علایق رژیم صهیونیستی به آفریقا

علیرضا قربانپور
با ورود به قرن بیستم، قاره آفریقا در معادلات جهانی ابرقدرت ها از اهمیت دوچندانی برخوردار گردید. این اهمیت نه تنها از حیث موقعیت ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک برخی نقاط این قاره برای دو ابرقدرت آمریکا و اتحاد شوروی بود، بلکه از حیث پرستیژی و ایدئولوژیک نیز برای آنها اهمیت داشت. اما آنچه بیش از همه در این میان جلب توجه می کرد حضور بازیگری جدید در معادلات این قاره بود یعنی رژیم اسرائیل بود.
با اعلام موجودیت اسرائیل، تل آویو با حمایت و پشتیبانی واشنگتن و نیز با بهره گیری از اهرم های موجود در اختیار یهودیان گام در این قاره نهاد و حتی گاه خود تعیین کننده تحولات آن شد. شاید بتوان روابط این رژیم با کشورهای آفریقا را به چند دوره تقسیم کرد. با اعلام موجودیت این رژیم در سال 1948 تلاش ها برای برقراری ارتباط با منطقه آغاز شد و تا سال 1967 نیز پیشرفت قابل ملاحظه ای داشت اما در این سال و بالاخص پس از سال 1973 روابط به تیرگی نهاد. این تیرگی تاحدودی به دلیل فعال شدن دیپلماسی کشورهای عربی همچون عربستان و مصر در این قاره بود. اما از اواسط دهه 1980 و به ویژه پس از فروپاشی شوروی مجدا روابط رژیم صهیونیستی با این کشورها افزایش یافته و شاید بتوان گفت به حد فوق العاده ای از مناسبات دست یافته اند. در هر حال در چرایی توجه تل آویو به این منطقه چند نکته قابل اشاره است:
1- وجود یهودیان در برخی از این کشورها و علاقه مندی رژیم صهیونیستی به جذب آنها، در این میان کشورهایی همچون اتیوپی قابل اشاره اند.
2- وجود اسطوره های مشترک بین رژیم صهیونیستی با برخی کشورهای منطقه، این اشتراک اسطوره به میزانی است که در زمان تعیین سرزمین مناسب برای تشکیل کشور یهود، برخی از کشورهای آفریقایی مدنظر قرار گرفته بودند.
3- نیاز به منابع انرژی چون نفت و اورانیوم باعث توجه رژیم صهیونیستی به کشورهای غنی در این حوزه از جمله آفریقای جنوبی در دوران آپارتاید شد.
4- موقعیت استراتژیک برخی از این کشورها از جمله سودان و اریتره در مجاورت با دریای سرخ باعث اهمیت یافتن این کشورها در دیپلماسی رژیم صهیونیستی شده است.
5- دکترین بن گورین که خواستار ارتباط رژیم صهیونیستی با کشورهایی می شد که اعراب را در محاصره می‌گرفتند.
6- نیاز رژیم صهیونیستی به خروج از انزوا مستلزم شناسایی هرچه بیشتر کشورهای دنیا از جمله کشورهای آفریقایی بود که به دلیل فقر مالی و فنی به شدت به کمک های رژیم صهیونیستی نیازمند بودند.
در هر حال به نظر می رسد منافع چندگانه این رژیم باعث شده است تا تل آویو قاره سیاه را در کانون توجه قرار دهد و دیپلماسی فعالی را در آن پیش بگیرد.