خروج از شهرها و ادامه مداخله‌گری

حسین امیدى
از روز چهارشنبه (پایان ماه ژوئن) بیشتر نیروهای آمریکایی از شهرهای عراق و جاده ها خارج شده و و در پادگان ها مستقر شدند تا بنا به توافق امنیتی، با هماهنگی و خواست دولت عراق و بنا به نیاز در عملیات های نظامی مشارکت کنند. این جابه جایی نظامی اگر چه از سوی مردم و گروه های عراقی با شادی همراه شد ولی در واقع نیروهای آمریکایی در نقاط حساس شهری مانند مرکز تاجی در بغداد و یا فرودگاه این شهر که از نقاط استراتژیک محسوب می شوند حضور خود را حفظ کرده و دستگاه های اطلاعاتی و جاسوسی آنها در تمامی شهرها حضور دارند و اهرم های لازم برای مداخله سیاسی و یا مهندسی سیاسی عراق نیز در دست آنها است.
این تغییر شکلی حضور، به اوباما و نیروهای آمریکایی، امکان کاهش هزینه های مالی، تلفات انسانی را خواهد داد ولی همانند دیگر عرصه های سیاست خارجی، سیاست های گذشته بوش هنوز در حال اجرا است.این جابه جایی و خروج از شهرها، حاصل یک دوره مقاومت گسترده در عراق است که نخبگان دو حزب آمریکا را به این نتیجه رساند ولی از آنجا که کسب حداقل های مطلوب آمریکا در عراق حاصل نشده، تلاش‌های گوناگون برای رسیدن به امتیازهای کافی از طریق مداخله در عرصه های سیاسی، نظامی، اقتصادی عراق در جریان است.
دو روز پس از این جابه جایی که باید تا پایان سال 2011 به خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق منتهی شود، جو بایدن، معاون رئیس جمهور آمریکا بطور ناگهانی وارد عراق شده تا فضای پس از خروج را ارزیابی و پایه های تغییر و مهندسی سیاسی در عراق را محکم کند.
«جو بایدن» به جز دیدار با نیروها و فرماندهان نظامی آمریکایی و مقامات عراقی، با جریان های سیاسی عراق نیز دیدار کرده و خواستار مشارکت بیشتر جریان های سنی در روندهای سیاسی این کشور است. خوب است بدانیم تمام جریان های سیاسی اهل سنت در ساختارهای قدرت حضور فعال داشته و حتی به لحاظ نسبت جمعیتی، پست ها و گستره وسیعی از نهادهای نظامی و امنیتی و انتظامی و وزارتخانه ها را در اختیار دارند. تنها جریان خارج از حکومت، حزب بعث عراق است که غیرقانونی است و در ابتدای اشغال در 6 سال گذشته منحل اعلام شده و جریان القاعده و سلفی های تحریک شده از سوی عربستان و برخی کشورهای دیگر است. آمریکایی ها و هم پیمانان عرب او به این نتیجه رسیده اند که از طریق القاعده و سلفی ها نمی توانند به اهدف کامل خود در عراق دست یابند و با اصلاح اشتباه گذشته و بکارگیری حزب بعث که قابلیت های بیشتری از احزاب سیاسی سنی را دارا است، خواهند توانست در ساختار قدرت در عراق دستکاری کرده و رویکردهای دولت عراق را در جهت های مطلوب آمریکا و کشورهای عرب منطقه، مدیریت کنند.
به همین دلیل، تلاش های دو سال قبل را متمرکز نموده و با تابلو و عنوان مصالحه ملی و حضور فعال اهل سنت در روندهای سیاسی، اثرگذاری خود را شدت بخشیده اند.
«جوبایدن» موضوع فوق را در اولویت سفر خود قرار داده و با مقدماتی که از طریق هماهنگ سازی شاخه های دو گانه حزب بعث در اردن و مصر از یکسو و سوریه از سوی دیگر بعمل آورده و غرفان دلیمی را به نماد جدی تر حزب بعث تبدیل نموده، این فرآیند را آغاز کرده است.
