استراتژی جدید بوش، ارزیابی اولیه

چهارشنبه گذشته بوش سیاستهای جدید خود درعراق ومنطقه را طی یک سخنرانی بیان کرد که حاصل تلاشهای فشرده طی ماههای گذشته وجمع بندی چالش ها وناکامی ها و اشتباهات مقامات آمریکایی در طراحی و اجرای سیاستهای حکومت بوش بود. روح کلی سیاست جدید بوش را می توان در گزارش بیکر جستجو کرد که به نحوی با نگاه و راهبردهای افراطی نئومحافظه کاران به شکل اجرایی درآمده است. اگر چه آنچه در سخنرانی بوش اعلام شده تمامی بخشهای سیاست جدید نیست وبخشهای پنهان باید تدریجاً از خلال نوع رفتار وعملکردهای مقامات آمریکایی کشف شود ولی مهمترین رکن سخنرانی بوش بر افزایش نیرو و مأموریت های این نیرو متمرکز است. تفاوت این رویکرد با توصیه های بیکر دراین است که تیم بوش برای ورود به بحث واگذاری امنیت به عراقی ها و یا مذاکره با ایران وسوریه نیاز به یک گام نظامی را ضروری می‌داند.
تیم بوش معتقدند، تنها با اعمال یک شوک و ژست عملیات نظامی برای سرکوب برخی جریانهای شیعی وسنی، می توان فضای اعتدال جهت یک تفاهم حکومتی را فراهم کرد. یعنی برای حذف اهرمهای فشار ایرانی و یا اقتدار شیعی در داخل، باید در قالب یک طرح امنیتی و بکارگیری نیروهای ویژه، این مسئله را تأمین کنند. از سوی دیگر بوش جریان های سنی را نیز که این بار در سخنرانی اش فقط به القاعده اکتفا کرده و اشاره ای به بعثی ها ندارد، مهار نماید. این هدف نیز با بکارگیری چهار هزار نیروی جدید کماندویی در استان الانبار وهشدار محترمانه به کشورهای عربی بدست می آید. نکته مهم در این محور نظامی این است که مقامات آمریکایی نمی خواهند مسئولیت این رفتار جنگی را بعهده بگیرند و لذا از حکومت مالکی نیز می خواهند تا در تصمیم برای برخورد با گروههای شیعی مصمم باشد.
بخش دیگری از این سیاست نظامی، هشدار به ایران وسوریه است که در قالب ضرورت جلوگیری از اثرگذاری ایران وسوریه دنبال می شود. برای این هدف که نوعی کاهش وزن ونفوذ ایران وسوریه را هدف قرار می دهد، فشارهای مرزی و استقرار واحدهای نظامی آمریکایی دراین مناطق و یا فشار روانی و امنیتی بر روی دفاتر رسمی دیپلماتیک ایران مد نظر قرارگرفته است این بدان معناست که آمریکا برای حل بحران خود درعراق، قبل از مذاکره با ایران و سوریه وپذیرش ما به ازاء سیاسی آن، دست به محدودسازی ایران وسوریه خواهد زد و دراین راستا آماده است تا به فشارهای مرزی علیه ایران هم بپردازد.
نکته بسیار مهمی که در سخنرانی بوش به آن تاکید شده این است که بخوبی منابع وامنیت ملی کشورهای عربی (عربستان، مصر، اردن، امارات و قطر) با منافع آمریکا درعراق گره زده شده واعلام می دارد اگر آمریکا در عراق شکست بخورد، تهدید افراطی گری سنی، حاکمیت های آنان را به خطر می اندازد. این نکته بدان معناست که کشورهای یاد شده ناچارند به مهار گروه های افراطی سنی و بعثی اقدام کنند و در همین رابطه یک تیم امنیتی ـ سیاسی آمریکایی ازچند روز قبل در عربستان درخواست کرده که ارتباط آمریکا با گروههای سنی افراطی را برقرار کنند و مهار آنها را بدست آمریکا بدهند.
این محور مهمی در مذاکرات هفته جاری سران(2+6) عربی با خانم رایس در کویت خواهد بود تا با چانه زنی، امتیاز کسب کنند.
