و در ادامـه همیـن امـر در طـول 18 ماه مـذاکـره ، موافقت نامه حفاظت هـاى اتـمـى را بـا آژانس بین المللى امضا کرد .
بعداز فـروپـاشـى بـلـوک شـرق و کاهش حمایت هـا از کـره شمالى و بـه علاوه بحران انسانى و اقتصادى که در نتیجـه سوءمدیریت و عـوامل طبیـعـى همچـون خشکسالـى حـاصـل شـده ، کـره شمالى تنـهـا بـرگ بـرنده اى کـه در مـقـابـل غــرب داشـت ، سـلاح هـاى هسته اى بود .به همین دلیل این کشور در دوره هاى زمانى متعددى که بحـران افزایش پیدا کرد، به سادگى حاضر به عقب نشینى نبوده است .
در اولین مرحله از افزایش تنش در شبه جزیره کره ، پس از فروپاشى اتحاد جماهیر شـوروى ، در مـاه اردیبهشـت 1373، کـره شـمـالـى بـدون نـظــارت آژانس بین المللى انرژى اتمى دست به تعویـض » لـوله هـاى سـوخت مصـرف شـده «زد و در مـاه ژوئن هـمـان سـال تهدید کرد، نه تنها از ان .پى.تىبلکه از آژانس بین الملـلـى انـرژى اتمى نیـز خارج خواهد شد . آمـریـکـا تـلاش کــرد تـا تـحـریـم اقتصادى علیه کره شمالى را در شوراى امنیت سازمان ملل تحقق بخشـد ولـى با مـخـالـفـت روسیـه و چـیـن مـواجـه گردیـد .ژاپن نیز در ایـن مـرحلـه بـراى فشار بر کـره شمالى از ایالات مـتـحـده حمایت کرد .
این وضعیت به گونه اى پیش رفت که کره شمالى در سال 1372 اعلام کرد که از N .P .T خارج مى شود . بحـران مزبـور در سـال 1373 با میـانـجـیـگـرى جیـمـى کـارتر، رئـیـس جمهور اسبق آمریـکـا، مـوقتـاً فیصلـه یافت .کـارتر در ایـن مذاکـرات بـا دو پیشنهاد مؤثر به مذاکـره دو ساعته خود با کیم ایـل سـونگ ، رهبر کـره شمالـى خاتمه داد .این دو پیشنهاد عبارت بود از : 1 ـ برگزارى اجلاس سران دو کره که بعدها در سال 1379 برگزار شـد و 2ـ تعلـیـق بـرنامه هـاى هـسـتـه اى کـره شمالـى کـه ایـن امر نیـز مـوقتـاً انجـام پذیرفت .نشست مزبور در کره شمالى به انعقاد » مـوافقت نامه چـارچوب «در 29 مهر 1373 انجامید .
بـراساس این قـرارداد کـره شمالـى متعهـد شـد کـه از تـوسعه سـلاح هـاى هسته اى دست بردارد و فعالیت خود را در تأسیسات اتـمـى یـونگ بیـون بـراى تولید برق که منجر به ایجاد تفاله هـاى اتمى مى شده متـوقف سازد .به علاوه کره شمالى متعهد شد که اجازه دهد تا بازرسان آژانس بین المللى انرژى اتمى کار نظارت بر تأسیسات هسته اى ایـن کــشــور را آغـاز کــرده ، در مــقــابــل کشورهاى ژاپن و کره جنوبى در جهت جـبـران انـرژى از دسـت داده شـده بــه وسیلـه کـره شمـالـى » سـازمان تـوسعـه انرژى کره «را تأسیس کردند . بعداز این مقطـع زمانى که بحران با پاداش دادن به کره شمالى براى مدت محـدودى فروکش کرد، پیـونگ یانـگ بار دیگـر در 27 اسفنـد 1377 اعلام کرد، » موافقت نامه چارچوب «، منعقد شده در سال 1373 را قبـول ندارد و با بازرسان تسلیحاتـى آژانس بین المللى همکارى نخواهد کرد .
در ادامه همین روند، کره شمالى به بهـانـه فـرستـادن مـاهـواره به فـضـا، موشک تائو پـودونگ ـ یـک را آزمایـش کـرد .پس از آزمـایـش مـوفقیـت آمـیـز مـوشک تائـو پـودونگ ـ یـک ، رهبـران کـره شمالـى اعـلام کـردند کـه درصـدد آزمـایـش مـوشک تـائـو پـودونـگ ـ دو هستند . امـا نـقـطـه عـطـف مـذاکـرات در خصـوص بحران کره ، دیدار سـران دو کره در سـال 1379 و همچنیـن دیـدار مادلین آلبرایت ، وزیر امورخارجه وقت ایالات متحده بـا کـیـم جـونگ ـ ایـل ، رهبر کـره شمالى در پیـونگ یانگ بود .
