سفر هسته‌ای رایس

علی علوی
آزمایش هسته ای کره شمالی فضای سیاسی و دیپلماتیک منطقه شرق آسیا را متحول نموده و تاثیرات عمیقی بر محیط امنیتی نظام سیال بین المللی گذاشته است. قطعنامه 1718 که با هدف مهار و انزوای کره شمالی از سوی شورای امنیت و با مدیریت واشنگتن صادر شد اکنون پس از دو هفته، اجرای آن در هاله ای از ابهام قرار گرفته و دستگاه دیپلماسی آمریکا را به تحرک بیشتری واداشته است. اگرچه مقامات آمریکایی با رایزنی های فشرده خود توانستند نظر مساعد مقامات روسی و چینی را برای صدور قطعنامه 1718 شورای امنیت علیه کره شمالی اخذ نمایند اما به نظر می رسد برای اجرای آن با مشکلات عدیده ای مواجه شده اند. چین، کره جنوبی و روسیه از جمله اعضای گروه شش جانبه علاقه ای به اجرای کامل مفاد تحریمی قطعنامه ندارند. رایس وزیر خارجه آمریکا به سه کشور آسیایی و روسیه سفر کرد تا با رایزنی های خود آنها را با سیاست های منطقه ای آمریکا و انزوای بیشتر کره شمالی همراه سازد.
هدف رایس در این سفر حصول اطمینان از اجرای اقدامات تحریمی شورای امنیت علیه کره شمالی بود. آنچه مهم به نظر می رسد این است که آمریکا به شدت نگران پیامدها و عواقب ناشی از بی اثر بودن قطعنامه تحریمی شورای امنیت علیه کره شمالی است. زیرا پیامد بی اثر بودن آن هم زمینه رقابت های هسته ای را در شرق آسیا و سایر مناطق بحرانی نظیر خاورمیانه فراهم می کند و هم به صورت مستقیم بر ناکارآمدی دیپلماسی هسته ای آمریکا و سیاست خارجی این کشور و در نتیجه بر انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا در هفتم نوامبر (61 آبان ماه) تاثیر می‌گذارد.
به طور کلی رایس در این سفر چند هدف را دنبال کرد که توفیق چندانی در نیل به آنها حاصل ننمود.
1- وزیر خارجه آمریکا با درک نگرانی شدید ژاپنی ها از آزمایش های هسته ای کره شمالی، در ملاقات با مقامات توکیو، بار دیگر بر تعهد واشنگتن برای دفاع از ژاپن به ویژه در برابر کره شمالی مسلح به سلاح های هسته ای تاکید کرد. از میان کشورهای عضو گروه شش، ژاپن تنها کشوری است که از حامیان اصلی صدور قطعنامه علیه کره شمالی از سوی شورای امنیت بود و نیز تنها کشوری است که بدون قید و شرط مفاد قطعنامه را اجرا می کند. محور مذاکرات رایس با مقامات ژاپنی اطمینان دادن به آنها در عدم تغییر سیاست آمریکا در خصوص ژاپن و بقای توکیو در چتر امنیتی واشنگتن بود. پس از آزمایش هسته ای کره شمالی، ملی گرایان ژاپن خواهان هسته ای شدن کشورشان شدند و آمریکا نگران این است که هسته ای شدن کره شمالی آغازی برای آزمایش های دیگر توسط سایر کشورهای منطقه گردد.
2- هدف آمریکا در دیدار با مقامات کره جنوبی ترغیب آنها به سخت گیری های شدیدتر در اعمال تحریم ها علیه کره شمالی بود. اعمال تحریم ها علیه کره شمالی بدون بازرسی های دریایی از سوی کره جنوبی و چین موفقیت آمیز نخواهد بود. کره جنوبی به دو دلیل با اجرای کامل تحریم ها علیه کره شمالی مخالف است. اول به دلیل منافع اقتصادی و دوم به دلیل ترس از درگیری نظامی در حین اعمال تحریم ها که ممکن است به یک جنگ بزرگ میان دو طرف منجر شود.
3- واشنگتن در همراهی کامل چین در اعمال تحریم ها علیه کره شمالی تردید دارد. چین صراحتا اعلام کرده که درخصوص بازرسی کالاها همکاری خواهد کرد اما این همکاری شامل تعقیب و رهگیری کشتی ها که مدنظر آمریکاست نخواهد بود. چینی ها آزمایش هسته ای کره شمالی را نتیجه سیاست غلط و موضع گیری تحریک آمیز مقامات آمریکایی می دانند. بنابراین زمانی که رایس از یک مقام چینی می پرسد که چین برای تحریم کره شمالی چه کرده است؟ پاسخ می شنود که آمریکا برای پیشبرد دیپلماسی با کره شمالی چه کرده است؟ هدف وزیر خارجه آمریکا در گفتگو با چینی ها تلاش برای همراه کردن آنها با سیاست های تحریمی علیه کره شمالی بود که چینی ها بر اجرای قطعنامه تاکید داشتند اما به دلایل منافع سیاسی و اقتصادی و نیز منافع راهبردی هرگز با سیاست های آمریکا همسو نشدند.