محور دیگر سخنرانی بوش، براستقرار یک سیستم موشکی ضد موشک (آنتی میسیل) پاتریوت در منطقه تاکید دارد. این رویکرد از یکسو برای رفع نگرانی امنیتی اسرائیل است که پس از جنگ 33 روزه بشدت از یک درگیری موشکی رنج می برد و از سوی دیگر استقرار این سیستم در قطر وبحرین و یا کشورهای خلیج فارس به منظور پدافند درمقابل واکنش های ایران در ازاء حمله محدود ویا گسترده آمریکا به ایران می باشد. استقرار این سیستم در منطقه از سوی آمریکا، نوعی هشدار امنیتی به ایران نیز تلقی می شود که در مجموع کشورهای حاشیه خلیج فارس و یا خاورمیانه را در راهبردهای امنیتی آمریکا هضم می‌کند.
از آنجا که خروج از بحران عراق پیوندی منطقه ای دارد، بنظر می رسد، طرح جدید بوش نیز ماهیت و اجزاء منطقه ای نیز داشته باشد که بخش های مهمی از آن بشکل محرمانه به اجرا درمی آید. لذا برای عملیاتی کردن دیگر بخشهای این استراتژی وهماهنگی وتقسیم کار منطقه ای خانم رایس در هفته جاری به کشورهای منطقه سفر می‌کند.
یکی از اجزاء پنهان استراتژی بوش، پروژه فلسطین است که با کمک کشورهای عربی مانند مصر، اردن وعربستان در فشار به حماس برای به رسمیت شناختن اسرائیل درحال پیگیری است و خانم رایس نیز ایده تشکیل دولت موقت فلسطینی در مرزهای منتهی به دیوار حائل را با اسرائیل وسران عربی منطقه به بحث خواهد گذاشت.
اگر استراتژی جدید بوش را در کنار تغییرات مسئولین نظامی و دیپلماتیک تحلیل کنیم، نشان می دهد که رویکرد اصلی، در راهبردهای نرم افزاری است که در فشارهای دیپلماتی وامنیتی توسط وزارت خارجه آمریکا وسازمان سیا دنبال خواهد شد. جایگزینی خانم سایزون بجای فیلتمان در بیروت که دیپلماتیک حرفه ای است و در حوزه کشورهای آفریقایی تجارب مناسبی دارد، نشان می دهد که درلبنان، آمریکا قصد ندارد عرصه را برای نفوذ محوری فرانسه محدود کند. برخی گزارشها حاکی است که بزودی عمروموسی با طرحی که مورد تایید عربستان وآمریکاست به بیروت باز خواهد گشت و در طرحی که مشتمل بر نظرات دوجبهه رقیب در لبنان است بحران فعلی لبنان تا بهار حل خواهد شد و ملاحظات دوطرف نیز در این طرح لحاظ می‌گردد.
روح این طرح «لاغالب و لامغلوب» است و درنگاه کلی و زمانبندی یاد شده، مرحله دوم استراتژی بوش که پس از شوک نظامی در بغداد وانبار شروع می شود، مسئله مذاکره غیر مستقیم با ایران وسوریه است. بدین شکل ضمن حفظ حضور نظامی منطقه ای و واگذاری امنیت به حکومت عراقی، هزینه های کمتری برای خروج از بحران عراق ومذاکره با ایران و سوریه خواهد پرداخت.
البته همانگونه که بوش به شکست خود در عراق اعتراف کرده و شرایط نیروهایش را مانند ویتنام توصیف می کند وامیدی به امنیت سازی طرح بغداد نیز ندارد و افکار عمومی جهانی با ادامه تلفات آمریکایی وعراقی درگیراست، عملاً استراتژی جدید بوش با عمق استراتژی اصلی آمریکا برای توجه تحکیم نفوذ وسلطه در منطقه واستقرار دائمی و اجرای سیستم دفاع موشکی منطقه ای که بخشی از طرح ریگان (جنگ ستارگان) بود وادغام پتانسیل های نظامی منطقه ای در طرحهای امنیتی آمریکا و نهایتاً تحمیل نظامی امنیتی منطقه‌ای «آمریکا ـ اسرائیل محور» منتهی می‌شود.
این هدف استراتژیک بوش با موانع جدی در کنگره، نظام رقابت با قدرتهای جهانی و واکنش های منطقه ای و حساسیت و اولویت های ویژه از کشورهای عربی روبه روست و در هم اکنون می توان بر موفقیت آن تردید جدی داشت.