فلسطین؛ نزاع در خانه

فرزان شهیدى
درگیری های خیابانی میان طرفداران جنبش فتح و حماس، نگرانی های مربوط به بحران و جنگ داخلی فلسطین را تشدید کرده است. در واکاوی علل این درگیری های خونین، برخی تحلیلگران از نقش مخرب رژیم صهیونیستی سخن می گویند که با توجه به سیاست های تفرقه آمیز و سوابق سیاه این رژیم دور از واقعیت نیست.
برخی از ناظران هم وقوع این درگیری ها را بیش از همه برخاسته از وجود دو جریان تندرو در فتح و حماس می دانند. تندروهای فتح معتقدند حماس قادر به اداره امور فلسطینیان به ویژه اوضاع معیشتی نمی باشد، لذا این جنبش باید از قدرت کناره گیری کند و فتح بار دیگر زمام امور دولت را برعهده گیرد. این جریان به طور طبیعی با توافق میان محمودعباس و اسماعیل هنیه مبنی بر تشکیل دولت وحدت ملی مخالف هستند.
از سوی دیگر تندروهای جنبش حماس قائل به آنند که حماس دارای مشروعیت قانونی برخاسته از انتخابات مجلس قانونگذاری فلسطین است، لذا نیازی به ائتلاف با دیگران ندارد و با پشتوانه آرای مردمی باید برنامه های خود را با قدرت اجرا کند. این طیف معتقد است فتح در صدد کودتا علیه حماس و در دست گرفتن دوباره قدرت می‌باشد.
اما رهبران فتح و حماس با رویکردی میانه جهت حل مشکلات مردم فلسطین به ائتلاف روی آورده و تا مرز تشکیل دولت وحدت ملی پیش رفتند. تندروهای فتح به تحریک کارمندان دولت و نیروهای امنیتی روی آوردند که ماه هاست حقوقی دریافت نکرده اند. مخالفان دولت وحدت ملی در حماس نیز از پشتوانه مردمی این جنبش بهره برده و به تحریک طرفداران خود پرداختند. با وارد شدن نیروهای اجرایی (شاخه امنیتی نظامی دولت حماس) درگیری های خیابانی تشدید شد و به کشته شدن 12 تن از فلسطینیان و مجروحیت ده ها تن دیگر در نوار غزه انجامید و پس از آن دامنه درگیری ها به کرانه باختری کشانده شد.
سران فتح و حماس همواره طرفداران خود را به آرامش فراخوانده و تبعات درگیری های داخلی و سوءاستفاده رژیم صهیونیستی از اختلافات داخلی را به هواداران خود گوشزد می کنند، اما به نظر می رسد اختلافات میان دو جنبش عمیق تر از آن است که با دعوت به خونسردی از سوی محمود عباس و اسماعیل هنیه فروکش کند. آن گونه که یکی از تحلیلگران فلسطینی گفته است رقابت فتح و حماس بر سر قدرت است و گفت و گوهای دو طرف را به «گفت وگوی ناشنوایان» تعبیر کرده است.
البته تجربه نشان داده است که این دو جنبش بر سر مسائل استراتژیک و آن جایی که مربوط به منافع ملی فلسطینیان مربوط می شود می توانند به وحدت نظر برسند، هر چند اختلافات دیرین در مقاطعی خودنمایی کرده و با دخالت های بیگانه خصوصا اسرائیل مانع تحقق این وحدت می شود.
اکنون محمودعباس به عنوان رئیس خودگردان چندین گزینه برای حل بحران جاری پیش رو دارد از جمله تشکیل دولت وحدت ملی و یا اعلام انتخابات زودهنگام. عباس همچنین به میانجیگری های بین المللی و منطقه ای به ویژه اردن و مصر چشم امید دارد.
اسماعیل هنیه نیز به عنوان نخست وزیر به خاطر تحریم های بین المللی در اداره دولت با مشکل مواجه شده و کمیته چهارجانبه شروطی از جمله شناسایی رژیم صهیونیستی و پذیرش قراردادهای میان ساف و رژیم صهیونیستی را جهت از سرگیری کمک های بین المللی در برابر حماس قرار داده است، تلاش محمودعباس در تشکیل دولت وحدت ملی آن بود که حماس به نحوی رژیم صهیونیستی را شناسایی کند تا تحریم بین المللی برداشته شود. استنکاف حماس از شناسایی رژیم صهیونیستی و نیز مخالفت های رژیم صهیونیستی و آمریکا عملا طرح تشکیل دولت وحدت ملی را با شکست مواجه ساخته و اختلافات میان دو جنبش به خیابان ها کشیده شده است. آن چه مورد اصرار آمریکاست انحلال پارلمان و تشکیل دولت موقت توسط محمود عباس تا برگزاری انتخابات جدید می باشد و این خواسته در دیدار جاک والاس سرکنسول آمریکا در بیت المقدس با محمود عباس مطرح شده بود. از این رو تعبیر کودتا توسط فتح که از سوی حماس مطرح شده، چندان دور از واقعیت نیست.
در هر حال حماس شرایط دشواری را در عرصه داخلی فلسطین می گذراند. این جنبش انقلابی که با آرای مردمی به اریکه قدرت دست یافته از ابتدا با فشار های داخلی و خارجی مواجه بوده و اکنون بر سر دوراهی قرار گرفته است؛ یا باید با چرخشی ایدئولوژیک رژیم صهیونیستی را شناسایی کند و یا بحران جاری و اوضاع وخیم اقتصادی ناشی از تحریم ها را به نحوی اداره کند. شاید گزینه کناره گیری از قدرت و بازگشت به فاز مبارزه و لغو آتش بس هم روزی مدنظر رهبران حماس قرار گیرد. این انتخاب هر چند دشوار است اما به مثابه اعتراضی شدید به جامعه بین المللی خواهد بود که علی رغم سر دادن شعار دمکراسی و حقوق بشر به الزامات آن پایبند نبوده و حاضرند به خاطر حمایت یک جانبه از رژیم صهیونیستی، نظاره گر گرسنگی ملت مظلوم فلسطین باشند.