تغییر در سازمان مدیریت

در هفته گذشته بعد از اخبار ضد و نقیضی که از سوی رسانه های کشور درخصوص استعفا یا برکناری فرهاد رهبر منتشر شد، بالاخره منصور برقعی بر کرسی ریاست سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تکیه زد.
اهمیت سازمان مدیریت و برنامه ریزی تا به حدی است که اولا تمام برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت کشور در این سازمان پی ریزی می شود. بودجه های سالیانه، برنامه های توسعه پنج ساله و ترسیم چشم اندازهای 10 ساله و 20 ساله از جمله اسناد اقتصادی است که پایه های آن در این سازمان شکل می گیرد.
بنابراین اگر تحولی قرار است در اقتصاد کشور صورت پذیرد این امر باید از طریق بودجه های سالیانه باشد و اگر قرار است برنامه های توسعه ای در کشور شکل بگیرد و اقتصاد دارای افق و چشم انداز باشد سازمان مدیریت نقش بی بدیلی در آن بازی می کند.
با توجه به این اهمیت است که دولت های مختلف قبل و بعد از انقلاب با حساسیت فوق العاده ای به پست ریاست بر سازمان برنامه و بودجه سابق و سازمان مدیریت و برنامه ریزی فعلی نگاه کرده اند.
اما نکته جالبی که باید به آن اشاره کرد اختلافاتی است که همواره بین روسای سازمان مدیریت و برنامه ریزی و دستگاه های اجرایی کشور وجود دارد.
این اختلافات در دوره دولت قبل منجر به برکناری طهماسب مظاهری وزیر امور اقتصادی و دارایی وقت و استعفای محمد ستاری فر رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی شد. در دولت نهم نیز در نهایت در گام اول وظایف مهمی از سازمان مدیریت جدا و به دستگاه های دیگر واگذار و در گام دوم ریاست آن از کار برکنار شد.
در بیان دلایل این امر می توان به مسائل زیر اشاره کرد:
1-از آنجا که سازمان مدیریت و برنامه ریزی مسئول اصلی بودجه نویسی و تخصیص بودجه های مصوب است بنابراین احتمال اختلاف بین این سازمان و دستگاه های اجرایی کشور همواره وجود دارد. به عبارت دیگر اگر قرار است ریالی به سازمانی یا ارگانی تعلق گیرد باید به امضای ریاست سازمان مدیریت باشد و از آن جا که نیازمندی دستگاه های کشور معمولا حد و مرزی ندارد لذا شاهد نوعی اختلاف نظر و حتی درگیری های لفظی و کتبی بین این سازمان و دیگر نهادهای کشور هستیم. این پدیده در دولت جدید نیز رخ داد به طوری که در برخی موارد ریاست جمهوری با پادرمیانی مشکلات را حل کرد.
2-بعد از بروز مشکلات فراوان در ساختار سازمان مدیریت و برنامه ریزی، رئیس جمهور تصمیم گرفت اختیارات این سازمان را محدود کند. جدا کردن سازمان های مدیریت و برنامه ریزی استان ها و واگذاری آنها به استانداران، انفصال شورای عالی اشتغال از سازمان مدیریت و سپردن وظایف آن به وزارت کار و امور اجتماعی، سپردن وظایف تبصره 13 که از مهمترین تبصره های بودجه سال 85 برای بهینه سازی مصرف انرژی است به مشاور ریاست جمهوری و مشخص کردن 005 طرح عمرانی ملی و تعیین فرد خاصی خارج از سازمان مدیریت و برنامه ریزی برای اتمام آنها از جمله اقداماتی است که در ماه های گذشته در جهت تضعیف موقعیت ریاست سازمان مدیریت و برنامه ریزی صورت گرفت. البته مسئولان کشور معتقدند این سازمان به قدری فربه شده که نمی تواند جور برنامه ریزی استراتژیک را در کشور بکشد لذا اقدامات مذکور در جهت تقویت وظایف اصلی سازمان مدیریت و برنامه ریزی نیز مطرح شده است.
3-یکی از دلایلی که در نهایت به برکناری فرهاد رهبر از سازمان مدیریت و برنامه ریزی منجر شد انتصاب برخی معاونین بود. معاونت اقتصادی سازمان، معاونت امور تولیدی و معاونت فنی از جمله مواردی است که مسئولان دولت خواستار تغییر آنها بودند و این در حالی بود که فرهاد رهبر به عملکرد افراد مذکور اعتقاد داشت و از جابه جایی آنها خودداری کرد.
4-در نهایت مباحث مربوط به متمم بودجه از مواردی است که می تواند در برکناری فرهاد رهبر موثر ارزیابی شود. دولت به شدت در نظر دارد که در سال جاری متمم بودجه را تقدیم مجلس کند. از آنجا که دستگاه های مختلف انتظاراتی از این متمم دارند لذا رئیس سابق سازمان مدیریت و برنامه ریزی در مقابل تخصیص برخی بودجه ها خصوصا بودجه های جاری مقاومت می کرد.
با توجه به این موارد کار به جایی رسید که رئیس جمهور مجبور شد فرهاد رهبر را از کار بر کنار و منصور برقعی معاون وزیر نیرو و از یاران قدیمی خود را به پست ریاست بر سازمان مدیریت و برنامه ریزی منصوب کند.
از آنجا که مشکلات فرا روی سازمان مدیریت و برنامه ریزی مشکلات ساختاری است باید منتظر ماند و دید برقعی چگونه با این مسائل کنار می آید؟