سیاستمدار ناکام /محمد ملازهی

«تونی بلر» نخست وزیر انگلیس پس از ده سال مجبور به کناره گیری از مقام خود شد و قدرت به صورت رسمی به «گوردن برون» وزیر دارایی کابینه اش انتقال یافت.

نگاهی گذرا به کارنامه «تونی بلر» نشان می دهد وی در مقابل حزب کارگر انگلیس را از هدفهای اولیه اش که نوعی عدالت اجتماعی در قالب شبه سوسیالیستی خاص انگلیسی در مقابل حزب محافظه کار که محل تجمع لردها و ثروتمندان و صاحبان امتیازات خانوادگی و تباری ارثی است دور کرد و در بسیاری از موضع گیریهای داخلی و سیاست خارجی اش حتی از محافظه کاران پیش افتاد.

با این حال واقعیت آن است که «بلر» به دلیل سیاستهای داخلی اش مجبور به کناره گیری از قدرت نشد، بلکه این سیاست خارجی و بویژه تبعیت محض از سیاستهای جنگ طلبانه جرج بوش رئیس جمهوری آمریکا بود که طعم تلخ شکست را به «تونی بلر» چشاند.

در این میان، سیاست خاورمیانه ای بلر و بویژه شرکت انگلیس در جنگ عراق مهمترین دلیل شکست حزب کارگر وبلر بوده است.

در عراق و افغانستان نخست وزیر کنار رفته انگلیس کاملاً از سیاستهای بوش حمایت کرد تا آنجا که منتقدانش از او کاریکاتورهای موهنی کشیدند که به خوبی میزان وابستگی و وفاداری اش را به سیاستهای آمریکا نشان می داد.

خیلی ها در انگلیس بر این باور بودند که بلر منافع ملی انگلیس را قربانی منافع آمریکا کرده و از این طریق بر اعتبار کشورش آسیبهای جبران ناپذیری زده است.

البته که «بلر» و هوادارانش این گونه برداشتها را رد و چنین وانمود می کردند که همکاری با آمریکا و شرکت در جنگهایی که جرج بوش به راه انداخته است دقیقاً در راستای منافع استراتژیک و تقویت موقعیت جهانی انگلیس است. منتها حقیقت آن است که «تونی بلر» نتوانست مخالفان خود و جامعه انگلیس را به آنچه ادعا می کرد قانع کند.

ناتوانی ارتشهای آمریکا و انگلیس در عراق در حفظ امنیت و افزایش تلفات نظامیان انگلیس، بازداشت تفنگداران دریایی انگلیسی در خلیج فارس از سوی نیروهای ایرانی و تحقیری که انگلیسی های مغرور متحمل شده اند و بحران بعدی در وزارت دفاع این کشور، افکار عمومی را حساس کرد و «تونی بلر» را در موقعیت بسیار دشواری قرار داد.

به گونه ای که، روز به روز از هوا داران بلر در داخل حزب کارگر کاسته شد و این بحث مطرح شد که اگر نخست وزیری بلر بیش از این ادامه یابد، شکست حزب کارگر در انتخابات عمومی قطعی خواهد بود.

هر چند بلر در مراحل اولیه مقاومت نمود، اما در نهایت مجبور به کناره گیری از قدرت شد و «گوردن برون» جای او را اشغال کرد.

در یک نگاه واقع بینانه می توان گفت که دولت بلر پیش از آنکه در لندن شکست بخورد در بغداد شکست خورده بود؛ همانگونه که نو محافظه کاران طرفدار بوش در انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا شکست خورده بودند و دموکراتهای پیروز خود را برای اخراج نو محافظه کاران از کاخ سفید آماده می کنند. گمان می رود جا به جایی قدرت حزبی در انگلیس نیز بهایی است که وفاداری بلر به بوش و حزب کارگر انگلیس باید بپردازند. اما حقیقت آن است که شکست بلر و بوش الزاماً به معنای تغییر سیاستهای خارجی بویژه در خاورمیانه و جنوب آسیا نخواهد بود.

آمریکا و انگلیس منافعی برای خود در منطقه تعریف می کنند که قطع نظر از موضع احزاب رقیب پیگیری می شود و در رقابتها بر سر یک قدرت چندان تأثیری بر آنها نمی گذارد. با وجود این حزب کارگر انگلیس تحت رهبری گوردن برون اگر واقعاً بخواهد این حزب را از موقعیت شکننده کنونی و از میراث بلر نجات دهد ناچار به برخی تغییرات ولو ظاهری در سیاست تابعیت محض از آمریکا خواهد بود.

اینکه نخست وزیر جدید انگلیس بتواند چنین تغییر سیاسی بدهد یا نه چندان روشن نیست، ولی با ضریب اطمینان قابل قبول تری می توان گفت اگر به سیاستهای بلر ادامه دهد شکست حزب کارگر در انتخابات آینده اجتناب ناپذیر خواهد بود.