این مداخله گری در ابعاد اقتصادی نیز جاری است و آمریکا به اشکال مختلف اجازه تنوع بخشی به منابع تأمین نیازهای گوناگون عراق را نمی دهد. سفر «فیون» نخست وزیر فرانسه و هیئت اقتصادی همراه که از بغداد دیدن کرده اند، نمونه روشن برای مدیریت روابط و مناسبات اقتصادی عراق با کشورهای دیگر است. با اینکه مذاکرات قبلی با سارکوزی، امکان قرار دادهای نظامی و اقتصادی را با فرانسه مهیا کرده بود ولی از سفر آقای فیون نتایج عملی حاصل نشد که آشکارا به رقابت و اثرگذاری آمریکایی مرتبط است. البته دیگر کشورهای اروپایی و روسیه نیز از این قاعده مستثنی نیستند و بنا به نوع مناسبات و «بده بستان» با آمریکا، امکان حضور در بخش های اقتصادی، انرژی ، تسلیحات و ... را خواهند یافت.
عراق در عرصه امنیتی و سیاسی، محیطی برای تجربه و آزمایش مدل های منطقه ای و یا صف بندی های منطقه ای است و این خود، مبنای تنش سازی و فروش تسلیحات آمریکایی و مسابقه تسلیحاتی و دیگر مطلوبیت های آمریکایی است.
از همه مهمتر، در مدل های منطقه ای و یکپارچه سازی های سیاسی، امنیتی، آمریکا به دنبال یاریگری های قابل اعتماد، برای تأمین امنیت رژیم اشغالگر قدس و استمرار بخشیدن به سلطه منطقه ای و بر انرژی فسیلی است. کاهش وزن و نفوذ و جایگاه منطقه ای ایران و در فشار قرار دادن جمهوری اسلامی از اهداف روشن آمریکا است که در مدل سازی منطقه ای در اولویت آمریکا است. به ویژه اینکه اوباما با شعار تغییر و ضرورت گفتمان با ایران، نیازمند چنین مدل سازی است و این کار از طریق استمرار دادن به سیاست های دوره بوش در حال پیگیری است.
در بخش امنیتی عراق نیز رفتار آمریکا با خروج از شهرها تغییر نکرده و وارد لایه های عمیق تر شده است. اعلام وزارت خزانه داری آمریکا مبنی بر قرار گرفتن حزب الله عراق در لیست تروریسم و نام بردن از ابومهدی مهندس به عنوان مشاور فرماندهی نیروی قدس و ارتباط این گروه با حزب الله لبنان و تهدید خواندن فعالیت های این گروه، تکرار ادبیات گذشته آمریکا در عراق است. این چماق و ابزار فشار طی 6 سال اشغال عراق به کرات مورد استفاده قرارگرفته و امیدوار است با قراردادن حکومت مالکی در مقابل این گروه ها شرایط جدیدی را به لحاظ امنیتی بوجود آورد. دستگاه های جاسوسی و عملیات ویژه آمریکایی، برای پر رنگ کردن کارکرد حضور نیروهای آمریکایی در شهرهای عراق، در آستانه پایان حضور در شهرها، میدان بیشتری به اقدامات تروریستی و انفجار و تخریب و کشتار در شهرها دادند.
این کار از یک سو در راستای پروژه مشارکت دهی به حزب بعث در ساختار قدرت سیاسی عراق و از سوی دیگر برای مفید تصویر کردن حضور نیروهای نظامی آمریکایی در شهرهای عراق صورت گرفته است. بطور کلی آمریکا و بویژه حکومت اوباما تلاش می کند تا اشغال عراق و ادامه حضور و مداخله گری در امور عراق، امری موفق و ضروری نشان داده شود و جوبایدن علی رغم عضویت در حزب دمکرات، از تاییدکنندگان سیاست اشغال عراق بوده است. اظهارات پسر جلال طالبانی که سفیر عراق در واشنگتن است، در چارچوب سیاست فوق قابل ارزیابی است تا وجاهت بیشتری برای سیاست های مداخله گرانه آمریکا در عراق کسب گردد.
اگر چه خروج نظامی آمریکا از شهرهای عراق، گامی به جلو در استقلال کامل عراق محسوب می شود ولی مرحله فعلی نیز از حساسیت بالایی در روند آزاد سازی عراق دارا باشد، که با اخراج کامل آمریکا و حزب بعث و تمامی جریان های وابسته به ارتجاع عرب، به نقطه کمال خواهد رسید تا طعم تلخ جنایات در ابوقریب و تروریسم کورسلفی و اشغال و کشتار مردم و غارت ثروت ملی عراق به شیرینی نصر و پیروزی تبدیل شود.