جنبش مقاومت اسلامى “حماس”

شکل گیرى جنبش مقاومت اسلامى “حماس” نتیجه فعل و انفعال عوامل عدیده اى است که ملت فلسطین از فاجعه نخست سال 1948 بطور اعم و شکست سال 1967م بطور اخص به آن دچار شده و این عوامل از دو عامل بنیادین نشات مى گیرند که عبارتند از: تحولات سیاسى مسئله فلسطین و شرایطى که تا پایان سال 1987م بدان رسیده بود و دیگرى رشد بیدارى اسلامى در فلسطین و وضعیتى که در نیمه هاى دهه هشتاد (میلادی) پدید آمده بود.

از آنجائیکه بتدریج براى ملت فلسطین روشن گشت که آرمانش، که براى او حکم مرگ و زندگى را داشته و جنگ تمدنها میان عربها و مسلمانان از یکسو و صهیونیست ها از سوى دیگر مى باشد، پس از وقوع فاجعه، دگرگون و به مسئله آوارگان یا زدودن آثار تجاوز و چشم پوشى از دو سوم فلسطین (در پى شکست سال 1967) درآمده است، خود زمام امور قضیه اش را به‌دست بگیرد و در نتیجه سازمان آزادیبخش فلسطین و گروههاى مقاومت مردمى تاسیس شدند.

اما مشى انقلاب فلسطین که در سازمان آزادیبخش تبلور یافته بود در دهه هشتاد به سبب تحولات داخلى و خارجى دچار تغییراتى شد که موجب تضعیف آن شده و دیدگاهایش متزلزل گشت.

البته دهه هفتاد نیز شاهد تحولات بسیارى بود که همگى حکایت از آن داشت که این امکان وجود دارد سازمان آزادیبخش راه حل میانه اى را که در واقع به زیان مردم و امت بوده و با نص صریح منشور ملى فلسطین مغایرت دارد، بپذیرد.

این علائم و احتمالات پس از امضاى قرارداد کمپ دیوید و تجاوز صهیونیستها به جنوب لبنان و محاصره بیروت در سال 1982 به طرحهاى روشن و روبه رشد فلسطینى بدل گشت.

محاصره بیروت برغم پایدارى تاریخى مقاومت فلسطینى در آن بزرگترین توهینى بود که امت پس از جنگ 1967 بخود دیده بود و یک پایتخت عربى به مدت سه ماه در محاصره بود بدون آنکه با هرگونه عکس العمل قابل ذکر عربى مواجه شود، همین امر موجب تضعیف ساف و خروج آن از لبنان شد و نهایتا گرایشات درون سازمانى (ساف) که قایل به دستیابى راه حل سازش با دشمن بودند، بطور جدى مطرح شدند.

طرحهاى سازش دربرگیرنده، چشم پوشى از اصول بنیادین قاعده مناقشه و کشمکش با طرح صهیونیستى بود و عبارت بودند از:

1- به‌رسمیت شناختن حق موجودیت براى رژیم صهیونیستى در سرزمین فلسطین

2- چشم پوشى از بخش عمده اى از خاک فلسطین به نفع صهیونیست ها

در چنین شرایطى که با اقبال رهبران ساف مواجه گردید، راهبرد مبارزه مسلحانه کم رنگ شد، همانگونه که توجه عربى - بین المللى به مسئله فلسطین کمتر و کمتر شده بود. در همین حال اکثر کشورهاى عرب با غرض یا بى غرض و با روحیه اى تنگ نظرانه درصدد جا انداختن و تثبیت مفهوم اقلیمى بودند بویژه اینکه اتحادیه عرب در اجلاس رباط (1974م) طى مصوبه اى سازمان آزادیبخش فلسطین را تنها نماینده قانونى ملت فلسطین برشمرد.

جنبش مقاومت اسلامى “حماس” پاسخى طبیعى بود به شرایطى که ملت فلسطین و آرمان عدالتخواهانه اش از زمان تکمیل شدن اشغال فلسطین از سوى صهیونیست ها در سال 1967 به خود دیده بود. آگاهى عمومى در میان آحاد مردم و نیز آگاهى شاخص و متمایز جریان اسلامى در تبلور طرح جنبش مقاومت اسلامى که نشانه هاى آن در دهه هشتاد شکل گرفته بود، سهم وافرى داشت، بطوریکه شاخه هایى براى سازوکار مقاومت تاسیس گردید همچنین از سال 1986 بستر و پایگاه مردمى جریان اسلامگرا، با هدف آمادگى عملى جهت پیشبرد مقابله مردمى با اشغالگرى صهیونیسم ایجاد شد.