تعامل استراتژیک هند - آمریکا

علی علوی
مجلس سنای آمریکا در یک اقدام غیر منتظره با اکثریت آراء توافقنامه هسته‌ای میان واشنگتن و دهلی نو را تصویب کرد تا مراحل اجرایی آن در دستور کار دولت قرار گیرد. انعقاد و تصویب این قرارداد روند کنترل تسلیحات هسته ای را در محیط بین المللی با چالشهای زیادی مواجه می کند چرا که هند با وجود انجام آزمایشهای هسته ای غیر صلح آمیز هنوز از پیوستن به معاهده منع تکثیر وگسترش سلاحهای هسته ای خودداری کرده است . سابقه روابط وتعامل استراتژیک دو کشور به اواخر سال گذشته برمی گردد که در جریان سفر آسیایی جورج بوش، رئیس جمهور آمریکا توافقنامه توسعه روابط هسته ای میان دوکشور امضاء گردید. هدف هند از توسعه روابط هسته ای با آمریکا مقابله با چالشهای محیط منطقه‌ای خود است این کشور در تنظیم روابط منطقه ای وبین المللی خود با دوچالش عمده مواجه است :
الف) رشد هسته ای پاکستان که هند از آن به عنوان تهدید امنیت ملی خود یاد می‌کند.
ب) توسعه اقتصادی چین که هند از روند روبه رشد و گسترش آن در شبه قاره هند به شدت نگران است.
از سوی دیگر آمریکا در انعقاد و تصویب این توافقنامه استراتژیک دو هدف را تعقیب می‌کند :
الف) رویارویی با چین و مقابله با قدرت روزافزون این کشور برای آمریکا بسیار مهم است . از این رو آمریکا به قدرتهای منطقه ای که بتوانند قدرت چین را کنترل کنند نیازمند است . چین طی سالهای گذشته گامهای بزرگی را برای به چالش کشاندن سیاستهای یک جانبه گرایانه آمریکا برداشته است و از نظر مراکز مطالعات و تحقیقات استراتژیک آمریکا ، چین مهمترین رقیب اقتصادی آمریکا در قرن بیست و یکم خواهد بود.
ب) دومین هدف آمریکا از انعقاد قرارداد هسته ای با هند ایجاد توازن هسته ای در منطقه است . آمریکا طی سالهای پس از رخداد 11 سپتامبر به دلایل خاص سیاسی، رویکردی بدبینانه و واگرایانه نسبت به روابط با پاکستان داشته است . از نظر آمریکائیها ، پاکستان به ظاهر با آمریکا همکاری می‌کند اما در واقع توسعه روابط با چین ، رقیب استراتژیک آمریکا را دنبال می‌کند. در موضوع طالبان نیز پاکستان سعی در به چالش کشاندن سیاستهای آمریکا در افغانستان را دارد.
انعقاد موافقتنامه هسته‌ای میان دو کشور هند و آمریکا که به تصویب مجلس سنا رسیده است ناقص معاهده NPT است چرا که در بند دوم و پنجم این معاهده به صراحت با تکثیر و گسترش تسلیحات هسته ای مخالفت شده است و دولتهای عضو ملزم به رعایت آن شده اند . آمریکا که خود از بانیان این معاهده است در سالهای گذشته نشان داده که به این تعهد پای بند نبوده است. نظام حقوقی این کشور در عرصه بین المللی مبتنی بر منافع عمومی آن است لذا مجالس سناو نمایندگان و دولت آمریکا طی سالهای گذشته قوانین بین المللی را به نفع قوانین داخلی خود نقض کرده و نظام معاهدات بین المللی را بازیچه حقوق خصوصی خود قرار داده اند . به این ترتیب رویکرد هسته ای آمریکا در مناسبات و تعاملات هسته ای با هند مغایر رفتار مقامات این کشور در سایر مناطق و از جمله در برخورد با پرونده هسته‌ای کره شمالی و ایران است. آمریکا با این اقدام، در واقع زمینه های بیشتر را برای رقابت هسته‌ای در نظام بین الملل فراهم نموده است.