تحول در دانشگاه

مریم‌السادات حسینی
تغییر و تحول در رژیم حکومتی ایران به دنبال وقوع انقلاب اسلامی 1357 ضرورت تحول در بنیادها و ساختارهای فرهنگی نظام نوپای حاکم را ایجاب می نمود. چرا که در واقع انقلاب به معنای واقعی کلمه تحول اساسی در چارچوب ها و بنیان های فرهنگی یک نظام است. از مهمترین ساختارهای فرهنگی هر جامعه که وظیفه تربیت و آماده سازی نسل جدید دانش آموخته برای پذیرش نقش ها و الگوهای اجتماعی و فرهنگی را برعهده دارد؛ دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی هستند. به طوری که امام در تعبیری از اهمیت نقش دانشگاه ها این طور فرموده اند که «دانشگاه مرکز همه چیز است حتی تشکیل دولت» بر مبنای این جایگاه تعیین کننده و سرنوشت ساز دانشگاه ها، ضرورت جهت گیری و سازماندهی فعالیت ها، برنامه ها و کادر آموزش چنین مراکزی در راستای اهداف و آرمان های فرهنگی نظام قابل توجیه و توجه می نماید.
با درک اقتضای چنین هدفی برای مهمترین بنیاد فرهنگی جامعه است که امام خمینی در تاریخ 23 خرداد 1359 طی فرمانی لزوم تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی را برای تحقق اهدافی خاص در دانشگاه ها اعلام می دارند. پیش از این تاریخ، دانشگاه ها براساس پیام نوروزی امام در اول فروردین 1359 - مبنی بر ضرورت ایجاد انقلاب اساسی در این مراکز و تبدیل آنها به محیطی سالم برای تدوین و تعلیم علوم عالی اسلامی - توسط شورای انقلاب تعطیل گردیده بود.
در این راستا پس از تعطیل رسمی دانشگاه ها در چهاردهم خرداد امام نیز فرمان خود را مبنی بر تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی صادر نمودند که طی آن 7 نفر را برای عهده داری مسئولیت های مورد نظر در این ستاد تعیین نمودند: آقایان محمدجواد باهنر، علی شریعتمداری، عبدالکریم سروش، حسن حبیبی، شمس آل احمد، جلال الدین فارسی، مهدی ربانی املش. در فرازهایی از پیام امام به این اعضا در ترسیم اهداف چنین ستادی آمده است: «مدتی است ضرورت انقلاب فرهنگی که امری اسلامی است و خواست ملت مسلمان می باشد اعلام شده است و تاکنون اقدام موثر و اساسی انجام نشده است... خوف آن [است] که خدای ناخواسته فرصت از دست برود و کار مثبتی انجام نگیرد و فرهنگ همان باشد که در طول مدت رژیم فاسد[بود] ... از دستاوردهای دانشگاه ها به خوبی ظاهر می شود که جز معدودی متعهد و مومن که علیرغم خواست دانشگاه ها در خدمت کشور و اسلام بودند دیگران جز ضرر و زیان چیزی برای کشور ما بار نیاوردند...»
براساس تبیین چنین ضرورتی امام در ادامه پیام محورهای فعالیت ستاد را برمی شمرد: گزینش افراد شایسته و صاحب نظر و متعهد به نظام جمهوری اسلامی جهت تشکیل شورایی برای برنامه ریزی و تعیین خط مشی های فرهنگی دانشگاه ها، آماده سازی اساتید شایسته و متعهد و آگاه برای تدریس در دانشگاه ها، گزینش دانشجویان و اسلامی کردن جو دانشگاه با تغییر در برنامه آموزشی این مراکز به صورتی که محصول کار آنها در خدمت مردم قرار گیرد. ضمن آنکه برای تأمین اهداف فوق کمیته ای نیز در ستاد با عنوان «کمیته اسلامی کردن دانشگاه ها» تشکیل شد و با توجه به ناهماهنگی ضوابط و مقررات حاکم بر دانشگاه ها با شرایط انقلابی جامعه، قسمت اعظم فعالیت های ستاد بر اسلامی کردن دانشگاه ها و تعیین ضوابط و مقرراتی منطبق با موازین اسلامی متمرکز گردید.