اما بعداز حادثه 20شهریور 1380، روابط کره شمالى با دولت هاى همسایه و ایالات متحـده وارد فاز جدید شـد و متأثر از » محور شرارت «قرار گرفت . نگاه بدبینانه آمریکا به کره شمالى سبب شد که تشنج در شبه جزیـره کره پس از نزدیک بـه 50 سال متـارکه جنگ ، بـه شدت افزایش پیدا کند .کره شمالى در آبان سـال 1381 اعلام کرد که بـرنامـه مخفیانه اى در زمینه غنى سازى اورانیوم دارد .به علاوه این کشور به طور رسمى از موافقت نامه منع تکثیـر سـلاح هـاى هستـه اى خـارج و کلیه دوربـیـن هـاى آژانس بین المـلـلـى انـرژى اتمـى را در سایت هاى هسـتـه اى غـیـرفعال کـرد . ایالات متحـده نـیـز در واکنـش بـه ایـن اقدام ، تحویل سوخت به این کشور را متوقف ساخت .به این تـرتیب اگـرچه کره شمالى بعداز پایان جنگ سرد در دو مقطع زمانى ، یعنى در سال 1373 و 1377 تهدیـد کـرد که از ان .پـى.تـى خارج خـواهد شـد ولى در این مـرحلـه عملا دست بـه کـار شـد و کشورهـاى همسایه و قدرت هاى بـزرگ را بیش از هر زمانى نـگـران وضعیت امـنـیـتـى در شمال شرقى و شرق آسیا ساخت .
در ادامه فـعـالـیـت هـا بـراى حـل بحران کـره شمالى ، در اسفنـد 1382 نمایندگان کشـورهاى ایالات متحده ، کــره شــمــالــى و چــیــن مــذاکــرات سه جانبه اى را در خصوص حل بحران اتمى کـره شمالى در پکن ، پـایـتـخـت چـیـن ، انـجـام دادنـد .اجـلاس فـوق اگرچه بدون نتیجه به کار خود پایان داد ولى سه طـرف مذاکـره در این اجـلاس توافق کردند تا در آگوست همان سال ، اجلاس شش جـانـبـه اى را در کـشـور چین در خصـوص غیـرهستـه اى کـردن شبه جزیـره کره برگزار کنند .
در همیـن راستا اولین دور مذاکـرات شش جانبه در مــرداد ســـال 1382 بــا حــضــور نمایندگانى از کشورهاى ژاپن ، چین ، روسیه ، کره جنوبى ، ایالات متحـده و کره شمالى در پکـن ، بـرگـزار شد ولى همانند مذاکرات سه جانبه گذشته ، این اجلاس نیز به علت اخـتـلاف بـسـیـار موجود میان آمریکا و کره شمالى ، بدون دستیابى به نتیجه مثبت و اعلام موافقت طرفین با دور دوم این مذاکـرات به کار خود پایان داد . یک ماه بـعـداز آن ، در شـهـریـور 1382 بوش ، رئیس جمهور آمریکـا، در مذاکرات خود با رومو ـ هیون ، رئیس جمهور کـره جنوبى در جریان اجلاس اپک در تایلند، اعـلام کـرد که آمریـکـا آماده است تا تضمین امنیتى کـتـبـى در اختیار کره شمالى قرار دهد و تمایل دارد که مسأله هسته اى کره شمالى از طریق مسالمت آمیز حل شـود .با بالا گرفتـن گفت وگوها در خصوص زمان برگزارى دور دوم مــذاکــرات شـش جــانــبــه ، کره شمالـى در آذر 1382، اعلام کـرد که ایالات مـتـحـده همـزمان با تـوقـف فعالیت هـاى هـسـتـه اى کـره شمالـى ، مى بایست نام ایـن کـشـور را از لیسـت محور شـرارت و نیز حامـى تروریـسـم خارج سـازد و ضمن لغو تحـریـم هـاى سیاسى ، اقتـصـادى و نـظـامـى ، ارایه کمک هاى اقتصـادى و انـرژى ایالات متحده و دیگر کشـورها به کـره شمالى مجدداً از سرگرفته شود .
در ادامه همین روند و پـس از مـاه هـا رایزنـى و تـلاش مقامات چـیـن بـراى بـرگزارى دور دوم مذاکرات شش جانبه ، دو طرف مناقشه یعنى ایالات مـتـحـده و کـره شمـالـى ، مـوافقـت خـود را بـا بـرگزارى اجـلاس بعدى اعلام کردند و این اجلاس مورخ 16 اسفند برگزار شد .
نتیجه
اگـرچـه بـحـث و گـفــت وگـو در خصوص حل بحـران اتمى کره شمالـى سابقه اى طولانى دارد و دیپلمات هاى زیـادى ، زمان طـولانـى را به حـل ایـن بحران از طریق دیپلماتیک اختـصـاص داده اند ولى نتایـج حـاصـل شـده از راه مذاکرات تاکنون بسیار محدود و اندک بوده است .در این راستا دیپلماسى فقط توانسته بـاعـث افـزایش بحـران شود بـه جاى آنکه به ارایه راه حل ها کمک کند .
روش اتخاذ شده از سوى آمریکـا در هر دو دور مذاکـرات شش جانبه و موفقیت آن مبنى بر قبولاندن این امر به 4 کشور شرکت کننده در اجلاس ـ که مسـألـه اصـلـى تـوق فـعـالـیـت هـاى هستـه اى کـره شمالـى و غـیـرهستـه اى کـردن شبـه جـزیـره کـره است ـ نـشـان مى دهد که ایالات متـحـده حـاضـر بـه امتیازدهى نیست و به همین دلیل اصرار کشـورهاى شـرکت کنـنـده در اجلاس دوم ، بر تـوق کامـل فـعـالـیـت هـاى هسته اى کره بود .